ایران در این میان چه نفعی خواهد برد

رضا درویش

مبادله اسیران لبنانی و صهیونیست میان حزب الله و اسرائیل یكی از رویدادهای مهم در تاریخ مقاومت لبنان محسوب می شود كه تبعات قابل توجهی برای همه طرف های درگیر در این پرونده خواهد داشت.

این مرحله از مبادله اسرا سرانجام پرونده اسیران لبنانی را در زندان های اسرئیل برای همیشه خواهد بست و توازن تازه ای در معادلات اسرائیلی- لبنانی و فلسطینی به وجود خواهد آورد.

در این میان، این مبادله از چندین جهت برای ایران حائز اهمیت بوده است.

نخست آنكه پس از یك دوره طاقت فرسا از تنش سیاسی در لبنان، حزب الله با عبور از موانع داخلی و فشارهای وارد شده بر سلاح مقاومت توانست هدف اصلی خود را از به اسارت درآوردن دو سرباز اسرئیلی در سال 2006 محقق ساخته و تمام اسرای لبنانی از جمله سمیر قنطار را آزاد نماید.

این امر باعث ارتقای موقعیت داخلی و اعتبار خارجی حزب الله گردیده و از نگرانی های تهران از فشار برای خلع سلاح حزب الله و اصرار طرف های عربی برای اجرای قطعنامه 1701 برای خلع سلاح مقاومت تا اطلاع ثانوی خواهد كاست.

دوم آنكه برای چندمین بار در سال های گذشته حزب الله كه به یك تعبیر متحد كلیدی ایران در خط مقدم مبارزه با اسرئیل محسوب می شود، با به دست آوردن یك پیروزی تازه در برابر تل آویو بر اعتبار و كارایی خط و رویكرد ایران و سوریه در قبال اسرائیل مهر تایید گذارد.

در این میان به طور خاص آن دسته دولتمردانی كه از هنگام شروع روند صلح به صف مذاكره با اسرائیل پیوسته و تاكنون نتوانستند همه اسیران خود را از زندان های اسرائیل آزاد نمایند دچار سرافكندگی شده اند.

به این ترتیب به نظر می رسد به همان اندازه كه سیاست ایران در قبال اسرائیل در دید توده های عرب و مسلمان اعتبار می یابد بر بحران رویكرد صلح محور دولت های عرب مانند مصر و اردن افزوده می شود.

فهمیدن این نكته با مروری سریع بر واكنش های مردمی از مغرب تا عربستان مبنی بر درخواست از رهبران خود برای دنباله روی از روش حزب الله چندان سخت نیست.

سوم آنكه -عینی تر از موارد بالا- مشخص شدن سرنوشت چهار دیپلمات ایرانی ناپدید شده در لبنان كه از حواشی مهم مبادله اسرا میان اسرائیل و لبنان بود، برای مقامات ایران از اهمیت برخوردار است.

این چهار دیپلمات در سال 1982 به هنگام عبور كاروان آنها از منطقه ای مسیحی نشین در حومه بیروت ربوده شده و برخی شواهد حاكی از انتقال آنها به اسرائیل بوده است.

از آن هنگام وزرات خارجه بارها تلاش كرد تا از طریق واسطه های لبنانی و فلسطینی خبری از سرنوشت این چهار نفر به دست بیاورد. اما این تلاش ها نتیجه ای به بار نیاورد.

در تمام این مدت طولانی شدن این امر و عدم رسیدن به سرنخی مشخص كه آیا این افراد در لبنان بوده یا به اسرائیل منتقل شده اند باعث انتقادات زیادی از وزارت خارجه شده بود.

مشخص شدن تكلیف نهایی این پرونده علاوه بر اینكه باعث تسلی خاطر خانواده این چهار دیپلمات است، وزارت خارجه را از یك پرونده پر دردسر و طولانی خلاصی خواهد بخشید.

چهارمین نكته حائز اهمیت در به سرانجام رسیدن پرونده چهار دیپلمات، در رابطه با صف بندی های داخلی لبنان و دیپلماسی ایران در این كشور قرار می گیرد.

شواهد غیرقابل انكاری وجود دارد كه حزب كتائب یا فالانژ و همینطور نیروهای قوات لبنان در ربودن چهار دیپلمات دست داشته اند.

در سال های گذشته این امر برای دیپلماسی ایران در لبنان تبعات محدود كننده ای داشته است.

از یكسو ایران به طور كامل از هرگونه تعامل و ارتباط رسمی با سمیر جعجع رهبر قوات لبنانی خودداری ورزیده و از این گروه به دلیل عدم پاسخگویی به خانواده چهار دیپلمات پیرامون سرنوشت آنها انتقاد می كرد و از سوی دیگر جمهوری اسلامی سیاست با احتیاط تری را در قبال حزب كتائب كه پایگاه اجتماعی مسیحی قوی تری دارد پیش برده و از متهم كردن این حزب خودداری می ورزید.

این امر به دلیل آن بود كه تهران اولویت های اساسی و مهمتر دیگری در لبنان داشت و در سال های گذشته سعی كرده بود با خروج از دایره تنگ روابط سوریه با نیروهای مخالف دولت لبنان، با همه گروه های مخالف و موافق دولت سنیوره روابط خوبی برقرار نماید.

بر این اساس سفارت ایران در لبنان در سال های اخیر تلاش كرد بدون طرح موضوع سرنوشت چهار دیپلمات و متهم ساختن حزب كتائب، روابط خود را با كتائب و این بخش از جامعه مسیحی لبنان بهبود بخشد.

این امر خصوصا در دوره ای كه با خروج ارتش سوریه از لبنان، فشارها بر حزب الله از جانب جناح های سنی و دوروزی تشدید شد برای ایران بسیار حائز اهمیت گشت تا مبادا با متهم ساختن حزب كتائب باعث رنجش برخی نیروهای مسیحی از ایران و حزب الله بشود.

به هر صورت، جدا از دستاوردهای منطقه ای و داخلی، حل و فصل مساله چهار دیپلمات منجر به ایجاد فضای بازتری برای دیپلماسی ایران در لبنان شده و احتمالا جمهوری اسلامی را از یك مانع مهم در برقراری روابط كامل با برخی طرف های مسیحی لبنانی رها خواهد كرد.