مردمک

به دنبال سقوط سلسله ساسانی و گسترش اسلام در ایران از سال 650 میلادی و با وجود دگرگونی‌هایی که ورود اسلام به ایران در فرهنگ و باورهای مردم ایجاد کرد، نوروز به تنها جشن باستانی تبدیل شد که ایرانیان آن را همچنان گرامی می‌دارند.

به نظر می‌رسد از برگزاری جشن‌های نوروزی در زمان حکومت امویان نشانه‌ای وجود ندارد و با استناد به شواهد موجود، خلفای عباسی گاهی برای پذیرش هدایای مردمی از نوروز استقبال می‌کردند.

در حالی که مسلمانان به ویژه در زمان حکومت عمر دوم کوشش می‌کردند کسانی را که هدایای متداولی برای مقامات بالا می‌فرستادند، تحت فشار قرار دهند اما مالیات‌ و هدایای گرانب‌هایی که ایرانیان پس از امویان به خلفای عرب می‌دادند، گاه به 5 تا 10 میلیون درهم هم می‌رسیده است.

می‌گویند نخستین کسی که پس از اسلام از ایرانیان در نوروز هدیه گرفت، حجاج بن یوسف بوده و پس از او خلفای عباسی هدایای نوروزی بسیاری از ایرانیان گرفتند.

پژوهشگران بر این باورند که علاقه ایرانیان به حفظ آیین باستانی نوروز نه تنها باعث شد که برگزاری آن مورد مخالفت شیعیان و خلفای اسلام قرار نگیرد که در برخی موارد امامان و رهبران شیعه هم برای برگزاری آن آدابی تعریف کرده‌اند.

در دوران سلجوقیان، جلال‌الدین ملک‌شاه سلجوقی دستور داد گروهی از ستاره‌شناسان ایرانی از جمله عمر خیام، ریاضی‌دان، ستاره‌شناس و شاعر ایرانی گرد هم آیند تا تقویم ایرانی را اصلاح کنند.

این گروه زمان نوروز را که متغیر بود در روز نخست بهار ثابت نگه‌داشتند و مقرر کردند که هر چهار سال یک بار تعداد روزهای سال به جای 365 روز برابر با 366 روز در نظر گرفته شود که سال کبیسه خوانده می‌شود.

این گاه‌شمار که به تقویم جلالی معروف است از سال 392 هجری رایج شد.

صفویان هم نوروز و مراسم آن را به انجام می‌دادند و گفته می‌شود دعای تحویل سال در همان دوره معمول و مرسوم شده است.

برخی نویسندگان و نظریه‌پردازان در طول این سال‌ها نوروز را آیینی ناپسند می‌انگاشتند که از آن جمله می‌توان به امام محمد غزالی اشاره کرد که در کتاب کیمیای سعادت نوشته است: اظهار شعار گبران حرام است بلکه نوروز و سده باید مندرس شود و کسی نام آن نبرد.