گزارش - مردمک

خبرگزاری فارس گزارش داد که جمعی از «اهالی فرهنگ و هنر» در اعتراض به رأی دیوان عدالت اداری برای بازگشایی خانه سینما، روز چهارشنبه سوم خرداد مقابل این تشکل صنفی تجمع کردند.

در این گزارش از «مستند‌سازان جهادی، هیات هنرمندان حزب‌الله، بسیج هنرمندان و جمعی از خبرنگاران خبرگزاری هنر» به عنوان تجمع‌کنندگان مقابل خانه سینِما نام برده شده است.

طبق این گزارش سهیل کریمی، مستندساز، از خانه سینما به عنوان «خانه بی.بی.سی و صدای آمریکا» نام برده و  خطاب به اعضای آن گفته است: این حضاری که در این خانه هستند بدانند از جنازه ما حزب‌اللهی‌ها باید رد شوند تا به کار خود ادامه دهند. ما همچنان به اعتراض خود به رئیس‌جمهور، قوه قضائیه و وزارت ارشاد ادامه خواهیم داد.

این فرد معترض به بازگشایی خانه سینِما، جشن خانه سینِما را«کری خواندن علیه نظام» توصیف کرده است.

در جشن سالانه خانه سینِما در مهرماه سال ۸۹ اصغر فرهادی، کارگردان سرشناس ایرانی، با انتقاد از وضعیت سینمای ایران ابراز امیدواری کرده بود که «وضع مملکت به صورتی شود که گلشيفته فراهانی و بسياری از فيلم‌سازان همچون امير نادری و بهرام بيضايی بتوانند بازگردند و جعفر پناهی نيز بتواند فيلم بسازد.»

در این تجمع تابلوی خانه سینِما با اسپری رنگ، سیاه شد و روی در این مرکز هنری نام حضرت زهرا حک شد.

طبق گزارش فارس یک مستندساز دیگر در این تجمع اعضای خانه سینِما را به «کلاهبرداری» متهم کرده و گفته است که آن‌ها با «نفوذ در دولت آقای هاشمی رفسنجانی» در سال ۷۲ این تشکل صنفی را دایر کردند.

هم‌زمان با این تجمع برخی از اعضای هیات مدیره خانه سینِما و هنرمندان سینِما و تلویزیون با اکبر هاشمی رفسنجانی، رئیس مجمع تشخیص مصلحت نظام، دیدار کردند.

تجمع اعتراضی مقابل خانه سینِما یک روز پس از آن برگزار شد که دیوان عدالت اداری از «نقض حکم انحلال خانه سینما» به خاطر «لحاظ نشدن موازین قانونی» خبر داد.

دی‌ماه سال گذشته هیئت رسیدگی به امور مراکز فرهنگی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، با صدور دستور انحلال خانه سینما، اعلام کرد که این تشکل صنفی «تشریفات قانونی مربوط به تاسیس موسسات فرهنگی و هنری را رعایت نکرده و اقدامات غیرقانونی نیز انجام داده است.»

در تجمع روز چهارشنبه مقابل خانه سینِما حضور ماموران نیروی انتظامی در این مکان گزارش نشده است. 

«از ابتدا منحل نبوده‌ایم»

محمدمهدی عسگرپور، مدیرعامل خانه سینما، در واکنش به خبر نقض حکم انحلال این تشکل صنفی اعلام کرده که خانه سینِما از ابتدا منحل نبوده‌ و تنها فعالیت‌های آن متوقف شده بود.

آقای عسگرپور گفته است: خانه سینما پنج ماه درباره اتفاقات افتاده سکوت کرد و منتظر رای دیوان عدالت اداری بود تا به آن تمکین کند، در صورتی که دوستان وزارت ارشاد در این مدت حرف‌های مختلفی زدند.

به گفته او اعضای خانه سینِما از روز ششم خرداد بار دیگر در این تشکل صنفی مستقر می‌شوند.

پافشاری وزارت ارشاد بر غیرقانونی بودن خانه سینما

این در شرایطی است که جواد شمقدری، معاون امور سینمایی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، تاکید کرده که خانه سینما غیرقانونی است و وزارت ارشاد برای انحلال آن تردیدی ندارد.

علیرضا سجادپور، مدیرکل اداره نظارت و ارزشیابی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، نیز گفته است که ازنظر این وزارت‌خانه تعطیلی خانه سینِما قطعی است.

آقای سجادپور با اعلام این که دیوان عدالت اداری  تنها یک «اشکال شکلی» به حکم انحلال خانه سینِما گرفته است، تاکید کرده که با رفع این اشکال، حکم انحلال همچنان  برقرار است.

خانه سینِما به عنوان جامعه اصناف سینمای ایران در سال ۷۲ در اداره ثبت کل شرکت‌‌ها به ثبت رسید.

شماری از کارگردانان، تهیه‌کنندگان فیلم، بازیگران، فیلم‌نامه‌نویسان، مستندسازان، مدرسان سینما، فیلمبرداران، منتقدان و نویسندگان سینمایی ازجمله اعضای خانه سینِما هستند.

خبر - مردمک

از ۱۰ روز پیش تابلوی گران‌ قیمت جکسون پولاک متعلق به موزه هنرهای معاصر تهران به دلیل بدهی وزارت ارشاد از سوی گمرک توقیف شده است.

به گزارش خبرگزاری‌های داخلی ایران، «نقاشی دیواری روی زمینه قرمز هندی» اثر نقاش مشهور آمریکایی که جزو گنجینه‌های موزه هنرهای معاصر تهران است، شش ماه پیش برای حضور در نمایشگاه‌هایی به ژاپن فرستاده شد.

اما ۲۲ اردیبهشت امسال مدیران گمرک اجازه ترخیص این اثر گرانبها را ندادند. آن‌ها علت این کار را بدهی وزارت ارشاد عنوان کردند و گفتند تا زمانی که ارشاد بدهی‌اش را به گمرک نپردازد، این تابلو در توقیف باقی خواهد ماند.

در واکنش به این موضوع، احسان‌الله عباسی، مسئول گنجینه موزه هنرهای معاصر تهران از نگهداری این اثر در محل گمرک ابراز نگرانی کرده و گفته که ممکن است اثر جکسون پولاک که ارزشش ۲۵۰ میلیون دلار تخمین زده می‌شود، در آنجا آسیب ببیند.

روابط عمومی گمرک جمهوری اسلامی ایران نیز روز چهارشنبه، سوم خرداد خبر توقیف این اثر تاریخی را تایید کرد و اعلام کرد که وزارت ارشاد بدهی چشمگیری به گمرک دارد.

گمرک همچنین اعلام کرده که تنها راه ترخیص این تابلو، تسویه بدهی وزارت ارشاد به این سازمان است. در عین حال روابط عمومی گمرک اعلام کرده که مسئولیت هرگونه آسیب به این تابلو، متوجه وزارت ارشاد است و گمرک مسئولیتی در این مورد ندارد.

مسئول برنامه‌های هنری موزه هنرهای معاصر تهران نیز در واکنش به این اقدام گمرک گفت که «چنین موضوعی به لحاظ علمی صحت نداشته است.»

حسن نوفرستی گفت که این اثر «با انجام مراحل اداری قطعاً به زودی به گنجینه موزه هنرهای معاصر تهران برمی‌گردد».

مجموعه آثار هنرمندان داخلی و خارجی موزه هنرهای معاصر تهران نزدیک به ۳۵۰۰ اثر است.

تابلوهایی از جکسون پولاک در کنار آثار ارزشمند هنرمندانی همچون فرانسیس بیکن، کلود مونه، پل گوگن، کامیل پیسارو، هنری دو تولوز لوترک، ادوارد ویار، ونسان ون‌گوگ، مارک شاگال، پابلو پیکاسو، ژرژ براک، سالوادور دالی، واسیلی کاندینسکی‌، مارک روتکو، فریتز وینتر، فرانسیس بیکن، برنارد کوهن، اندی وارهول در این موزه نگهداری می‌شود.

اغلب آثار یاد شده در سال‌های ۱۳۵۲ تا ۱۳۵۶ به سفارش و دستور فرح پهلوی، همشر محمدرضا شاه خریداری و گردآوری شده‌اند.

گزارش - مصطفی خلجی

مصطفی خلجی، روزنامه‌نگار حوزه فرهنگ و ادبیات، به تاثیر پیروزی محمد خاتمی در انتخابات دوم خرداد ۱۳۷۶ بر این حوزه پرداخته و از دستآوردهای مثبت آن نوشته است.

دوم خرداد ۱۳۷۶ و پیروزی محمد خاتمی در انتخابات ریاست‌جمهوری ایران، اگر در عرصه سیاسی با ناکامی‌هایی همراه بود، اما برای ادبیات این کشور دستاوردهای مثبتی داشت.

گشایش نسبی در امر ممیزی و صدور مجوز انتشار کتاب در وزارت ارشاد و همچنین فضای باز سیاسی و اجتماعی در جامعه ایران، بر ادبیات هم اثر گذاشت و منجر به خلق آثاری با ویژگی‌های این دوران شد.

پس از دوم خرداد بود که تعدادی از نویسندگان و شاعران جوان با ارائه آثاری در خور توجه، جایگاه خود را به عنوان نویسنده و شاعر در ادبیات معاصر ایران تثبیت کردند.

نمونه این نویسندگان، حسین سناپور است که با انتشار رمان «نیمه غایب» به اعتبار و شهرت رسید.

این رمان را شاید بتوان نمونه‌ای از رمان‌های دوران اصلاحات در ایران نام برد و با موضوعی که درباره نسل جوان داشت، به سرعت با استقبال جوانان و دانشجویان مواجه و همچنین برنده جوایز ادبی دوره خود شد.

اما سرنوشت همین رمان، شاید مثال خوبی برای سرنوشت ادبیات دوران اصلاحات باشد.

رمان نیمه غایب، پس از چاپ‌های متعدد، در دوران پس از اصلاحات با سد ممیزی روبه‌رو شد و دیگر انتشار نیافت؛ این سرانجام نه تنها برای بسیاری از کتاب‌های ادبی که پس از دوم خرداد به چاپ رسیدند مثل «دکتر نون، زنش را بیشتر از مصدق دوست داشت» تکرار شد، بلکه نویسندگان نتوانستند دیگر به راحتی به انتشار کتاب بپردازند.

سناپور، باز نمونه خوبی در این زمینه است. اغلب آثار این نویسنده که پس از دوران اصلاحات نوشته شد، از سانسور دولتی در امان نمانده است.

اما در شکوفایی نسبی ادبیات در دوران اصلاحات، ادبیات مهاجرت ایران نیز مؤثر بود و نویسندگان ایرانی خارج از ایران نیز در این جشن ادبی سهیم بودند.

به عنوان نمونه، در‌‌ همان سال‌ها بود که رمان «همنوایی شبانه ارکس‌تر چوب‌ها» نوشته رضا قاسمی، نویسنده ایرانی مقیم فرانسه در ایران منتشر و با استقبال چشمگیر اهالی کتاب روبه‌رو شد.

این رمان که اولین بار توسط نشر کتاب در سال ۱۹۹۶ در آمریکا منتشر شده بود، در دوره اصلاحات توانست در ایران اجازهٔ انتشار پیدا کند و برنده جوایز متعددی مثل جایزه هوشنگ گلشیری، جایزه منتقدین مطبوعات و جایزه یلدا شد.

همچنین زنان داستان‌نویس هم از نسیم بهاری که بر ادبیات ایران می‌وزید بی‌نصیب نبودند. چهره‌ شاخص در این زمینه زویا پیرزاد است که با انتشار رمان «چراغ‌ها را من خاموش می‌کنم»، فصل تازه‌ای در ادبیات معاصر ایران گشود و برای اولین بار پس از انقلاب، جایزه کتاب سال را در زمینه ادبیات داستانی به دست آورد.

این رمان که نخستین بار در سال ۱۳۸۰ انتشار یافت، بیش از سی بار چاپ شد و جوایز دیگری را نیز مثل رمان سال پکا، جایزه یلدا و بنیاد گلشیری از آن خود کرد.

اما جدا از نویسندگان نوظهور، در دوران اصلاحات، آثار نویسندگان بزرگ و پیشکسوت ایران نیز با سهولت منتشر می‌شد که از آن‌ها می‌توان به آثار صادق هدایت، فروغ فرخزاد و عباس معروفی اشاره کرد.

دوم خرداد بر حوزه شعر و همچنین انتشار نشریات ادبی نیز تأثیر شگرفی گذاشت؛ مجله کارنامه، بهترین نمونه در این زمینه است.

کارنامه ماهنامه‌ای ادبی بود که موسسه فرهنگی کارنامه آن را منتشر می‌کرد. این مجله با فاصله کمی پس از پیروزی محمد خاتمی در انتخابات مجوز نشر گرفت و با سردبیری هوشنگ گلشیری منتشر شد، اما پس از ۴۹ شماره با حکم وزارت ارشاد در سال ۱۳۸۳ توقیف شد و پس از آنجامعه ادبی ایران، نشریه‌ای با چنین اهمیت و اعتبار به خود ندید.

مجله کارنامه، علاوه بر تأثیرات مهمی که در حوزه داستان گذاشت، به شعر معاصر ایران نیز روحی تازه بخشید.

وجود شاعرانی چون منوچهر آتشی، عمران صلاحی و حافظ موسوی در اعضای تحریریه کارنامه، فرصت مغتنم و راهنمای خوبی برای شاعران جوان و تازه‌کار بود.

شاعران در سراسر ایران آثار شعری خود را به این نشریه ارسال می‌کردند، این ارسال شعر، به حدی بود که مسؤولان نشریه فقط می‌توانستند از هر شاعر، چه معروف و چه گمنام، در سال فقط یک شعر منتشر کنند.

یکی از شاعرانی که مجله کارنامه به اهالی ادبیات ایران معرفی کرد، شاعر جوانی به نام «شیما تیمار» بود که البته عمر کوتاهش اجازه شکوفایی بیشتر به او نداد.

همچنین کارنامه در کنار چاپ اشعار، داستان‌ها و مقالات نویسندگان داخل ایران بخش ویژه‌ای به نام ادبیات مهاجرت داشت که در آن آثار نویسندگان خارج از کشور را چاپ می‌کرد.

جوایز ادبی نیز در دوره پس از دوم خرداد، رونق بی‌سابقه‌ای گرفت، به طوری که هیچ‌ دوره‌ای از تاریخ معاصر ایران از نظر گوناگونی جوایز ادبی، مثل دوره اصلاحات نیست.

جوایزی مثل، جوایز شعر و داستان کارنامه، جایزه یلدا، جایزه مهرگان، جایزه بنیاد گلشیری، جایزه صادق هدایت، جایزه بیژن جلالی، جایزه پکا، و چندین جایزه مهم ادبی دیگر در این دوره شکل گرفت که البته با اتمام دوران اصلاحات، اغلب آنان نیز با محدودیت‌های دولت مواجه شدند و در مواردی مثل جایزه بیژن جلالی و جایزه یلدا از بین رفتند.

اما رونق جوایز ادبی در این دوره که بیشتر محصول بخش خصوصی بود، بر جوایز ادبی دولتی نیز تأثیر گذاشت.

همان‌طور که اشاره شد، اولین بار جایزه کتاب سال جمهوری اسلامی در بخش ادبیات نیز برگزیده داشت و همچنین از سوی وزارت ارشاد فهرستی از نویسندگان بیست سال ادبیات داستانی ایران ارائه شد.

همچنین در این دوران مراودات ادبی ایران با جهان نیز تا حدودی شکل گرفت. سفر برخی از نویسندگان مطرح جهان مثل اورهان پاموک یا پائولو کوئلیو به ایران را می‌توان نمونه‌ای از این ارتباط دانست.

با این حال سرخوردگی‌های اجتماعی حاصل از شکست اصلاحات در ایران، مانع از آن شده است که روشنفکران، نویسندگان و منتقدان ایرانی، به دوران پس از دوم خرداد نگاه موشکافانه و تحلیلگرانه کنند؛ ضمن آنکه اگر چنین تحقیقات و بررسی‌هایی شود با توجه به سانسور دولت مجال انتشار نخواهد یافت.

در این شرایط فقط گزارش‌هایی فرصت انتشار می‌یابند که یکسره در نقد آن دوران باشد و آزادی‌های آن را زیر سوال ببرد.

مثلا، سه سال پیش، احمد مسجد جامعی، یکی از وزیران ارشاد دوران اصلاحات، از انتشار گزارشی خبر داد که در آن گفته شده بود ۷۰ درصد کتاب‌های شعر و ادبیات داستانی که در دوران اصلاحات منتشر شد، «مسئله‌دار» بوده است.

آنچه از اظهارات مسجد جامعی و همچنین از بررسی اخبار مربوط به آن دوران برمی‌آید، اینست که گشایش فضای ادبی در دوران اصلاحات، چندان هم بدون مشکل و دردسر نبوده است.

بحران‌سازی‌هایی که برای دولت محمد خاتمی در عرصه‌های سیاسی، بین‌المللی، اقتصادی و رسانه‌ای ایجاد می‌شد، به صورت موازی در حوزه فرهنگ به ویژه کتاب نیز صورت می‌گرفت.

در آن دوران، علاوه بر شخصیت‌های سیاسی و مذهبی مخالف دولت، جمعی از شاعران و نویسندگان مخالف اصلاحات نیز، در روند فعالیت وزارت ارشاد اختلال ایجاد می‌کردند، که نمونه آن را عطاءالله مهاجرانی در زمینه معرفی نویسندگان بیست سال ادبیات داستانی ایران ذکر کرده است.

همچنین طی این سال‌ها، نویسندگان وابسته به حکومت مدام علیه وضعیت ادبی در دوران اصلاحات موضع‌گیری می‌کردند.

کسانی مثل امیرحسین فردی، از نویسندگان کیهان‌ معتقدند که منتقدان رسانه‌ای و صاحبان تریبون‌های ادبی در دوران اصلاحات، نویسندگان مذهبی و به اصلاح «حزب‌اللهی» را بایکوت می‌کردند و آثار آنان را نادیده می‌گرفتند.

مشخص نیست که این نویسندگان حکومتی، از دوران اصلاحات چه زخمی خورده‌اند که از آن به عنوان «دوران سرکوب در حوزه ادبیات ایران» یاد می‌کنند.

خبر - مردمک

دیوان عدالت اداری امروز دوم خردادماه اعلام کرد که انحلال خانه سینما از سوی شعبه رسیدگی‌کننده به این پرونده نقض شده است.

محمدجعفر منتظری، رئیس دیوان عدالت اداری گفت که شعبه رسیدگی‌كننده به این پرونده، یکی از موازین قانونی را لحاظ نکرده و به همین حکم انحلال خانه سینما نقض، و برای تصمیم‌گیری مجدد به وزارت ارشاد برگردانده شده است.

اما وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی بلافاصله به این خبر واکنش نشان داد و گفت که ایراد مطرح شده تنها «یک ایراد شکلی» بوده است.

محمد حسینی به خبرگزاری دانشجویان ایران گفت که هیئت رسیدگی بر مراكز فرهنگی، موسسات، تشكل‌ها و انجمن‌های فرهنگی در خود وزارت ارشاد پیگیر این موضوع است.

او گفت: البته باید این دوستان دقت بیشتری می‌كردند، اما به هر حال اشكالات گرفته شده بیشتر شكلی و دنبال آن هستیم كه مراحل قانونی انجام شود.

در مقابل مدیر حوزه ریاست دیوان عدالت اداری به خبرگزاری فارس گفته که خانه سینما قبل از انحلال هر وضعیتی که داشته است الان هم به همان وضعیت برمی‌گردد.

به گفته علی‌اکبر بختیاری رأی ابطال نامه هیئت نظارت وزارت ارشاد به معنای این است که همه چیز به وضعیت قبل برمی‌گردد.

همچنین دبیر هیئت رسیدگی به امور مراکز فرهنگی اعلام کرد که صدور دستور انحلال خانه سینما تا اعلام قطعی نظر هیئت رسیدگی به امور مراکز فرهنگی هنری به قوت خود باقی است.

از طرف دیگر، هیئت مديره خانه سینما با انتشار متنی آغاز فعالیت دوباره خانه سینما را اعلام کرده است.

در این متن که در خبرگزاری‌های ایران منتشر شده، آمده است که «خانه سینما فعالیت‌های رسمی خود را از روز سوم خرداد، سالروز آزادی خرمشهر عزیز، که نماز عشق و ایثار و آزادی است از سر می‌گیرد.»

۱۳ دی‌ماه سال گذشته هیئت رسیدگی به امور مراکز فرهنگی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، دستور انحلال خانه سینما را صادر کرد.

در متنی که با عنوان «دستور انحلال» به تشکل صنفی خانه سینما ارسال شد‌، آمده بود: با توجه به تمام بررسی‌های «معموله» و «مداقه» در اسناد و مدارک مربوط به مراحل ایجاد تشکل «موسوم به خانه سینما»، به این وسیله اعلام می‌شود که این تشکل ضمن عدم رعایت تشریفات قانونی مربوط به تاسیس موسسات فرهنگی و هنری، اقدامات غیرقانونی نیز انجام داده که استمرار فعالیت آن «فاقد وجاهت قانونی» است.

انحلال خانه سینما با واکنش شدید سینماگران روبه‌رو شد. صنف‌های مختلف سینمایی از جمله انجمن‌های بازیگران، آهنگسازان، کانون کارگردانان و انجمن فیلمبرداران در نامه‌ای نارضایتی خود را از انحلال خانه سینما اعلام کرده و نوشتند که ما خانه سینمای ایران را خانه قانونی خود می‌دانند.

۹ کارگردان مشهور سینمای ایران نیز با صدور بیانیه‌ای از تصمیم وزارت فرهنگ و ارشاد جمهوری اسلامی ایران نسبت به انحلال خانه سینما انتقاد کردند.

امضا‌ءکنندگان این بیانیه از وزیر ارشاد سوال کردند چگونه انحلال خانه سینما را به مسایل امنیتی مرتبط کرده در حالی که این مکان مامن اهالی سینما بوده است.

عزت‌الله انتظامی، بازیگر مشهور سینمای ایران، نیز در نامه‌ای سرگشاده به وزیر ارشاد گفت: اگر با مدیران خانه سینما اختلاف نظر دارید، اگر به عملکرد مدیری ایراد دارید و بدبختانه تعامل نمی‌شود، چرا خانه ما را ویران می‌کنید؟

رخشان بنی‌اعتماد، کمال تبریزی، احمدرضا درویش و مجید مجیدی نیز از جمله دیگر کارگردان‌هایی بودند که در روزهای اخیر به انتقاد از تصمیم وزارت ارشاد پرداخته‌اند.

اما محمد حسینی وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی در برنامه گفت‌وگوی ویژه خبری شبکه دو تلویزیون ایران گفت که دلیل انحلال این تشکل صرفا حقوقی نیست و در دو جشن اخیر خانه سینما اتفاقاتی رخ داده که مورد سوال افراد متعهد و متدین جامعه قرار گرفته است و نشان میدهد این جشنها نه یک فعالیت صنفی بلکه سیاسی هستند.

در جشن سال گذشته خانه سینما برخی از سینماگران با دستبند و روسری سبز روی صحنه حاضر شدند و اصغر فرهادی کارگردان فیلم «جدایی نادر از سیمین» در این جشن آرزو کرده بود گلشیفته فراهانی و محسن مخملباف به کشور برگردند و جعفر پناهی بتواند فیلم بسازد.

این سخنان همان وقت با انتقاد و واکنش منفی وزیر ارشاد دولت ایران مواجه شده بود.‌

پیش از اعلام انحلال خانه سینما، وزارت ارشاد در محاکم قضایی از این نهاد صنفی شکایت کرده بود، اما پس از انحلال از خانه سینما، وزارت ارشاد شکایت خود را پس گرفت.

گزارش - روشنک شهابی

کتاب «هزار افسان کجاست؟» نوشته بهرام بیضایی که اثری پژوهشی درباره هزار و یک شب و ریشه‌های آن است با حضور شهلا لاهیجی، محمد رضایی راد و حمید امجد عصر جمعه، ۲۹ اردیبهشت‌ماه در خانه‌هنرمندان ایران رونمایی ‌شد.

پیش از این شهلا لاهیجی مدیر انتشارات مطالعات زنان و روشنگران اعلام کرده بود که همزمان با انتشار کتاب پژوهشی «هزار افسان کجاست؟» بیضایی به ایران باز می‌گردد تا در مراسم رونمایی شرکت کند، اما نهایتا این کتاب بدون حضور مولف رونمایی شد و آقای بیضایی با فرستادن یک پیام تصویری در این مراسم شرکت کرد.

کتاب «هزار افسان کجاست؟» هشتمین کتاب پژوهشی بهرام بیضایی است که در ۵۲۰ صفحه، با تیراژ ۲۰۰۰ نسخه و با قیمت ۱۷ هزارتومان از سوی انتشارات روشنگران و مطالعات زنان روانه بازار کتاب شده است.

بیضایی در پیام ویدئویی خود،‌ ضمن قدردانی از ناشر و عوامل تولید کتاب گفت: «من از دلتنگی‌ام از ایران در این مجال سخن نمی‌گویم چرا که این موضوع بی‌شک بسیاری را خوشحال خواهد کرد.»

به گفته بهرام بیضایی اگر بنا بود او دقیق‌تر و به جزییات بیشتری برای تالیف کتاب «هزار افسون...» می‌پرداخت این کتاب مفصل‌تر می‌شد و بی‌شک سال‌های بی‌شماری برای انتشارآن باید لحظه شماری می‌کردیم.

بیضایی ابراز امیدواری کرد که با انتشار این کتاب، زمینه جدیدی برای مردم‌شناسی و بررسی اساطیر ایران فراهم شود و کتاب دیده و خوانده شود و برای تالیف آن اشتباه بزرگی نکرده باشد.

بهرام بیضایی پیش از این با نگارش نمایش نامه «شب هزار ویکم» متن «هزار و یکشب» را دستمایه تحقیقات و پژوهش خود قرار داده بود و از دل تحقیقات برای تالیف این نمایشنامه کتاب «ریشه‌یابی درخت کهن» سر بر آورد.

بعد‌ها بیضایی به واسطه درخواست‌های متعددی که برای درس گفتار درباره «هزار و یکشب» از او شد، دامنه تحقیقات خود را درباره هزار و یکشب افزون کرد و در پی پاسخ به پرسش‌هایی بر آمد که نتیجه این تحقیقات تالیف کتاب «هزار و یک افسون کجاست؟» درگام نخست بود.

بهرام بیضایی کتاب «هزار افسان کجاست؟» را در سال ۱۳۸۵ به ناشرسپرد اما با طولانی‌شدن زمان صدور مجوز این کتاب، او بخش‌هایی دیگری نیزب ه همراه اسناد و تصاویر به این اثر پژوهشی که درباره ریشه‌های «هزار و یکشب» است، اضافه کرد و کتاب ۱۵۰ صفحه‌ای را تبدیل به اثر پژوهشی مفصلی در ۵۲۰ مصور و رنگی کرد.

حتی سفر بهرام بیضایی به آمریکا هم مانعی برای ادامه تحقیقاتش روی این کتاب نشد.

دراین کتاب بیضایی با دلیل و مدرک، ریشه‌های هزار و یکشب را ایرانی عنوان می‌کند.

بیضایی در مقدمه کتاب «هزار افسان کجاست؟» نوشته است: رابرت ایروین نویسنده کتاب «تحلیلی ازهزار و یکشب» در مقدمه کتاب می‌گوید با اینکه هزار و یکشب به دفعات متعدد به زبان‌های غربی ترجمه شده و علی‌رغم اینکه عنوان می‌شود پیشینه این قصه عربی است، باید دچار شک و تردید شد که اصل کتاب ریشه اروپایی دارد.»

بنابر این سخن، بیضایی می‌گوید «غربی‌ها و اعراب نه تنها امروز بلکه از قرن پیش در پی این بوده‌اند که آثار برجسته فرهنگ و هنر ایرانی را به نام خویش مصادره کنند و به سادگی می‌توان با این موضوع که «هزار و یکشب ایرانی» را به یک بار تبدیل به «شب‌های عربی» می‌کنند و شهرزاد را به جای نشاندن در کنار شهریار ساسانی درکنارخلیفه بغداد می‌نشانند تا برای او قصه بگوید، پی به این تهاجم فرهنگی برد.»

بیضایی یکی از مهم‌ترین دلایل به نام خویش مصادره کردن آثار تمدن و فرهنگ ایرانی‌ها به نام غربی‌ها را ناشی از ناامنی فضای سیاسی و اجتماعی ایران عنوان می‌کند و می‌گوید: «زمانی که مهاجمان به هر بهانه‌ای به کتاب‌سوزی و کین‌کشی بر می‌خواستند ایرانی‌ها دریافتند که یکی از راه‌های مقابله نابودی آثار فرهنگ و هنر ایران ثبت این آثار به نام اقوام دیگر است تا این آثار از گزند در امان بمانند، بی‌شک شاید از منظر دیگر به چنین برخوردی با فرهنگ خود بتوان نام تهاجمی از درون را داد.»

در مراسم رونمایی این کتاب محمد رضایی راد با بیان این مطلب که در تاریخ ما، ادبیات فارسی برای حضور در آکادمی‌ها باید مجوزی از شرایط حاکم بر زمانه نیز دریافت می‌کرد، گفت: رودکی از آل سامان مجوز گرفت و حافظ از آل اینجو. همه‌ این مسائل این واقعیت را بازتاب می‌دهد که تاریخ ادبیات ما برآمده از گفتار مسلط ماست. اما در کنار این ادبیات، ادبیاتی هم در تاریخ ما وجود داشته که تدریس نشده و دچار سرکوب پنهان بوده و «هزار و یک شب» یکی از این موارد بوده است.

به گفته این پژوهشگر، کتاب «هزار افسون...» به دلیل چندصدایی بودن و آشکار شدن صداهای سرکوب‌شده جایگاه مهمی در ادبیات حاشیه‌ای ما داشته است؛ کتابی که استوار بودنش به عنصر قصه‌گویی‌اش وابسته است؛ اما متأسفانه یا به ریشه‌ بنیادین آن توجه نشده است و یا آن را عربی پنداشته‌اند.

او همچنین گفت: بیضایی در این کتاب به این مسائل توجه نداشته است و کار اصلی‌اش، کشف اصل و منشأ بنیادین «هزار و یک شب» بوده و اهمیت کتاب هم در تولید نظریه است. نکته‌ جالب این است که بیضایی در کنار ارائه‌ این نظریه‌ها می‌گوید که این پایان همه حرف‌ها نیست و کسانی دیگر می‌توانند بر آن بیفزایند.

حمید امجد نیز در این مراسم گفت: ما در این کتاب با تحلیل بنیادین متنی از ادبیاتمان روبه‌رو هستیم؛ کتابی که وجه مشترکی میان هشت اثر پژوهشی و ۱۲۰ اثر هنری بیضایی است و ویژگی اصلی‌اش جامع‌الاطراف بودنش است؛ یعنی در ارائه نظریه به اسناد تصویری، شفاهی و مکتوب پایبند بوده است.

به گفته این نمایشنامه نویس بیضایی چون دانشمندی سعی کرده تکه‌های گم‌شدهٔ این ادبیات را یافته و کنار هم بگذارد و حتا در بخش‌هایی به کشف دست زده است. او در این کتاب حقیقت‌ها و سندهایی را پیشنهاد می‌دهد و اعلام می‌کند که کدام را یافته و کدام حاصل گمان اوست.

وی همچنین اضافه کرد: یکی از ویژگی‌های این کار و دیگر کارهای بیضایی، تاریخ‌دانی اوست؛ چرا که در آثارش با زبان خطی روبه‌رو هستیم و نه زمان بازگشت‌پذیر و اسطوره‌ای و همین مسأله زمینهٔ شناخت تاریخی مخاطب را نیز فراهم می‌کند. از این‌روی می‌توان بیضایی را شهرزاد زمانهٔ ما به شمار آورد.

شهلا لاهیجی هم در این نشست گفت: سیمای زن در آثار بیضایی تحولی دیگر یافته و زنان قهرمان او هم حامل فرهنگ هستند و هم قهرمان؛ قهرمانی که به دوران شکست تعلق دارند؛ بنابر این هرگاه که اثری از او را می‌خوانیم، سرمان را کمی بلند می‌کنیم و می‌گوییم؛ ما هم زن ایرانی هستیم.

بیضایی کتاب «هزارافسان...» را در پنج پاره تالیف و تنظیم کرده است؛ پاره اول «پیش خوانی» شامل «آیا هزار افسان خیالات است؟»، «چشم‌ها را باید شست»، «شهرزاد و دین آزاد از کجا می‌آیند»، «گذر در زمان»، «سخن رهایی بخش»، «درخت سخنگو»، و «سرانجام اسطوره»، پاره دوم «پی آورد‌ها» شامل «زن بلاگردان»، «اژد‌ها کشی گرشسب»، و «اژدهای شورشی»،‌ پاره سوم «پیوست‌ها» شامل «ترانه دوخاتون»، «جن و پری»، و «سرود نیایش سخن»، پاره چهارم «نگاره‌ها» و پاره پنجم «فهرست اعلام».‏

بهرام بیضایی، کارگردان سینما، تئاتر و نمایش‌نامه‌نویس و پژوهشگر ایرانی است.

بیضایی علاوه بر کارگردانی و نمایش‌نامه‌نویسی، در سینما عرصه‌های دیگری چون تدوین، ساخت عنوان‌بندی و تهیه‌کنندگی را هم تجربه کرده‌است. او تاکنون ۱۲۰ اثر خلاقه هنری و هشت اثر مهم پژوهشی تالیفی ازخود به یادگار گذاشته است.

او  کارگردان برخی از آثار برجسته و ماندگار سینمای ایران است. «چریکه تارا»، «مرگ یزدگرد»، «باشوغریبه کوچک»، «شاید وقتی دیگر»، «مسافران» و «سگ‌کشی» از مهم‌ترین آثار آقای بیضایی به شمار می‌رود. آخرین نمایشنامه بیضایی که در تهران روی صحنه رفت، «افرا یا روز می‌گذرد» نام داشت.

بهرام بیضایی، نویسنده و کارگردان تئا‌تر و سینما روز ۲۸ مرداد‌ماه سال ۱۳۸۹، ایران را به مقصد آلمان و پس از آن آمریکا ترک کرد.

خبر - مردمک

در پی گزارش انتقادی روزنامه کیهان درباره موسسه شهرکتاب، هفته گذشته یکی از کتابفروشی‌های این موسسه پلمب شد.

خبرگزاری میراث فرهنگی روز دوشنبه، ۲۵ اردیبهشت خبر داد که پلیس دلیل بستن این کتابفروشی را «وجود آلبوم‌های موسیقی کلاسیک و چند عروسک» اعلام کرده است. پرونده این کتابفروشی به دادگاه فرستاده شده است.

این اتفاق در حالی رخ داده که حدود دو هفته پیش، روزنامه کیهان در سه شماره پیاپی، گزارش‌هایی را علیه شهرکتاب منتشر کرد.

در این گزارش، شهر کتاب، «پاتوق چهره‌های سکولار» و محل فروش آثار نویسندگانی معرفی شده که به گفته نویسنده گزارش کیهان، افکارشان «ایراد» دارد. عبدالکریم سروش، حسین بشیریه، هوشنگ گلشیری گابریل گارسیا مارکز و احمد شاملو از جمله نویسندگانی است که نام‌شان در این گزارش‌ها آمده است.

«کیهان» به نقل از یک روزنامه‌نگار به نام حسین قدیانی با اشاره به فروش این آثار، آورده که چرا کتاب‌های شخصیت‌هایی نظیر جوادی آملی‌، موسی نجفی و مصباح یزدی در کتابفروشی‌های شهرکتاب فروخته نمی‌شود؟

در همین رابطه، بهمن دری، معاون امور فرهنگی وزارت ارشاد که در چند ماه اخیر بر سر تعلیق پروانه ناشران و توقیف کتاب‌ها حضور پررنگی در رسانه‌ها داشته، درباره شهر کتاب به کیهان گفت: با بررسی های نامحسوسی که انجام داده‌ایم به این نتیجه رسیده‌ایم که شهر کتاب عملا به پایگاهی برای عرضه آثار فرهنگی، هنری مخالفان نظام مبدل گردیده است و در همین راستا در سال گذشته سه بار به مدیرعامل شهر کتاب آقای فیروزان تذکر دادیم و به ایشان گفتیم که شهر کتاب عملا در جبهه دشمن قدم برمی دارد.

به گفته آقای دری، در ویترین فروشگاه‌های شهرکتاب «شاید تعداد انگشت‌شماری‌ کتاب درباره دفاع مقدس و در حوزه دین و هنر و انقلاب به چشم می‌خورد و کتب ارزشی در این فروشگاه‌ها در سال‌های اخیر جایگاهی ندارد و برعکس، کتاب‌هایی که وزارت ارشاد براساس مر قانون جلوی انتشار مجدد آن‌ها را گرفته است، در این نمایشگاه‌ها عرضه می‌شود.

در گزارش کیهان، معاون فرهنگی ارشاد تاکید کرده که وزارت ارشاد کمک مالی به موسسه شهر کتاب را قطع کرده و در حال حاضر این موسسه تحت حمایت شهرداری تهران است.

روزنامه کیهان همچنین شهر کتاب را «اصلی‌ترین پاتوق فرهنگی سفارتخانه‌های اروپایی و آمریکایی» معرفی کرده است.

از زمان روی کار آمدن محمود احمدی‌نژاد، فشار بر نهادهای فرهنگی شدت گرفت. علاوه بر سخت‌گیری در ممیزی، سال گذشته وزارت ارشاد از دو ناشر به این دلیل که گفته بودند در عرض یک سال ۱۰۰ کتابفروشی در تهران تعطیل شده‌اند، شکایت کرد.

در پی این شکایت، پروانه فعالیت نشر ثالث و نشر چشمه تعلیق شد. همچنین وزارت ارشاد از حضور چند ناشر در بیست و پنجمین نمایشگاه بین‌المللی کتاب تهران جلوگیری کرد.

شهر کتاب اسفندماه ماه سال ۷۴، با افتتاح نمایشگاه و فروشگاه تخصصی با حضور دکتر حبیبی، معاون اول رئیس جمهوری وقت، محمد خاتمی و استادان و شخصیت‌های فرهنگی آغاز به کار کرد و در بیست و چهارم اردیبهشت ماه سال ۷۵ به ثبت رسید.

معاونت فرهنگی، شبکه‌ی فروشگاه‌های زنجیره‌ای شهرکتاب، شرکت نشر کتاب هرمس، شرکت نشر موسیقی هرمس، نمایشگاه و فروشگاه بین‌المللی محصولات قرآنی، دفتر پژوهش‌های زبان و ادب فارسی، واحد برگزاری نمایشگاه‌ها و دبیرخانه جایزه داستان کوتاه از جمله مجموعه‌های این موسسه غیرانتفاعی است.

گزارش - مصطفی خلجی

مصطفی خلجی، روزنامه‌نگار حوزه فرهنگ، به آمارهای متعدد و متفاوتی پرداخته است که مقامات دولتی ایران در سال‌های اخیر برای میزان متوسط مطالعه در ایران اعلام کرده و می‌کنند.

هر ایرانی در شبانه‌روز چه قدر مطالعه می‌کند؟ چه کتاب‌هایی می‌خواند؟ آیا آمار دقیقی در این زمینه وجود دارد؟ چه نهادی مسؤول است؟ و اساسا اهمیت ارائه آمار مطالعه هر ایرانی برای دولت چیست؟

موضوع میزان مطالعه ایرانیان طی سال‌های اخیر، به یکی از موضوعات بحث‌انگیز تبدیل شده و مقامات دولتی بیشتر از دیگران به این بحث دامن زده‌اند.

این مقامات، در طول سال و به مناسبت‌هایی مثل برگزاری نمایشگاه بین‌المللی کتاب تهران و همچنین هفته کتاب، نظرهایی‌گاه ضد و نقیض درباره سرانه مطالعه اظهار می‌کنند و یا آمارهایی را ارائه می‌دهند که هنوز هیچ‌کدام از سوی نهادهای مستقل تأیید نشده است.

خوشبینی مقامات دولتی

یکی از مقامات صدا و سیما در بازدید از نمایشگاه کتاب گفت که «وضعیت مطالعه کتاب در کشور بهتر شده است.»

همچنین چند روز پیش و همزمان با برگزاری نمایشگاه کتاب تهران، وزیر ارشاد به «اقدامات موثر برای افزایش سرانه مطالعه در کشور» اشاره و تأکید کرد که از این نظر ایران در مقایسه با کشورهای منطقه و جهان اسلام «جایگاه خوبی» دارد.

این اولین بار نیست که وزیر ارشاد ایران را در زمینه سرانه مطالعه با کشورهای دیگر مقایسه می‌کند؛ چند ماه پیش نیز در مراسم تجلیل از برگزیدگان بیست‌ونهمین جایزه کتاب سال، وزیر ارشاد گفت که کلا مطالعه در سطح جهان «کاهش پیدا کرده است».

وی گفت که در کشور انگلستان تحقیقی صورت گرفته که در این تحقیق «به این نتیجه رسیدند که انگلستان از رتبه ۱۷ به ۲۵ سقوط کرده است.»

وزیر ارشاد پیشین هم گفته بود: «کسانی که گاهی وقت‌ها دارایی‌های غربی‌ها و فرنگی‌ها را به رخ ما می‌کشند، بدانند در آماری که در حاشیه یک نمایشگاه کتاب در خارج از کشور به دست آمده، اعلام شده است که ۵۸.۳ درصد مردم بلژیک در طول ۱۲ ماه حتی یک کتاب هم نخوانده‌اند.»

آیت‌الله خامنه‌ای و سرانه مطالعه

اما در این بین مقامات جمهوری اسلامی تلاش می‌کنند برای نشان دادن اهمیت مطالعه ایرانیان، به سخنان آیت‌الله خامنه‌ای ارجاع دهند.

محمد حسینی همچنین از تأکید رهبر جمهوری اسلامی نسبت به افزایش سرانه مطالعه و تیراژ کتاب سخن گفته است.

قبل از این هم دبیرکل نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور در گفت‌وگو با پایگاه اینترنتی آیت‌الله خامنه‌ای گفته بود که رهبر جمهوری اسلامی از وضعیت مطالعه ایرانیان «ناراضی» است.

منصور واعظی گفته بود: «اصلیترین مدیران کشور ما کتابخوان هستند. ازشخص رهبر معظم انقلاب گرفته تا سران قوا و ائمهٔ جمعهٔ ما اهل کتاب هستند و رسانه‌ها باید این را به جامعه نشان دهند.»

این‌که چرا مقامات دولتی پای شخص رهبر را پیش می‌کشند، علاوه بر تقدیس مقام رهبری در جمهوری اسلامی، پاسخی به مخالفان است.

برخی از منتقدان به وضعیت کتاب در ایران، انتقاداتی را نیز نسبت به نقش رهبر جمهوری اسلامی در افزایش سانسور موجود در عرصه نشر ایران مطرح می‌کنند، زیرا آیت‌الله خامنه‌ای در مقاطع مختلف نسبت به انتشار کتاب در جمهوری اسلامی‌ اظهار نظر کرده که این اظهارنظر‌ها در جهت محدودیت بیشتر ارزیابی شده است. ‌

آمارهای ضد و نقیض

اما آمار دقیق مطالعه هر ایرانی چه قدر است؟ همان‌طور که اشاره شد، هر چه آمار در این زمینه وجود دارد آمار دولتی است.

مثلا دبیرکل نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور در دیدارش با رهبر جمهوری اسلامی، آمار «۱۸ دقیقه» مطالعه هر ایرانی در شبانه‌روز را ارائه داد.

این در حالی است که چهار سال پیش، علی‌اکبر اشعری، رییس وقت کتابخانه ملی ایران گفته بود که «سرانه کتابخوانی در کشور دو دقیقه» است.

اما بعد از آن محسن پرویز معاون وقت وزیر ارشاد اعلام کرد که سرانه کتابخوانی در کشور «۱۰ دقیقه در شبانه‌روز برای هر نفر» است.

آماری که محمدحسین صفار هرندی، وزیر وقت ارشاد ارائه داد هم تعجب‌برانگیز‌تر بود: «سرانه کتابخوانی در مناطقی از تهران روزانه نزدیک به یک ساعت است و در نیمی از این شهر بیش از نیم ساعت، در بخشی از آن بین ۱۵ تا ۳۰ دقیقه است.»

عجیب‌تر از همه آمار فرماندار مشهد بود که در گردهمایی اعضای انتصابی انجمن کتابخانه‌های شهرستانهای خراسان، اعلام کرد: «نرخ سرانه مطالعه اهل کتاب در ایران ۹۵ دقیقه است.»

مقامات و مراکز دیگری هم جسته و گریخته در این زمینه اظهار نظر کردند، اما فارغ از این آمارهای مختلف که از زبان مسؤولان دولتی بیان می‌شود، این‌که ایرانی‌ها در همین مدت کم، چه کتابی می‌خوانند هم مهم است.

مدت‌هاست که در آمارهایی که ارائه می‌شود تلاش بر این است خواندن کتاب‌های مذهبی مثل «قرآن و ادعیه» را نیز وارد سرانه مطالعه کنند؛ به این ترتیب نه تنها بر خواندن این دسته از کتاب‌ها تأکید می‌شود، بلکه می‌توان به کمک آن‌ها آمار مطالعه را بالا برد.

دبیر کل نهاد کتاب‌خانه‌های عمومی گفته است که با احتساب این نوع مطالعه هر ایرانی «۷۶ دقیقه در روز» مطالعه می‌کند.

وارد کردن کتاب‌هایی مثل قرآن و مفاتیح، به موضوع سرانه مطالعه، حتی مخالفان در خود دولت داشت؛ علی‌اکبر اشعری مطالعه کتاب را جدا از خواندن قرآن، مفاتیج و کتب درسی دانسته و گفته بود که با آمار‌ها نمی‌توان پایین بودن سرانه مطالعه در کشور را توجیه کرد.

با بالاگرفتن اختلاف‌ها در زمینه آمارهای ضد و نقیض، مرکز دیگری به نام «افکارسنجی و رصد فرهنگی پژوهشگاه فرهنگ و ارتباطات» به میدان آمد و در آمار‌هایش، میزان مطالعه کتاب‌های درسی را هم در نظر گرفت.

محمدحسین ساعی، قائم‌مقام این مرکز که زیر نظر وزارت ارشاد فعالیت می‌کند، گفت: «میزان مطالعه کتاب‌های درسی ۲۲ دقیقه برآورد شده است.»

او همچنین سال بعد، در یک اظهارنظر دیگر گفت که در آمارهای مطالعه تمامی انواع کتاب‌ها یعنی کتاب‌های درسی و غیر درسی، روزنامه، نشریات، منابع مکتوب اینترنتی و رایانه‌ای، مطالعات کاری و کتاب‌های دینی مانند قرآن و نهج‌البلاغه، جزو تعریف مطالعه در این پروژه آماری قرار گرفته‌اند و در کل گفته بود که تهرانی‌ها در روز حدودا ۳۰ دقیقه مطالعه غیردرسی می‌کنند.

آمار‌ها، سرپوشی بر واقعیت

اما یقینا ارائه آمار در زمینه سرانه مطالعه از سوی مسؤولان دولتی متوقف نخواهد شد و از این به بعد هم شاهد آمارهای جدیدتری خواهیم بود؛ اما این همه تلاش و تکاپو برای اثبات کتاب‌خوان بودن ایرانی‌ها برای چیست؟

با مروری به تاریخ ارائه آمار‌ها، در می‌یابیم که جنجال‌ها در زمینه کتاب در عصر ریاست جمهوری محمود احمدی‌نژاد بیشتر شده است، یعنی درست زمانی که انتقاد‌ها نیز نسبت به روند انتشار کتاب و همچنین سانسور نیز بیشتر از گذشته به ویژه نسبت به دوران اصلاحات است.

به نظر می‌رسد دولت تلاش می‌کند با ارائه این آمار‌ها نشان دهد که نه تنها مشکلی در زمینه‌های مختلف کتاب، مثل صدور مجوز، وضعیت کتاب‌خانه‌ها و همچنین قیمت کتاب نیست، بلکه اوضاع از آنچه تصور می‌شود بهتر است.

با این حال شمارگان پایین کتاب در ایران و همچنین کمبود فضای کتابخانه‌ای به ویژه در تهران که محروم‌ترین استان از این نظر به شمار می‌آید، به خوبی وضعیت مطالعه در کشور را نشان می‌دهد.

همچنین نویسندگان و شاعران ایرانی که خود مستقیما با کتاب و مردم در رابطه هستند، به پایین بودن آمار مطالعه در ایران اذعان دارند.

عبدالجبار کاکایی به تازگی و پس از بازدید از نمایشگاه کتاب امسال به طعنه نوشته است: «عجیب نیست که کمترین سرانه مطالعه را داریم و بزرگ‌ترین نمایشگاه کتاب جهان».

خبر - مردمک

آیت‌الله ناصر مکارم شیرازی از مراجع تقلید شیعه در پاسخ به پرسشی در باره حكم شرعی برخورد با افرادی که به مقدسات دین اسلام مانند امامان معصوم توهین می‌کنند گفت اگر این توهین از سوی فرد مسلمانی صورت گرفته باشد موجب ارتداد است.

این پاسخ در جواب استفتاء فردی داده شد که برای این مرجع تقلید نوشته بود شاهین نجفی، خواننده ایرانی ساکن خارج از کشور اخیرا «در قالب متن شعر و ارائه تصویری به امام دوازدهم شیعیان، امام یازدهم و گنبد امام هشتم شیعیان توهین کرده است و در جهت ترویج این اهانت فایل صوتی و تصویری آن را در پربیننده‌ترین سایت‌های اطلاع رسانی قرار داده‌ است.»

این فرد درخواست کرده بود که تکلیف شرعی شیعیان و دوست‌داران اهل بیت در این ارتباط روشن شود.

آیت‌الله مکارم شیرازی در پاسخ به این سوال اعلام کرد: اگر اهانت مورد اشاره از سوی فرد مسلمانی صورت گرفته باشد موجب ارتداد است و اگر از سوی غیر مسلمان باشد مصداق ساب النبی است.

یک ترانه رپ فارسی از شاهین نجفی از هفته گذشته بحث‌برانگیز شده است. از یک سو برخی آن را «توهین به مقدسات» و مذهب شیعه بر شمرده‌اند و در سوی دیگر برخی نیز آن را به خاطر «تابوشکنی» و جسارتش تحسین کرده‌اند.

در این ترانه که با عنوان «نقی» منتشر شد، شاهین نجفی به برخی از مفاهیم جنسی و اروتیک و همچنین مشکلات جامعه و حکومت ایران اشاره می‌کند و امام نقی، امام دهم شیعیان را به آنها «قسم» می‌دهد.

خبرگزاری فارس روز چهارشنبه ۲۰ اردیبهشت در خبری، فتوای پیشین یک مرجع تقلید شیعه در قم را بازنشر داد و هرچند در آن نامی از کسی برده نشده، از آن به عنوان «حکم ارتداد شاهین نجفی» نام برد.

آیت‌الله لطف‌الله صافی گلپایگانی در این استفتاء که مربوط به چند هفته پیش از انتشار این ترانه رپ بحث‌برانگیز است، در پاسخ به مقلدان خود نوشته بود اگر شخص یا اشخاصی به امامان شیعه توهین کرده باشند «مرتد» به حساب می‌آید. حکم ارتداد در قوانین مجازات اسلامی می‌تواند مجازات مرگ به دنبال داشته باشد.

در عین حال عکسی که در فیس‌بوک و یوتیوب ضمیمه این ترانه شده، یکی از نقاط اعتراض کسانی بوده که آن را توهین‌آمیز شمرده‌اند. در این عکس گنبدی که احتمالا مربوط به مقبره یکی از امامان شیعه است، به سینه زنانه تغییر شکل داده شده و بر فراز آن پرچم هفت‌رنگ گروه‌های حامی حقوق همجنس‌گرایان به تصویر در آمده است.

واکنش‌ها به این ترانه اخیر شاهین نجفی عمدتا در فضای مجازی و از جمله در فیس‌بوک بوده و گروه‌هایی که این ترانه را محکوم یا تحسین کرده‌اند، در صفحه این خواننده در فیس‌بوک کامنت‌های پرشماری گذاشته‌اند.

آنان همچنین صفحه‌های جداگانه‌ای در محکوم‌کردن این ترانه یا حمایت از او درست کرده‌اند. از جمله برخی از کسانی که ترانه «نقی» را توهین‌آمیز شمرده‌اند، صفحه‌هایی در فیس‌بوک درست کرده‌ و در مواردی هم خواستار اعدام شاهین نجفی شده‌اند.

در این بین تعدادی ترانه هم از سوی منتقدان این رپر در فضای سایبر منتشر شده و بعد از انتشار حکم ارتداد این خواننده هم شماری از فعالین فرهنگی، سیاسی و اجتماعی خارج از ایران در یک کلیپ ویدیویی پشتیبانی خود را از آقای نجفی اعلام کردند.

شاهین نجفی در واکنش به بازتاب‌های ترانه‌اش اعلام کرد که قصد توهین به امامان شیعه را نداشته و فقط اسم ائمه را دستمایه کاری هنری-اجتماعی قرار داده است.

او گفت که این فتوای آیت‌الله صافی گلپایگانی شامل او نمی‌شود و «عده‌ای در ایران از فتوای این مرجع به قصد اهداف سیاسی و تحریک احساسات مذهبی مردم سوءاستفاده کرده‌اند».
آیت‌الله خمینی بنیانگذار جمهوری اسلامی نیز ۲۳ سال پیش در فتوایی حکم به ارتداد سلمان رشدی نویسنده بریتانیایی به خاطر نوشتن کتاب «آیات شیطانی» داده بود.‏

در حال حاضر سایت شاهین نجفی که در آلمان زندگی می‌کند از دسترس خارج شده است.

خبر - مردمک

شش سینماگر ایرانی در نامه‌ای سرگشاده به مسئولان ارشد سینمای ایران، نسبت به «ریشه‌های عمیق‌» بحرانی که سینمای ایران را فرا گرفته، هشدار دادند.

در این نامه که روز جمعه، ۲۲ اردیبهشت ماه در سایت کافه سینما منتشر شد، نوشته شده که تکه تکه شدن جامعه سینمایی این دوران می‌تواند ناشی از فضای «ملتهب و سیاست‌زده‌‌» کنونی باشد که سایه سنگین خود را بر صنعت سینمای ملی ما تحمیل کرده است.

مسعود کیمیایی‌، مسعود جعفری جوزانی‌، علی‌رضا رئیسیان‌، جواد طوسی‌، علی معلم‌ و مهدی کرم‌پور شش سینماگری هستند که این نامه را امضا کرده‌اند.

آن‌ها بدون اشاره به فرد یا جریان فکری خاصی بر سیاسی‌کاری عده‌ای از سینماگرن تاکید کرده و نوشته‌اند: «زیاده‌خواهی کسانی از درون این سینما که تعهد و اخلاق‌گرایی حرفه‌ای و صنفی را فدای منافع حزبی و فردی خود کرده و با این اهداف منفعت‌طلبانه بر شاخه نشسته و بن می‌برند» مانع از گفت‌و‌گو و ‌روش‌های عقلانی شده است.

در ادامه این سینماگران، هشت راهکار را برای رفع بحران کنونی سینمای کشور پیشنهاد کردند.

«لزوم احترام و پای‌بندی تمامی نهادها، دستگاه‌های اجرایی و قانون‌گذاری به موجودیت و بقای سینمای ملی» و «تلاش در جهت گسترش فعالیت‌های بخش خصوصی و باز گرداندن امنیت و ایجاد انگیزه در راستای تولید و سرمایه‌گذاری سالم و خاتمه دادن به دخالت‌های نا‌به‌جا در امر اکران و سلطه‌ نهادهای دولتی و عمومی بر ابزار تولید و نمایش» از جمله راهکارهای پیشنهادی امضاکنندگان این نامه است.

آن‌ها همچنین خواستار‌ ارائه تعریف «شفاف و معین» از ساز و کار فعالیت‌های سینمایی و حدود اختیارات و شرح وظایف نهادهای فرهنگی بر اساس قوانین اساسی کشور و استفاده از نیروهای مستقل و صاحب نظر سینما در تصمیم‌سازی های کلان حرفه‌ای و کنار رفتن افراد تندرو از صف‌بندی‌های قطبی کنونی که «صرفاً در پی منافع شخصی خود هستند» شده‌اند.

«توزیع عادلانه منابع مالی عمومی در بدنه اصلی سینمای ایران و جلوگیری از رانت‌خواری و ایجاد فساد مالی» و «حرکت جمعی در جهت رشد و و تعالی سینمای ریشه‌دار و مماس با مخاطب داخلی و جلو گیری از رشد بی‌رویه فیلم‌های سفارشی‌، رسمی و سطحی» از دیگر راهکارهای پیشنهادی این سبنماگران است.

این افراد از مقامات ارشد فرهنگی کشور خواسته‌اند که به هرج و مرج کنونی در حوزه اعطای پروانه ساخت و نمایش و اعمال سلایق شخصی پایان داده شده و از ورود جناح‌های مختلف سیاسی در امور هنری پرهیز شده و به استقلال فرهنگی سینما احترام گذاشته شود.

سینمای ایران اگرچه در چند سال اخیر همواره شاهد بحران مدیریتی بوده، اما این بحران در جریان اکران نوروزی سال ۹۱ تشدید شد.

در ایام نوروز سه فیلم «قلاده‌های طلا»، «گشت ارشاد» و «زندگی خصوصی» به نمایش درآمدند. اما گروه‌ موسوم به انصار حزب‌الله که در اواخر اسفند نسبت به اکران دو فیلم «گشت ارشاد» و «زندگی خصوصی» هشدار داده بود، پس از برگزاری نمازجمعه تهران به امامت احمد خاتمی، دست به تجمع زدند.

خطیب جمعه تهران از تریبون نماز جمعه این دو فیلم را «مستهجن» خوانده و از وزارت ارشاد به خاطر نمایش آن‌ها انتقاد کرده بود.

«حزب‌الله مشهد» نیز ۲۲ اسفند سال گذشته با صدور بیانیه‌ای خطاب به وزیر فرهنگ و ارشاد ایران، او را «غافل، کاهل یا جاهل» نامید و تاکید کرد که بر اساس وصیت آیت‌الله خمینی خود راسا وارد عرصه می‌شود.

یک روز بعد از اکران سراسری این دو فیلم در بعضی از سینماهای ایران و در ۲۶ اسفند ماه احمد علم‌الهدی، امام جمعه مشهد هم در خطبه‌های روز جمعه، ۲۶ اسفند از فیلم‌های «گشت ارشاد» و «زندگی خصوصی» با عنوان «لکه‌های ننگ» وزارت ارشاد یاد کرد و خواستار جلوگیری از اکران آن‌ها شد.

در نهایت اکران این دو فیلم به دستور وزارت ارشاد متوقف شد. این اقدام، واکنش اهالی سینما را در پی داشت. به اعتقاد سینماگران وقتی فیلمی از وزارت ارشاد، پروانه ساخت و سپس پروانه نمایش می‌گیرد، دیگر دلیلی برای توقف اکران فیلم وجود ندارد.

اما حوزه هنری واکنشی متفاوت داشت. رئیس سازمان سینمایی این نهاد که مستقیماً زیرنظر رهبر جمهوری اسلامی اداره می شود، گفت که امسال ۱۵ فیلم را به دلیل داشتن مشکل ممیزی اکران نمی‌کند.

قصه «هفت» به سر رسید

بالاخره دیشب فریدون جیرانی، تهیه‌کننده و مجری برنامه سینمایی «هفت» پایان این برنامه را به شکل کنونی‌اش اعلام کرد.

همان‌طور که پیش‌بینی می‌شد، فریدون جیرانی تحت فشار رسانه‌های اصولگرا از برنامه «هفت» کنار گذاشته شد. او در برنامه این هفته اعلام کرد که «هفت» با گروهی جدید و با سبک و سیاقی متفاوت ادامه خواهد یافت.

اما دیروز نامه ۳۳ سینماگر به رئیس سازمان صدا و سیما در حمایت از فریدون جیرانی منتشر شد.

امضاکنندگان این نامه، خطاب به عزت‌الله ضرغامی نوشتند که این برنامه با فراز و نشیب دو سال را پشت سر گذاشت و از ابتدای امسال با مخاطبانی که جذب کرد، برنامه‌ای «بی‌پرواتر و جسورتر» روی آنتن فرستاد، همان چیزی که از این برنامه در مقایسه با همتایش یعنی نود انتظار داشتند.

آن‌ها تعجب خود را از این‌که این روند رو به جلو با عدم حمایت مدیران تلویزیون روبه‌رو شده و در پی تعطیلی «هفت» و حذف فریدون جیرانی از این برنامه برآمده‌اند، ابراز کردند و اظهار امیدواری کردند که برنامه «هفت» با فریدون جیرانی به راهش ادامه دهد.

مسعود کیمیایی، داریوش مهرجویی، مسعود جعفری‌جوزانی، ابراهیم حاتمی‌کیا، احمدرضا درویش، رضا میرکریمی، بهروز افخمی، علیرضا داودنژاد، رسول صدرعاملی، ابوالحسن داوودی، همایون اسعدیان، سعید سهیلی، مازیار میری، رامبد جوان، بیژن امکانیان، داوود رشیدی، مریلا زارعی، امین حیایی، مهناز افشار، حامد بهداد و سعید راد از جمله امضا‌کنندگان این نامه بودند.

اما این نامه نیز باعث نشد که فریدون جیرانی از برنامه «هفت» حذف شود. او دیشب برای آخرین بار این برنامه را اجرا کرد.

فشارها به آقای جیرانی زمانی تشدید شد که در این برنامه، تصمیمات مقامات دولت در زمینه سینما و تسلیم آن‌ها در برابر خواسته معترضان به اکران دو فیلم «گشت ارشاد» و «خصوصی» مورد انتقاد قرار گرفت.

۱۰ روز پیش، ۲۱ رسانه اصولگرا در نامه سرگشاده‌ای به رئیس سازمان صداوسیما به آن‌چه «گفتمان حاکم» بر برنامه هفت خواندند، اعتراض کردند.

این رسانه‌های اصولگرا خطاب به عزت‌الله ضرغامی از مواضع فریدون جیرانی، مجری برنامه «هفت» در دو هفته اخیر اعتراض کردند.

آن‌ها خطاب به رئیس سازمان صداوسیما، برنامه هفت را به «اسکار پرستی» و «حمام آفتاب گرفتن زیر نخل طلا» متهم کردند.

در این نامه که به امضای ۲۱ رسانه اصولگرا رسید‌، از عزت‌الله ضرغامی خواسته شد‌ که در برنامه هفت مناظره‌ای بین نمایندگان خود و فریدون جیرانی و همفکرانش برگزار شود. آن‌ها وحید جلیلی و مجید شاه‌حسینی را به عنوان نماینده خود معرفی کردند.

اما ۱۹ اردیبهشت چهار تشکل دانشجویی در نامه‌ای به رئیس سازمان صدا‌و‌سیما با انتقاد از برنامه «هفت»، مخالفت خود را با «اقدام نسنجیده» تعطیلی این برنامه ابراز داشتند و گفتند که این کار فقط پاک کردن صورت مساله است.

یک روز پیش از این، مدیر گروه اجتماعی شبکه سوم از توقف یک ماهه برنامه «هفت» به خاطر پخش مسابقات جام ملت‌های اروپا خبر داده و علت جدایی فریدون جیرانی، از این برنامه را ساخت سریالی تلویزیونی توسط او دانسته بود.

فضل‌الله شریعت پناهی به نامه ۲۱ رسانه به صداوسیما اشاره کرد و گفت: در این بیانیه برخی از افراد دلسوز نظام، نظراتی را مطرح کردند که طی آن عزت‌الله ضرغامی نیز تذکراتی را به برنامه دادند.

او در انتقاد از اجرای فریدون جیرانی گفت که این برنامه منتسب به جریان و گروه خاصی نیست و اعلام مجری برنامه در زمینه حمایت از این جریان اشتباه بوده است.

خبر - مردمک

یک ترانه رپ فارسی از شاهین نجفی در روزهای گذشته بحث‌برانگیز شده است. از یک سو برخی آن را «توهین به مقدسات» و مذهب شیعه بر شمرده‌اند و در سوی دیگر برخی نیز آن را به خاطر «تابوشکنی» و جسارتش تحسین کرده‌اند.

در این ترانه که هفته گذشته با عنوان «نقی» منتشر شد، شاهین نجفی به برخی از مفاهیم جنسی و اروتیک و همچنین مشکلات جامعه و حکومت ایران اشاره می‌کند و امام نقی، امام دهم شیعیان را به آنها «قسم» می‌دهد.

آقای نجفی، خواننده رپ ایرانی مقیم آلمان، در ترانه‌های پیشین‌اش نیز همچون بسیاری دیگر از خوانندگان رپ، مفاهیمی را مطرح کرده و از ادبیاتی استفاده کرده که از سوی بخش‌های محافظه‌کار و حتی میانه‌روی جامعه ایران، جسورانه و ورای خط قرمزها شمرده می‌شود.

در عین حال عکسی که در فیس‌بوک و یوتیوب ضمیمه این ترانه شده، یکی از نقاط اعتراض کسانی بوده که آن را توهین‌آمیز شمرده‌اند. در این عکس گنبدی که احتمالا مربوط به مقبره یکی از امامان شیعه است، به سینه زنانه تغییر شکل داده شده و بر فراز آن پرچم هفت‌رنگ گروه‌های حامی حقوق همجنس‌گرایان به تصویر در آمده است.

واکنش‌ها به این ترانه اخیر شاهین نجفی عمدتا در فضای مجازی و از جمله در فیس‌بوک بوده و گروه‌هایی که این ترانه را محکوم یا تحسین کرده‌اند، در صفحه این خواننده در فیس‌بوک کامنت‌های پرشماری گذاشته‌اند. آنان همچنین صفحه‌های جداگانه‌ای در محکوم‌کردن این ترانه یا حمایت از او درست کرده‌اند. از جمله برخی از کسانی که ترانه «نقی» را توهین‌آمیز شمرده‌اند، صفحه‌هایی در فیس‌بوک درست کرده‌اند و در مواردی هم خواستار اعدام شاهین نجفی شده‌اند.

این واکنش‌ها محدود به فضای مجازی هم نمانده و برخی از خبرگزاری‌ها و منابع رسانه‌ای در ایران، این ترانه و خواننده‌اش را محکوم کرده‌اند.

خبرگزاری فارس که نزدیک به سپاه پاسداران شناخته می‌شود، روز چهارشنبه ۲۰ اردیبهشت در خبری، فتوای پیشین یک مرجع تقلید شیعه در قم را بازنشر داد و هرچند در آن نامی از کسی برده نشده، از آن به عنوان «حکم ارتداد شاهین نجفی» نام برد.

آیت‌الله لطف‌الله صافی گلپایگانی در این استفتاء که مربوط به چند هفته پیش از انتشار این ترانه رپ بحث‌برانگیز است، در پاسخ به مقلدان خود نوشته است اگر شخص یا اشخاصی به امامان شیعه توهین کرده باشند «مرتد» به حساب می‌آید. حکم ارتداد در قوانین مجازات اسلامی می‌تواند مجازات مرگ به دنبال داشته باشد.

شاهین نجفی، خواننده رپ ایرانی، در پی این واکنش‌ها به بی‌بی‌سی فارسی گفت که قصد توهین به امامان شیعه را نداشته و فقط اسم ائمه را دستمایه کاری هنری-اجتماعی قرار داده است.

او گفت که این فتوا شامل او نمی‌شود و «عده‌ای در ایران از فتوای این مرجع به قصد اهداف سیاسی و تحریک احساسات مذهبی مردم سوءاستفاده کرده‌اند».

این خواننده رپ فارسی در این مصاحبه تاکید کرده که «مذهبی‌بودن ملت ایران را نفی نمی‌کنم» و در عین حال در پاسخ به این سئوال که آیا او این ترانه را به قصد تابوشکنی سروده، گفت که بخشی از آن آگاهانه بوده و به عنوان هنرمند آنچه را در سر داشته خلق کرده و چندان به فکر پیامدها های آن نبوده است.

آقای نجفی در مصاحبه‌ای دیگر با دویچه‌وله گفته است: کسانی که کارهای مرا گوش می‌‏کنند، می‌‏دانند که من یک آدم ضددین نیستم، ولی نظرات خودم را نسبت به مذهب دارم و بدون این‏که قرار باشد به اعتقاد کسی توهین بشود، نظر خودم را می‏گویم. این اظهار نظر ممکن است گاهی آمیخته با نوعی از خشم باشد، یا ممکن است نوعی از غم و ملانکولیک[مالیخولیایی]بودن در آن باشد و خیلی اوقات هم با طنز همراه باشد. اما به هیچ عنوان ربطی به توهین و بی‌‏احترامی ندارد.

او درباره مفهوم ترانه بحث‌برانگیز «نقی» توضیح داده است: این فقط دست‏‌آویزی شد که من به یک مسئله‏ دیگر بپردازم. در واقع در این کار من به همان اندازه به اجتماع خودمان هم نقد داشته‌‏ام اما به آن قسمت‌ها کم‏‌توجهی شده و عده‏ا‌ی فقط دقت کرده‏‌اند به اسم یک امام... ولی این اسم زیاد تأثیر خاصی ندارد. یعنی فقط یک بهانه بود.

این خواننده رپ فارسی که در چند سال گذشته در آلمان اقامت داشته، همچنین گفته در واکنش به موضع‌گیری‌های تهدیدکننده علیه او، «تدابیری» در نظر گرفته است و در این باره «جای نگرانی نیست».

با وجود سیاست‌ها و قوانین محدودکننده جمهوری اسلامی در ایران، زندگی زیرزمینی و فرهنگ غیررسمی شهروندان به‌خصوص در دهه اخیر قوت گرفته و پررنگ شده است. از جمله موسیقی زیرزمینی فارسی در این سال‌ها فراگیر و محبوب شده و مفاهیم مطرح‌شده در این ترانه‌ها پیش از این نیز به شکل کلی و بدون تمرکز بر یک ترانه یا خواننده خاص، مورد بحث و مایه نگرانی بخش‌های محافظه‌کار و حتی میانه‌روی جامعه ایران شده و ورای خط قرمزها شمرده شده‌اند.

آیت‌الله خمینی بنیانگذار جمهوری اسلامی نیز ۲۳ سال پیش در فتوایی حکم به ارتداد سلمان رشدی نویسنده بریتانیایی به خاطر نوشتن کتاب «آیات شیطانی» داده بود.‏