دیدگاه - حسین ستوده

«نخ‌نما» نام گزارشی است که با موضوع فعالیت غیر مجاز بی‌بی‌سی فارسی در ایران، از شبکه انگلیسی زبان پرس‌تی‌وی پخش شده است.

گزارشی که فارغ از ساختار ناهماهنگ آن در صدد توجیه «دلایل ممنوعیت فعالیت بی‌بی‌سی فارسی» در ایران است. ممنوعیتی که به گفته شبکه پرس‌تی‌وی ناشی از عملکرد «جاسوسی» در پوشش کار رسانه‌ای است.

گزارش تصویری «نخ‌نما» در واقع دومین بخش از استدلالاتی است که پیش‌تر نیز، در توجیه بازداشت گروهی از خبرنگاران آزاد، با نام «چشم روباه» از طریق «مرکز بررسی جرایم سازمان یافته» انتشار یافته بود. تفسیر، توجیه و استدلالات این گزارش مستند! ‌گونه در القای فعالیت جاسوسی بی‌بی‌سی فارسی، هر چند به عادت، برای مخاطب ایرانی می‌تواند عادی جلوه کند!، اما برای مخاطب غیر ایرانی که گروه هدف شبکه پرس‌تی‌وی است کاملا متفاوت است.

استفاده از تصاویر «بازداشت» و «بازجوئی» افرادی که به اتهام همکاری با بی‌بی‌سی فارسی بازداشت شده بودند، عملا باعث گردیده تا در نگاه مخاطب غیر ایرانی، شبکه پرس‌تی‌وی همچنان بعنوان بازوی تبلیغاتی «وزارت اطلاعات» و «سازمان اطلاعات سپاه پاسداران» شناخته شود. استناد به گفتارهای ضبط شده در دوران «بازداشت» متهمین، اتفاقی است که پیش‌تر به دلیل شکایت خبرنگار کانال چهار تلویزیون بریتانیا، ‌ باعث ابطال مجوز پخش شبکه پرس‌تی‌وی در بریتانیا شده است.

باید اذعان داشت که تفکر حاکم در رسانه‌های دولتی ایران، در سالهای اخیر، تحت تسلط دانش آموختگان مکتب «تئوری توطئه» بوده است. مکتبی که با افراط و تفریط در استدلال‌های سست، تنها به مزاق طبقه حاکم و ساده‌دلان سیاست‌زده خوش می‌آید و در محیط رسانه‌ای و سیاسی فارغ از اعتبار است.

محمد صادق کوشکی، از بنیانگزاران پژوهشکده مطالعات راهبردی، در گزارش تصویری «نخ‌نما» و در توجیه محکومیت بازداشت‌شدگان، «جاسوسی» را تابعی از شرایط سیاسی و اجتماعی یک جامعه می‌داند که در تناسب با منافع ملی قابل تعریف است. غافل از این نکته که چنین تعریفی هم اینک بعنوان عامل محکومیت و بازداشت دو خبرنگار شبکه پرس‌تی‌وی در لیبی مورد استناد قرار گرفته است و مدیران پرس‌تی‌وی نیز با تکذیب هر گونه فعالیت جانبی از سوی خبرنگاران خود به دفاع از اصول اولیهٔ آزادی عمل خبرنگار و تعهدات ژورنالیستی روی آورده‌اند.

استفاده از پوشش رسانه‌ای برای فعالیت‌های جنبی و گردآوری اطلاعات نظامی، سرّی به واقع یادگار دوران جنگ سرد و رویاروئی امریکا با کشورهای کمونیستی است. در این دوران دو کشور امریکا و اتحاد جماهیر شوروی با متهم کردن یکدیگر به جاسوسی و انتشار اسناد و اعترافات افراد دستگیر شده عملا فضای ژورنالیستی را به فضای رقابت اطلاعاتی تبدیل کردند. در این میان کشورهای بسیاری نیز با تاسی به چنین حربه‌ای برای دستیابی به اطلاعات کشورهایی که دارای روابط دوستانه نبوده‌اند از پوشش خبرنگاری و فعالیت رسانه‌ای استفاده کرده‌اند.

در طول سالیان بعد از استقرار حکومت جمهوری اسلامی و به دلیل روابط تیرهٔ سیاسی ایران با اکثر کشورهای اروپائی و منطقه، در موارد بسیاری خبرنگاران صدا و سیمای جمهوری اسلامی به دلیل فعالیتهای غیر رسانه‌ای مجبور به ترک خاک کشور مقصد و بازگشت به ایران گشته‌اند هر چند که نظر به ملاحظات سیاسی اخبار و حواشی چنین رفتارهائی ناگفته مانده‌ است.

متهم کردن بی‌بی‌سی فارسی به جاسوسی و گردآوری اطلاعات طبقه‌بندی شده همزمان با ممنوعیت فعالیت این شبکه در ایران، در واقع اعلام و اذعان وجود «جنگ سرد» بین دو کشور ایران و انگلستان از سوی شبکه پرس‌تی‌وی است. زیرا تنها با چنین استدلالی می‌توان رفتار خبرنگاران آزاد را در زمان عدم حضور نمایندگان رسمی سیاسی و رسانه‌ای، مغایر با «منافع ملی» و اقدام به «جاسوسی» تعبیر کرد.

در این مستند تصاویری که در زندان و هنگام بازداشت برخی از روزنامه‌نگاران ایرانی از سوی نهادهای امنیتی و سپاه تهیه شده، استفاده شده و این مستند حاصل همکاری سپاه پاسداران ایران با شبکه پرس.تی.وی است. 

این مستند با نحوه شکل گیری بی.بی.سی شروع می‌شود و سپس به نحوه پوشش اخبار انتخابات ریاست جمهوری ایران در سال ۸۸ و حوادث بعد از آن از سوی این بخش فارسی این رسانه می‌پردازد. 

درباره «چشم روباه» بیشتر بخوانید: 

سپاه، پنج نفر را به ارتباط با بی.بی.سی فارسی متهم کرد

بی بی سی فارسی اتهامات سپاه را رد کرد

«مستند چشم روباه» از شبکه پرس تی‌وی پخش شد

رسانه، دشمن است

خبر - مردمک

معصومه طرفه، پژوهشگر و روزنامه‌نگار می‌گوید، همیشه در طول تاریخ سیاسی ایران چه قبل و چه بعد از انقلاب اسلامی، مقام‌های ایران تصور کرده‌اند که بی‌بی‌سی فارسی صدای مخالفان است.

معصومه طرفه پژوهشگر و روزنامه‌نگار است. او سال‌هاست که در زمینه دلایل شکست دموکراسی در ایران تحقیق می‌کند و دکترای علوم سیاسی خود را از مدرسه اقتصادی و علوم سیاسی دانشگاه لندن (LSE) در همین زمینه گرفته است.

خانم طرفه ده سال پیش از انقلاب سال 57 ایران، برای تحصیل به لندن رفت و در سال 1364 (1986 میلادی) به بی‌بی‌سی پیوست. او دوازده سال در بخش‌های مختلفی همچون اتاق اخبار بخش بین المللی بی‌بی‌سی و برنامه‌های خبری بخش فارسی این رسانه فعالیت کرد. معصومه طرفه چند سالی است که مشغول نوشتن کتابی در مورد تاریخ بی‌بی‌سی است. تاکنون چهار مقاله از این کتاب در مجله‌های تخصصی رسانه و مسائل خاورمیانه کار شده است. این کتاب قرار است تا یک سال دیگر به بازار بیاید.

خانم طرفه معتقد است همیشه در طول تاریخ سیاسی ایران و از زمان تولد بی‌بی‌سی، این رسانه نقش مهمی در بحران‌های سیاسی ایران بازی کرده است؛ اما سانسور و دیکتاتوری داخلی موجب شده که این رسانه بیشتر وسیله‌ای به‌نظر بیاید برای بازتاب صدای مخالفان دولت.

به گفته او، موافقان حکومت ایران خودشان تمایلی به گفت‌وگو با بی‌بی‌سی نداشته‌اند و این باعث شده که رسانه‌ بی‌بی‌سی رسانه‌ای به نظر بیاید که قصد دارد فقط صدای مخالفان را به گوش برساند. گاهی نیز این سوال پیش می‌آید که بی‌بی‌سی درواقع از دولت بریتانیا خط می‌گیرد و انگلیس نقش مهمی در سیاست ایران بازی می‌کند.

در هفتادمین سال تولد بی‌بی‌سی فارسی، با او در مورد بی‌بی‌سی و نقش خبررسانی این رسانه در تاریخ سیاسی ایران و جهت‌گیری بی‌بی‌سی در انتقال اخبار به گفت‌وگو نشسته‌ایم.

***

چه شد سراغ پژوهش جدی درباره بی‌بی‌سی رفتید و تصمیم گرفتید درباره این موضوع کتاب بنویسید؟

هر کسی که در مورد تاریخ معاصر ایران تحقیق می‌کند به سه چهار دوره بسیار مهم بر می‌خورد؛ دوره‌هایی که هر کدام در سرنوشت سیاسی ایران و فرآیند دموکراتیزه شدن ایران دخیل بوده‌اند.

اول، دوره رضا شاه؛ دوم، دوره‌ای که به طور کلی از آن به عنوان دوره مصدق یاد می‌کنیم؛ سوم، انقلاب ایران؛ و چهارم، دوره حاضر در دولت محمود احمدی‌نژاد و بالاگرفتن اختلاف‌های غرب با ایران.
وقتی به این دوره‌ها نگاه می‌کنیم می‌بینیم که در این دوره‌ها بی‌بی‌سی نقش بسیار مهمی داشته. برای بسیاری از ایرانی‌ها این سوال پیش می‌آید که آیا در این شرایط حساس تاریخ سیاسی ایران بی‌بی‌سی از دولت انگلیس خط می‌گرفته و اینکه اصولا بریتانیا تا چه حد در سرنوشت سیاسی ایران نقش داشته است.

این مسئله به ایران محدود نمی‌شود؛ در واقع وقتی مسائل بحرانی در کشورها به وجود می‌آید، همیشه بخش جهانی بی‌بی‌سی نقش فعال‌تری را بازی می‌کند و این در مورد همه کشورهایی است که در آنها اطلاعات سخت به دست می‌آید و سانسور و مشکلات سیاسی و از جمله دیکتاتوری وجود دارد. در چنین شرایطی است که بی‌بی‌سی بسیار مطرح می‌شود و به دلیل اعتمادی که بی‌بی‌سی بین مردم برای خود به دست آورده، همه کسانی که شاید در شرایط عادی به بی‌بی‌سی گوش نمی‌دهند، به آن مراجعه می‌کنند.

از سوی دیگر نیز دولت بریتانیا در تلاش است راه را برای بی‌بی‌سی باز کند و امکاناتی فراهم می‌کند تا به گقته مقام‌های دولتی بی‌بی‌سی با مردم جهان ارتباط بیشتری داشته باشد.

در دهه 1930 که آلمان نازی و هیتلر دارای دستگاه تبلیغاتی فوق‌العاده قوی بودند و «رادیو برلن» به اکثر زبان‌های دنیا برنامه داشت، دولت بریتانیا به فکر می‌افتد که بهتر است از طریق بی‌بی‌سی دستگاه مشابهی داشته باشد تا تبلیغات خود را -در آن زمان تبلیغات جنگ- به همه جای دنیا انتقال دهد. در آن زمان بود که بی‌بی‌سی کار خود را شروع کرد و از طریق رادیو به 38 زبان، که یکی از آنها فارسی بود، برنامه پخش کرد.

بر اساس اسناد موجود، در آن زمان در ایران مشاوران آلمانی کار می‌کردند که رضا شاه حاضر نبود آنها را به درخواست بریتانیا از ایران بیرون کند. دولت بریتانیا نگران بود که جاسوس‌های آلمانی در ایران فعالند و به نحوی به دنبال باز کردن راهی از طریق ایران برای پیشروی آلمان نازی به خاور دور و بخش‌های جنوبی شوروی سابق هستند و بریتانیا نیز تلاش می‌کرد به نحوی جلوی این کار را بگیرد.

با اینکه می‌گفتند رضا شاه را انگلیس‌ها بر سر کار آوردند؛ اما چون رضا شاه همکاری نمی‌کرد، زمانی ‌رسید که بریتانیایی‌ها تصمیم گرفتند رضا شاه را از سر راه بردارند.

آیا در زمان تحقیق به اسنادی برخورده‌اید که نشان‌دهنده نقش بی‌بی‌سی در این مورد باشد؟

در این دوره مدارکی وجود دارد که به روشنی نشان می‌دهد، خانم آن لمبتون (ایران‌شناس و پژوهشگر مسائل ایران) که در آن زمان مشاور مطبوعاتی دفتر نمایندگی بریتانیا بود، نویسنده بیشتر مطالبی بود که از بی‌بی‌سی پخش می‌شد. براساس این مدارک، در وهله اول در تحلیل‌های بی بی سی به پیشنهاد لمبتون، از رضا شاه تعریف می‌شده و او را رهبر شجاعی توصیف می‌کردند که ایران را مدرن و پیشرفته کرده؛ اما وقتی که او برای اخراج آلمانی‌ها با بریتانیا همکاری نمی‌کند با او در می‌افتند، شروع می‌کنند از مفاسد اخلاقی او صحبت کردن و این‌که او به دیکتاتور تبدیل شده و دولتش با فساد دست به گریبان است و صحبت‌های که ما آن را در بی‌بی‌سی می‌شنویم همه منفی می‌شود.

این در حالی است که حسن موقر بالیوزی در اولین برنامه بخش فارسی رادیو بی‌بی‌سی در روز 29 دسامبر 1940 (8 دی 1319) می‌گوید هدف از راه‌اندازی بی‌بی‌سی بهبود روابط ایران و بریتانیای کبیر است.
مدارکی وجود دارد که مشخصا نشان می‌دهد در این دوره بسیاری از گفتارها و گزارش‌های بی‌بی‌سی از طریق دفتر نمایندگی بریتانیا و از طریق وزارت خارجه بریتانیا دیکته می‌شده تا در نهایت از رضا شاه یک چهره منفی نشان دهند.

بر اساس این مدارک دولت بریتانیا در آن زمان معتقد بوده است که باید یک سری برنامه‌ها ساخته شود که به ملت ایران نشان داده شود چطور می‌توانند جمهوری‌خواه باشند و چطور می‌توانند دموکراسی بخواهند و با دیکتاتوری مبارزه کنند.

در جریان ملی شدن صنعت نفت چطور؟ آیا سندی وجود دارد که نشان دهد در ماجرای کودتا علیه مصدق، بی‌بی‌سی سیاست‌های دولت بریتانیا را تبلیغ می‌کرده است؟

در دوره مصدق دولت ایران با دولت بریتانیا در مورد ملی شدن صنعت نفت مجادله شدید داشت و دولت بریتانیا نمی‌خواست صنعت نفت ملی شود؛ زیرا ضررهای اقتصادی آن متوجه بریتانیا می‌شد. بنابراین شروع کرد به در افتادن با مصدق. در آن دوره هم با وجودی که تعداد زیادی خبرنگارهای بین‌المللی به ایران رفته بودند تلاش کردند که این موضوع را جا بیاندازند که ملی شدن صنعت نفت به ایران صدمه می‌زند.

در همین زمان است که بر اساس مدارک موجود، مطالبی را که در واقع از وزارت خارجه به بی‌بی‌سی پیشنهاد می‌شود، شخصی که نام ندارد به عنوان خبرنگار دیپلماتیک بی‌بی‌سی می‌نویسد و تحلیل می‌کند. تحلیل‌ها همان تحلیلی است که وزات خارجه مطرح می‌کرده است. حتی در داخل بی‌بی‌سی هم ایرانی‌هایی که کار می‌کردند می‌گفتند که ما تحصن می‌کنیم و حاضر نیستیم برخلاف مصدق بنویسیم؛ اما این گزارش‌ها از راه‌های دیگر و استودیوهای دیگری فرستاده می‌شد. اینها مسائلی است که بساری از بریتانیایی‌ها هم راجع به آن نوشته‌اند و بسیاری از افراد هم که خودشان در بی‌بی‌سی کار می‌کرده‌اند، تایید کرده‌اند که در آن زمان تبلیغات ضد مصدق بسیار قوی بود.

در زمان ملی شدن صنعت نفت بحث زیادی بین دولت بریتانیا و ایران در جریان بود. بریتانیا به هیچ وجه نمی‌خواست از منافعش صرف نظر کند و مصدق و همراهانش خیلی پافشاری می‌کردند که نفت باید ملی بشود. اما یک شب پیش از آنکه موضوع ملی شدن صنعت نفت در مجلس به رای گذاشته شود، بی‌بی‌سی گزارشی پخش می‌کند که در آن به شدت از ملی شدن نفت انتقاد می‌کند و این‌که این موضوع چه ضررهایی برای مردم ایران خواهد داشت و چگونه ایران را منزوی خواهد کرد.

دولت بریتانیا آنچه در توان داشت انجام داد تا ایران را متقاعد کند. این گزارش در واقع حرف‌هایی بود که دولت به بی‌بی‌سی پیشنهاد کرده بود تا در گزارش‌ها و تحلیل‌های خود جا دهد. مدارک وزارت خارجه به‌روشنی این موضوع نشان می‌دهد.

موارد دیگری هم هست که وقتی که شرایط بین ایران و بریتانیا بحرانی می‌شود در آن شرایط سفارت بریتانیا کنترل می‌کرده است که چه اخباری پخش بشود و چه چیزهایی گفته شود. در واقع دولت خط می‌داده که چه گفته شود و چیزهایی که قرار بوده گفته شود از صافی دولت می‌گذشته است. این موضوع عجیب نیست زیرا در شرایط جنگ و مجادله شدید بین دولتها، در بسیاری از کشورها این اتفاق می‌افتد که به نوعی کنترل‌هایی به طریق دیپلماتیک و مخفی انجام می‌دهند.

در خاطرات اسدالله علم چند مورد وجود دارد که نشان می‌دهد شاه ایران از برنامه‌ها و گزارش‌های بی‌بی‌سی ناخرسند است؛ اما وزیر خارجه وقت بریتانیا می‌گوید که نمی‌تواند دخالتی در محتوای بی‌بی‌سی داشته باشد. چطور می‌شود این موضوع را توضیح داد؟ به‌خصوص در مواجهه با مدارکی که می‌گویید نشان می‌دهد دولت بریتانیا در دوران مصدق، در کار بی‌بی‌سی دخالت می‌کرده است.

باید این را در نظر گرفت که وقتی به سال‌های دهه 60 و دهه 70 میلادی می‌رسیم، تحولاتی در داخل بی‌بی‌سی به‌وجود می‌آید و به اصطلاح فرهنگ ژورنالیستی بی‌بی‌سی مادر، تاثیر زیادی روی بخش جهانی بی‌بی‌سی می‌گذارد. رفته رفته بخش‌های جهانی بی‌بی‌سی مستقل‌تر می‌شوند؛ به طوری که قبول نمی‌کنند دولت در کارشان دخالت کند.

عامل دیگر هم این است که تمام موفقیت بی‌بی‌سی که دولت بریتانیا هم این را خوب دریافته بود، در این بود که بتواند اعتماد مردم را جلب کند و این فقط زمانی اتفاق می‌افتد که اخبار دقیق و بی‌طرفانه داده بشود؛ یعنی نظر‌های تمام طرف‌های مختلف، دولت، مخالفان، کارشناسان، استادان دانشگاه و مردم عادی شنیده بشود؛ به همین علت وقتی به دوره انقلاب 1357 ایران می‌رسیم اوضاع کاملا فرق می‌کند. در این دوره دولت نمی‌خواهد دخالت کند یا نمی‌تواند بکند. مدارکی هم وجود دارد که این موضوع را تایید می‌کند. مثل اظهارات دیوید اوئن، وزیر خارجه وقت بریتانیا که می‌گوید که ما نباید به بی‌بی‌سی فشار بیاوریم و اجازه نداریم این کار را بکنیم.

در آن زمان با اینکه شاه ایران از طریق بسیاری از طرفدارانش و همین‌طور از طریق پرویز راجی، سفیر ایران در لندن و خواهرش اشرف ملاقا‌ت‌هایی با بالاترین مقام‌های بریتانیا داشت که شاید بتواند برنامه‌های بی‌بی‌سی را متوقف کند، اما دیوید اوئن به او می‌گوید که من نمی‌توانم کاری انجام دهم؛ زیرا بی‌بی‌سی قرار است مستقل باشد و به همین دلیل نیز مردم به این رسانه اعتماد می‌کنند.

تا آن موقع دیگر بی‌بی‌سی از پختگی خبرنگاری و ژورنالیستی هم برخوردار شده بود؛ اما شاه باور نمی‌کرد و فشار می‌آورد و می‌گفت مگر می‌شود که دولت پول بی‌بی‌سی را بدهد و کنترلی بر عملکرد آن نداشته باشد. حتی نتواند بگوید که چه بگویند و چه نگویند. شاه ایران شرایط را با عملکرد خودش در ایران مقایسه می‌کرد.

به نظر شما حق با کدام طرف بود؟ آیا بی‌بی‌سی از مخالفان طرفداری می‌کرد یا شاه در این مورد دچار توهم بود؟

به دنبال شکایت‌های شاه، چند تحقیق انجام شد، اما در تمام این تحقیق‌ها هیچ کس نتوانست دلیلی پیدا کند که خطایی در جریان خبررسانی بی‌بی‌سی رخ داده است؛ اما بیشتر این تحقیق‌ها توسط وزارت خارجه انجام می‌شد. این در حالی است که همه می‌گفتند که بی‌بی‌سی به نوعی طرفدار مخالفان بود؛ اما واقعیت این بود که مخالفان روی صحنه آمده بودند و انقلابی که در ایران رخ می‌داد از نظر ژورنالیستی و خبرنگاری بسیار جالب بود.

بی‌بی‌سی تلاش می‌کرد که از سوی مخالفان، چه آقای خمینی و چه سایر رهبران مخالفان، نظر همه را منعکس کند و هر چه هم تحقیقات انجام شد به نتیجه‌ای نرسید. حتی دکتر مهرداد خونساری که در آن موقع وابسته مطبوعاتی (Press Attaché) سفارت ایران در لندن بود و از شاه دستور داشت که هر روز به بی‌بی‌سی گوش بدهد، در مصاحبه با من گفت که هرگز خطای مشخصی در ترجمه‌ها ندیده است. چون مطالب به انگلیسی نوشته می‌شد و آنچه که به انگلیسی نوشته شده بود دقیقا هم ترجمه شده بود؛ اما شاید لحن بعضی از گوینده‌ها جور دیگری بود.

من با چند نفر از کارکنان بی‌بی‌سی مصاحبه کردم. همه می‌گویند که بیشتر کسانی که آن موقع داخل بی‌بی‌سی بودند طرفدار انقلاب بودند. شاید دو سه نفر از انقلاب طرفداری نمی‌کردند. چند نفر نیز گفتند که تعداد مخالفان رژیم شاید 80 درصد کارکنان بی‌بی‌سی بوده‌اند. یک رسانه نیز در واقع نموداری است از آنچه که در جامعه اتفاق می‌افتد و چون در ایران طرفداران مخالفان زیاد شده بودند، خوب در بی‌بی‌سی هم این اتفاق افتاده بود.

چه کسانی مخالف انقلاب بودند؟

صحیح نیست نام ببرم. اما آنچه در تولید مطالب تاثیر می‌گذاشت این بود که افراد طرفدار انقلاب در بی‌بی‌سی هریک با گروه‌های مخالف مطلوب خود ارتباط نزدیک داشتند؛ یکی به جبهه ملی نزدیک بود، دیگری با مذهبیون و آیت‌الله‌ها و یکی دیگر با چپ‌ها. البته این ارتباط‌ها باعث می‌شد اعلامیه‌های این گروه‌ها بلافاصله به بی‌بی‌سی برسد و جزییات آن‌ها همان شب پخش شود. این کمک بزرگی به مخالفان بود و با قواعد روزنامه‌نگاری هم تناقضی نداشت.

به هر حال تحول مهم سیاسی در داخل ایران بعد از سال‌ها سکوت و سانسور اتقاق می‌افتاد و بیشتر کسانی که در بی‌بی‌سی کار می‌کردند از جمله آن 80 درصد، با این تحولات موافق بودند. اما این افراد الزاما طرفدار انقلاب اسلامی یا جمهوری اسلامی نبودند بلکه به هر حال بیشتر طرفدار برکناری شاه بودند و موافق آمدن چهره‌های جدید و شاید دموکراتیک‌تر.

شاه در واقع روی چند مسئله تاکید کرده بود و دولت بریتانیا هم تلاش می‌کرد که کمک کند؛ ولی در نهایت نتوانست کاری پیش ببرد. از جمله مصاحبه‌ای بود که بی‌بی‌سی می‌خواست با آیت‌الله خمینی انجام بدهد که ابتدا تلاش شد به دلیل عصبانیت شاه انجام نشود، اما در نهایت مصاحبه انجام شد.

در واقع کسی نمی‌خواست نظر شاه تامین شود؛ ولی در زمان انقلاب ایران، حتی تا یکی دو ماه قبل از انقلاب تحلیل‌ها نشان می‌داد که دولت بریتانیا طرفدار شاه است. دولت در آن زمان معتقد بود درست است که شاه ضعیف و مخالفان آن قوی شده‌اند؛ اما برای آنها در بین گزینه‌هایی که وجود دارد شاه بهترین گزینه و بهترین دوست بریتانیا در منطقه است. برای همین وقتی می‌خواستند با آیت‌الله خمینی صحبت کنند در داخل بی‌بی‌سی بعضی از روسا می‌گفتند نباید تا این حد زیاده روی شود که هر روز صدای مخالفان شنیده شود و شاه هم ایراد بگیرد. اما در آن زمان هم، دولتی‌ها مانند امروز با بی‌بی‌سی صحبت نمی‌کردند. بنابراین چیزی که باقی می‌ماند، صدای مخالفان بود.

در آن زمان خبرنگارهای انگلیسی بی‌بی‌سی به ایران رفته بودند و تلاش می‌کردند که با دولتی‌ها صحبت کنند، اما دولتی‌ها چندان رضایت نداشتند. آن‌ها یا ملاحظه می‌کردند یا می‌ترسیدند که شاید شاه ایراد بگیرد و در نتیجه بیشتر خبرنگاران با مخالفان مصاحبه می‌کردند. یعنی کسانی که در مورد حقوق بشر یا سانسور سخن می‌گفتند و این مصاحبه‌ها شب ترجمه و در بی‌بی‌سی خوانده می‌شد. در واقع همیشه خبرنگار بخش انگلیسی مصاحبه را انجام می‌داد. این خبرنگاران مصاحبه را به زبان انگلیسی به لندن می‌فرستادند و گویندگان بخش فارسی بی‌بی‌سی هم متن را به فارسی بر می‌گرداندند و شب در برنامه با صدای مجریان بخش فارسی پخش می‌شد.

یک تحول سیاسی جدید در ایران در حال شکل گرفتن بود. این پدیده برای همه کسانی که در مورد ایران می‌خواندند و اطلاع داشتند، جالب بود. تصور این‌که شاه شکست بخورد و عده‌ای به‌طور آشکار با یک چهره دیکتاتور در قدرت مخالفت کنند، اتفاق جالبی بود. مثل تیترهایی که وقت رفتن شاه در روزنامه‌های ایران کار شد و همه این تیترها را به هم نشان می‌دادند.

شما خودتان در یک دوره مهم تاریخی ایران در بخش فارسی بی‌بی‌سی کار کردید. یعنی زمان آقای هاشمی و دوم خرداد. در این زمان، شما به عنوان یک شاهد عینی، هیچ نشانه‌ای از تلاش این رسانه برای حمایت از یکی از گروه‌های سیاسی دیدید؟

در آن سال‌ها هم تحولات سیاسی ایران جالب بود و کم کم آقای هاشمی رفسنجانی شروع کرده بود به اینکه کمی ارتباطات با رسانه‌های خارجی را آزاد کند و روابط بهتری با بی‌بی‌سی‌برقرار کنند. کم کم اجازه داده می‌شد افرادی از بی‌بی‌سی به ایران بروند و با بعضی از مقام‌ها صحبت کنند. من خودم نیز یک بار به ایران رفتم و با تعداد زیادی از مقام‌های نسبتا بلندپایه مصاحبه کردم که این مصاحبه‌ها پخش هم شد.

نکته مهمی که در مورد بی‌بی‌سی وجود دارد این است که هیچ وقت کسی به خودش اجازه نمی‌دهد به طور مستقیم به این رسانه بگوید که چه کار بکند یا از وزارت خارجه دستوری بیاید. با این حال بسیاری از مدیران بی‌بی‌سی با مقام‌های وزارت خارجه بریتانیا دیدارهایی دارند. طبق آنچه که در وب‌سایت بی‌بی‌سی هم نوشته شده است، بی‌بی‌سی‌ استراتژی بین‌المللی بریتانیا را درک می‌کند. این در واقع به این معنا است که بی‌بی‌سی کاری نمی‌کند که این استراتژی را مخدوش کند، نه اینکه آنها می‌آیند و دخالت می‌کنند.

اما دولت از طرق ممکن اعمال نفوذ می‌کند. مثلا چنانچه اتفاق مهمی در ایران و افغانستان رخ بدهد، ساعت برنامه‌ها بیشتر می‌شود و پولی که به برنامه‌ها داده می‌شود هم بیشتر می‌شود. همچنین امکانات برای کارهای ژورنالیستی بازتر می‌شود و دولت این‌طور استدلال می‌کند که ما باید بتوانیم ارتباط خود را با جهانیان حفظ کنیم.

تلویزیون فارسی بی‌بی‌سی در آستانه انتخابات ریاست جمهوری ایران راه افتاد. آیا این نشانه‌ای است از تلاش دولت بریتانیا برای تاثیر بر افکار عمومی در ایران به نفع یک جناح سیاسی خاص؟

همیشه نباید یک سویه فکر کرد که توطئه وجود دارد. سوی دیگر قضیه این است که در مقاطعی، شرایط سیاسی داخلی ایران بسیار جالب می‌شود، این موضوع از لحاظ ژورنالیستی هم جذاب است و در نتیجه رسانه‌ جدیدی به وجود می‌آید. رسانه رادیو کم کم از مد افتاده بود و این تلویزیون بود که در همه جای جهان باب شده بود. به خصوص رسانه‌های جهانی (گلوبال مدیا) که در همه دنیا از جمله آمریکا، بریتانیا و اتحادیه اروپا را‌ اندازی می‌شد. رسانه‌های جهانی مانند سی.ان.ان، الجزیره، بی‌بی‌سی، راشا تودی و یورو نیوز نیز با هم رقابت می‌کردند. ایران هم در بریتانیا، پرس تی‌وی و در عراق، العالم را راه‌اندازی کرد. بریتانیا هم کشوری است که برای رسانه پول خرج می‌کند و دلش می‌خواهد در جهان نفوذ داشته باشد؛ اما می‌توانیم از سوی دیگر هم بگوییم که دولت بریتانیا با دولت احمدی‌نژاد درافتاده و این تلویزیون را به وجود آورده، این تصور هم وجود دارد اما تئوری توطئه است.

حقیقت سیاست امروز این است که تلویزیون و سایت‌های اینترنتی به عوامل نفوذ تبدیل شده‌اند؛ زیرا همه می‌دانند که جوان‌ها به این رسانه ها توجه دارند و برای نفوذ بر آنها باید برنامه‌های جالب تلویزیونی و سایت‌های اینترنتی جالب درست کرد تا آنها تحت تاثیر سیاست‌های این کشورها قرار گیرند. پس همه در رقابت هستند که عقب نیافتند. در واقع شرایط موجود میان بی‌بی‌سی و ایران زیر ذره‌بین تحقیق است. من درواقع با افراد بسیاری مصاحبه کرده‌ام، کسانی که به بی‌بی‌سی گوش می‌دهند و این بحث عجیبی نیست که بی‌بی‌سی طرفدار مخالفان هست و با گروه‌های مخالف مصاحبه می‌کند و نظر آنها را بیشتر منعکس می‌کند.

شما قبلا گفتید زمان حکومت شاه هم دولتی‌ها با بی‌بی‌سی مصاحبه نمی‌کردند. در حال حاضر هم این وضعیت وجود دارد. به نظر شما بی‌بی‌سی در این شرایط توانسته نظر مخالفان و حکومت را به صورت برابر منعکس کند؟

تمام اهمیت بی‌بی‌سی و هر رسانه بین‌المللی دیگری که خوب کار می‌کند به این است که بتواند نظر کسانی را که شنیده نمی‌شود به گوش مردم برساند. وقتی در داخل ایران مخالفان اجازه صحبت ندارند، رسانه‌ها و روزنامه‌های آنها بسته می‌شود، خبرنگاران، وکلا و دانشگاهیان و طرفداران حقوق بشر به زندان می‌روند و کسی اجازه صحبت ندارد، البته که مخالفان ترجیح می‌دهند با رسانه‌های خارجی صحبت کنند که مردم بتوانند نظر آنها را هم بشنوند. اگر دموکراسی حاکم باشد باید نظر همه شنیده شود؛ ولی این‌طور نیست. و در شرایطی که دیکتاتوری و سانسور وجود دارد همیشه به نظر می‌آید که رادیوی خارجی نظر مخالفان را منعکس می‌کند که البته هم می‌کند زیرا این وظیفه یک رسانه است.

اگر دولت هم بخواهد نظرش منعکس شود یا مثلا آقای احمدی‌نژاد بخواهد نظرش گفته شود مطمئن هستم که بی‌بی‌سی نه نخواهد گفت؛ اما این آقای احمدی‌نژاد است که نمی‌خواهد با بی‌بی‌سی مصاحبه کند. در نتیجه وقتی مسئولان اجازه مصاحبه ندارند، نظر دولت شنیده نمی‌شود و فقط می‌مانند مخالفان. از آنجا که دولت مصاحبه نمی‌کند بی‌بی‌سی مجبور است برای انعکاس نظر دولت از خبرگزاری‌های رسمی ایران خبر نقل کند که این موضوع خسته‌کننده شده است. این موضوع از نظر عرف ژورنالیستی هم ضعیف است؛ زیرا گاهی شما می‌بینید که یک خبر روی وب‌سایت بی‌بی‌سی تماما به نقل از خبرگزاری‌های ایرنا، ایسنا یا فارس و غیره منتشر شده است.

نظر شخصی من این است که در حال حاضر کار خبرنگاری به شکل حرفه‌ای که باید باشد، انجام نمی‌شود و این یکی از نکات ضعف بی‌بی‌سی است. یعنی بخشی از ضعف در کار بی‌بی‌سی به لحاظ ضعف حرفه‌ای و مدیریتی است نه الزاما اینکه توطئه‌ای در کار باشد. بسیاری تصورشان بر این است که بی‌بی‌سی اکنون در خدمت گروه‌های مشخصی از مخالفان است. مثلا در مصاحبه‌ای که اخیرا با ابوالحسن بنی‌صدر رئیس‌جمهوری سابق ایران درباره بی‌بی‌سی داشته‌ام، آقای بنی‌صدر گفت بی‌بی‌سی برای گروه‌های مشخصی از مخالفان کاسه داغ‌تر از آش شده است.

دیدگاه - آرش غفوری

آرش غفوری، کارشناس علوم سیاسی، در یادداشت این‌ هفته به گفته جدید وزیر ارشاد در خصوص اجازه به شبکه‌های خبری الجزیره و بی‌. بی. سی در ایران میپردازد

در میان مصاحبه‌های متعدد محمود احمدی‌نژاد با رسانه‌های خارجی در نیویورک، صحنه‌ای از اعتراض بهمن کلباسی خبرنگار شبکه بی. بی. سی. فارسی پخش شد که رئیس جمهور ایران را مورد انتقاد قرار می‌‌دهد که چرا فقط با رسانه‌های خارجی مصاحبه می‌کند و درهای محل اقامت وی برای خبرنگاران ایرانی بسته است. محمود احمدی‌نژاد البته به این سئوال پاسخی نداد و ترجیح داد در هیاهوی جمعیت از آن بگذرد.

داستان برخورد دوگانه دولت با خبرنگاران خارجی و داخلی شامل شبکه‌های خبری داخلی و خارجی هم می‌شود. زمانی که شبکه‌هایی مانند سی. ان. ان.، بی. بی. سی. و ان. بی. سی. در ایران دفتر نمایندگی داشتند و در بزرگداشت روزهای ویژه انقلاب مانند انتخابات، سالگرد 22 بهمن و ... از رسانه‌های خارجی و خبرنگاران‌شان استقبال می‌شد، خبرنگاران رسانه‌های فارسی‌زبان خارج از کشور همچنان اجازه ورود به ایران را نداشتند.

دولت البته همواره به بهانه سیاه‌نمایی و خبررسانی غیرمنصفانه، رسانه‌های خارجی را بایکوت خبری می‌کند و به همین دلیل هم از حضور رسانه‌های فارسی زبان در داخل ایران استقبال نمی‌کند؛ اما آیا اگر شبکه سی. ان. ان.، با تمام مواضعی که در قبال کشور ایران ممکن است داشته باشد، اجازه تاسیس دفتر در ایران را پیدا می‌کند، شبکه‌هایی مانند بی. بی. سی. فارسی حتماً و به طریق اولی، شایستگی بیشتری برای فعالیت در ایران را ندارند؟

حداقل شبکه‌های فارسی‌زبان خارج از ایران سعی می‌کنند ظاهر امر را رعایت کنند. این شبکه‌ها، با حجم عظیم خبرنگاران ایرانی که به فضای ایران هم آشنا هستند، در ایران فعالیت کنند و دلیل آنکه با حضور آنها در ایران مخالفت می‌شود، تاثیری است که می‌توانند بر جنبه اطلاع رسانی، به دلیل همین آشنایی با فضای خبری ایران، بگذارند.

به عبارت دیگر دستگاه تبلیغاتی دولت ترجیح می‌دهد اخبار از طریق شبکه خبری رسمی و دولتی در اختیار مردم قرار گیرد تا اینکه به عنوان مثال شبکه بی. بی. سی. فارسی در ایران دفتر نمایندگی داشته باشد و مستقیم از تهران گزارش تهیه کند.

حسین صفار هرندی، وزیر سابق ارشاد و فرهنگ اسلامی، هم زمانی که در سال 87 در برابر پرسش فعالیت بی. بی. سی. فارسی در ایران قرار گرفت، ضمن اعلام غیرقانونی بودن این شبکه پاسخ داده بود: «طراحی پشت اين شبكه فارسی خيرخواهانه نيست و آنها يک موضوع يكسان را در بخش انگليسی و فارسی خود با دو نحوه مختلف بررسی كرده و انعكاس می‌دهند.»  آقای وزیر پیشین، که تحربه سال‌ها فعالیت امنیتی را نیز دارد، همچنین گفته بود که «اگر شبكه بی. بی. سی. انگليسی نيز از فرصت قانونی خود برای تهيه گزارش و مطلب برای بی. بی. سی. فارسی سوء استفاده كند، با آن برخورد خواهد شد و ما دائما اين موضوع را رصد می‌كنيم.»

این گفته حسین صفار هرندی بیانگر همان واهمه‌ای است که همواره نسبت به مخاطب شبکه‌های فارسی‌زبان خارج از کشور وجود داشته است؛ واهمه‌ای که اگرچه در سال‌های گذشته با پارزیت و اخلال سعی می‌شد نقش آن کمرنگ شود، اما امروز که صدا و سیمای جمهوری اسلامی تمام اعتبار خود را به حراج گذاشته و امکان دسترسی به شبکه‌های خارجی هم زیاد شده است، دیگر صرفاً با روش‌های حذفی پیشین نمی‌توان با این پدیده رسانه‌ای برخورد کرد.

تنها در یک صورت است که دستگاه تبلیغاتی و رسانه‌ای حاکم در ایران ممکن است حاضر شود به شبکه‌های خارجی و به خصوص آنها که تاثیرگذار هستند، اجازه دهد در ایران فعالیت آزادانه داشته باشد و آن هنگامی است که می‌داند دستگاه تبلیغاتی رسمی توان مقابله با آنها را در جنبه خبری ندارد و در عین حال قدرت بایکوت کردن کانال‌های ارتباطی آنها را نیز برای خود قائل نیست.

یعنی وقتی نمی‌تواند مردم را حالا با زور یا اقناع مجبور کند که شبکه‌های خبری خارجی را نبینند و در عین حال از کاهش اعتماد مردم به شبکه رسمی خبری هم  خبر دارد، سعی می‌کند که شبکه‌های خارجی را کنترل کند و یکی از ابزارهای کنترل اجازه فعالیت رسمی به آنها در داخل کشور و یا طرح مسائلی مانند «در دست بررسی بودن» درخواست آنان و مواردی از این قبیل است. امری که وزیر ارشاد دولت حاضر، در مورد شبکه خبری العربیه و شبکه خبری بی. بی. سی فارسی مدعی آن شده است.

در این حالت، دولت این رسانه‌ها را در این منگه خواهد گذاشت که اگر قصد دارند در داخل ایران اجازه مستقیم فعالیت داشته باشند، باید فتیله انتقادهای صریح و مستقیم از دولت را پایین بکشند تا از مزایای این حضور مانند قرار گرفتن در مرکز خبر و اجازه ارتباط قانونی با منابع قدرت برخوردار گردند.

این تمام هدف پشت پرده وزیر ارشاد از طرح موضوع اجازه فعالیت به این دو شبکه خارج از کشور و البته شبکه یورونیوز است که بخش فارسی خود را به تازگی راه اندازی کرده است. در حقیقت دولت که می‌بیند صدا و سیمای ملی توانایی تاثیرگذاری مستقیم بر مردم به دلیل عدم وثوق به آن را ندارد و در رقابت خبری با شبکه‌های خارجی به خصوص شبکه‌های فارسی زبان شکست خورده است، لااقل ابزاری را فراهم کند تا این شبکه‌ها خودشان به سانسور خودخواسته به دلیل حضور در بازار ایران دست زنند.

چند سال پیش و در سال‌های اولی که محمود احمدی نژاد روانه نیویورک می‌شد تا در اجلاس سران ملل شرکت کند، نازلی بیگلری ،از شبکه فارسی صدای آمریکا در مصاحبه مطبوعاتی احمدی نژاد حاضر شد و همان جا از زبان رئیس جمهور ایران شنید که می‌تواند به ایران بیاید.

احمدی نژاد البته آن روزها شوخی می‌کرد و خبرنگاران صدای آمریکا هم این را می‌دانستند. بعید است مدیران شبکه فارسی بی. بی. سی. هم صحبت‌های حسینی، وزیر ارشاد را جدی گرفته باشند. مگر آنکه واقعاً در پشت پرده خبر، حرف‌ها و حدیث‌هایی باشد که هنوز به روی پرده اصلی نیامده اند. در آن صورت اگر سال دیگر محمود احمدی‌نژاد روانه نیویورک شود، صادق صبا، رئیس بخش فارسی بی. بی. سی. در وبلاگ سردبیران این شبکه خبری، از پشت پرده مصاحبه با محمود احمدی نژاد هم خبر خواهد نوشت، همانگونه که از پشت پرده مصاحبه این شبکه خبری با باراک اوباما نوشته بود.

خبر - مردمک

سرویس جهانی شبکه تلویزيونی بی.بی.سی اعلام کرد که فعالیت رسانه‌ای خود را بعد از 18 ماه وقفه، دوباره در تهران آغاز خواهد کرد.

سرویس جهانی شبکه تلویزيونی بی.بی.سی اعلام کرد که فعالیت رسانه‌ای خود را بعد از 18 ماه وقفه، دوباره در تهران آغاز خواهد کرد.

به نوشته روزنامه گاردین، فعالیت دفتر بخش انگلیسی بی.بی.سی بعد از انتخابات ریاست‌جمهوری سال گذشته و اخراج «جان لاين» خبرنگار این رسانه در تهران، به حالت تعلیق درآمد اما این شبکه به تازگی اعلام کرد که دفتر این رسانه بعد از 18 ماه وقفه، دوباره در تهران، فعال خواهد شد.

به گزارش گاردین، فعالیت مجدد دفتر بی.بی.سی انگلیسی در تهران، می‌تواند نشانه‌ای از آب‌شدن یخ‌های رابطه پرتنش اخیر ميان تهران و لندن باشد.

بی.بی.سی همواره از سوی تندروهای سیاسی در ایران به عنوان بازوی تبلیغاتی دولت بریتانیا معرفی شده است.

روزنامه گاردین، نرمی دوباره رابطه بین تهران و لندن را به سبب انتشار گزارش امروز (چهارشنبه 19 آبان) یکی از کارمندان ایرانی دفتر بی.بی.سی در تهران می‌داند که حتی بعد از اخراج جان لاین در تیرماه سال گذشته همچنان در ایران فعال بوده است.

بر اساس این گزارش، مذاکره برای شروع مجدد کار بی.بی.سی در تهران، شهریور گذشته و به صورت محرمانه بین جان ویلیامز، ادیتور خبر سرویس جهانی بی.بی.سی و مقام‌های ایرانی در تهران صورت گرفت.

مسئولان اجرایی بی.بی.سی می‌گویند اکنون منتظرند که بعد از این وقفه طولانی، اعتماد بین بی.بی.سی و دولت ایران، دوباره بازسازی شود.

به گزارش گاردین، دولت ایران پیش از این حتی جان لاین خبرنگار سابق بی.بی.سی در تهران را به برنامه‌ریزی برای قتل ندا آقاسلطان، دختر جوانی که در جریان ناآرامی‌های خیابانی پس از انتخابات در تهران با شلیک گلوله به قتل رسید و به سمبل مقاومت در برابر سرکوب حکومت ایران در جهان بدل شد، متهم کرده بود.

قرار است جيمز رینولدز، خبرنگار سابق بی.بی.سی در پکن به جای جان لاین به تهران فرستاده شود اما به گفته بی.بی.سی، او در تهران مستقر نخواهد شد بلکه به طور مرتب به ایران سفر خواهد کرد.

به گزارش بی.بی.سی، در غیاب جیمز رینولدز، کارمند ایرانی دفتر بی.بی.سی در تهران، تهیه گزارش‌های رادیویی و آن‌لاین را بر عهده خواهد داشت.

پیش از این وب‌سایت خبری تابناک نیز نوشته بود که بر اساس توافق دولت ایران و بی.بی.سی، هم اکنون محسن عسکری که در ده سال گذشته در دفتر این شبکه خبری به عنوان خبرنگار و تحلیلگر سیاسی مشغول به کار بوده است، مسئولیت دفتر سرویس جهانی بی.بی.سی را به عهده دارد.

محمد حسینی، وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی دو روز پیش در یک اظهار نظر غیرمنتظره، اعلام کرد که دولت ایران به درخواست بی.بی.سی فارسی برای داشتن خبرنگار در تهران، با نظر مثبت نگاه خواهد کرد.

آقای حسینی در پاسخ به پرسش خبرنگار خبرگزاری مهر در باره شایعه صدور مجوز فعالیت برای شبکه‌های خبری العربیه و بی.بی.سی فارسی، گفته بود: بنای ما بر این است که دفاتر خبرگزاری‌ها و شبکه‌های رادیویی و تلویزیونی در ایران دایر باشد و در مجموع نگاهمان مثبت است.

رسانه‌های خارجی برای داشتن دفتر نمایندگی و فعالیت در ایران باید از وزارت ارشاد مجوز بگیرند و اداره مطبوعات خارجی این وزارتخانه مسئول نظارت بر فعالیت خبرنگاران خارجی مقیم ایران است.

بعد از انتخابات ریاست‌جمهوری سال گذشته در ایران، پخش ماهواره‌ای شبکه تلویزیونی بی.بی.سی فارسی در ایران، مختل شد.

مسئولان بی.بی.سی فارسی به گاردین گفته‌اند که از شنیدن اظهارات وزیر فرهنگ و ارشاد ایران، متحیر شده‌اند، اگرچه رسانه‌های رسمی داخلی گفته‌اند که وزیر ارشاد، فعالیت تلویزیون بی.بی.سی فارسی در تهران را تضمین نکرده است.

به گفته یکی از مسئولان بی.بی.سی فارسی، هر اظهارنظر درباره این رسانه اگر تنها «محکوم کردن» نباشد، مثبت است.

بعد از شورش‌ها و درگیری‌های خیابانی در ایران، دولت این کشور بسیاری از خبرنگاران و نمایندگان رسانه‌های غربی را از ایران اخراج کرد و بعد از آن به صورت خیلی محدود آن هم برای تهیه گزارش از مراسم و برنامه‌های رسمی حکومتی، اجازه ورود موقت به تهران به آنها داده شد.

به گفته وزیر ارشاد ایران، «بعضی شبکه‌های خبری، نقش مخربی در حوادث سیاسی سال گذشته ایفا کردند و انگار نیرویی بودند که باید با حضور در صحنه اقدام‌های خاصی انجام می‌دادند».

به گزارش گاردین، دولت ایران همچنین به بخش فارسی شبکه تلویزیونی یورونیوز که اواخر ماه گذشته کار خود را آغاز کرد، اجازه داده است که در تهران دفتر ویژه داشته باشد.

همین‌طور دفتر شبکه تلویزیونی العربیه که متعلق به دولت عربستان سعودی است و بعد از انتخابات سال گذشته بسته شد، دوباره فعالیتش در تهران را از سر گرفته است.

محمد حسینی، وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی به خبرنگاران گفته که نگاه ایران به فعالیت شبکه های خبری العربیه و بی بی سی فارسی در تهران مثبت است و اگر آنها درخواستی داشته باشند، بررسی می‌شود.

خبر - مردمک

رئیس کمیسیون امنیت‌ملی و سیاست‌خارجی مجلس شورای اسلامی از توافق و هم نظری دولت و مجلس و وزارت امور خارجه در کاهش رابطه ایران و بریتانیا خبر داد. در همین حال وزیر خارجه ایران، به رویه «دخالت‌جویانه و مداخله‌گرایانه» انگلیس علیه ایران و انقلاب اسلامی انتقاد کرد.

رئیس کمیسیون امنیت‌ملی و سیاست‌خارجی مجلس از «توافق و هم‌نظری دولت و مجلس و وزارت امور خارجه» در کاهش رابطه ایران و بریتانیا خبر داد. در همین حال وزیر خارجه ایران، به رویه «دخالت‌جویانه و مداخله‌گرایانه» انگلیس علیه ایران و انقلاب اسلامی انتقاد کرد.

علاء‌‌الدین بروجردی، رئیس کمیسیون امنیت‌ملی و سیاست‌خارجی مجلس شورای اسلامی، در این باره به خبرگزاری ایلنا گفت که تا وقتی بریتانیا سیاست «خصمانه» علیه ایران دارد، ما هم کاهش رابطه با این کشور را در دستور کار خود قرار می‌دهیم.

رئیس کمیسیون سیاست‌خارجی مجلس توضیح داد که اصل این طرح با عنوان «قطع رابطه با انگلیس» به کمیسیون امنیت‌ملی ارائه شده بود، اما نمانیدگان مجلس در این کمیسیون به این نتیجه رسیدند که نیازی به قطع رابطه با این کشور در مقطع فعلی نیست.

آقای بروجردی می‌گوید به همین دلیل این طرح را به‌عنوان «کاهش رابطه با انگلیس» تغییر نام دادیم و به هر حال در کلیت این تصمیم هیچ اختلاف نظری وجود ندارد.

«سیاست‌های انگلیس را بر نمی‌تابیم»

در همین حال منوچهر متکی وزیر امور خارجه ایران، بعدازظهر روز یکشنبه 22 فروردین که در جمع دانشجویان دانشگاه صنعتی شریف سخنرانی می‌کرد،در مورد کاهش رابطه با انگلیس نیز مباحثی را مطرح کرد.

وی تاکید کرد: «انگلیس بداند که ایران اسلامی سیاست‌های این کشور را برنمی‌تابد.»

وزیر خارجه ایران، ادامه داد: انگلیس در تعامل با جمهوری اسلامی در سال‌های بعد از انقلاب هیچ پرونده روشنی ندارد و در بسیاری از موضوعات و مسائل همواره رویه «دخالت‌جویانه و مداخله‌گرایانه» این کشور علیه ایران و انقلاب اسلامی حاکم بوده است.

آقای متکی در جمع دانشجویان دانشگاه صنعتی شریف، با تاکید بر اینکه انگلیس در پرونده هسته‌ای بدترین مواضع را در طول کمتر از یک دهه گذشته در ترغیب دیگران علیه ایران داشته است، گفت: «اظهارنظر و اعتراض قانونی آری؛ نقض مقررات و ایجاد خشونت خیر.»

وی در عین حال که از کاهش رابطه با انگلیس صحبت می‌کرد، تاکید کرد: ما در سیاست خارجی بر این اعتقادیم که جهان باید جهانی آزاد باشد .امروز مشکلات در جهان، جهانی شده است و این مشکلات راه‌حل‌های جهانی می‌طلبد و نیل به راه‌حل جهانی، نیازمند مشارکت جهانی است و هر کسی که تک صداست و مشارکت دیگران را برنمی‌تابد، قادر به ادامه راه نیست.

سفارت ایران در انگلیس؛ بدون سفیر

رئیس کمیسیون امنیت ملی از اقدام وزارت امور خارجه در تغییر سفیر انگلیس نیز تقدیر کرد و آن را در راستای کاهش سطح رابطه ایران و انگلیس دانست و گفت: حذف یک دیپلمات قوی از یک کشور نشان دهنده کاهش اهمیت و جایگاه آن کشور است که خوشبختانه این اقدام از سوی دولت انجام شد و آقای صفری از سفارت انگلیس فراخوانده شدند.

سخنان آقای بروجردی واکنشی به اظهارات حسین سبحانی‌نیا، نایب رئیس این کمیسیون بود که در اسفند ماه 1388 درباره اختلاف نظر میان وزارت امور خارجه و وزارت اطلاعات برای کاهش رابطه با انگلیس، مطرح شده بود.

آقای سبحانی‌نیا گفته بود که بحث مفصل و همه جانبه‌ای در کمیسیون امنیت‌ملی درباره رابطه با انگلیس، کاهش روابط و یا اصل قطع رابطه ‌مطرح شده و درباره اینکه کاهش روابط در چه حوزه‌هایی باشد، نیز سخنانی بیان شده است اما هنوز در این‌باره اختلاف نظر وجود دارد.

کاهش فرصت‌های مطالعاتی اساتید ایرانی در انگلیس

از سوی دیگر یک عضو هیئت رئیسه کمیسیون آموزش مجلس با اشاره به ابعاد مختلف طرح کاهش رابطه با انگلیس، از کنترل و محدود کردن فرصت‌های مطالعاتی اساتید ایران در انگلیس به عنوان یکی از دستورکارهای جدی مجلس خبر داد و گفت که کاهش سطح روابط با دولت انگلیس دامنه‌اش شامل ابعاد فرهنگی و علمی نیز می‌شود.

حجت‌الاسلام علیرضا سلیمی نماینده مردم محلات و دلیجان و عضو هیئت رئیسه کمیسیون آموزش و تحقیقات مجلس که با خبرگزاری فارس گفت‌وگو می‌کرد، در تشریح ابعاد طرح کاهش رابطه با دولت انگلیس در حوزه آموزش عالی به پیشینه جذب نخبگان کشورهایی مانند ایران توسط انگلیس اشاره کرد و گفت: «در 200 سال گذشته انگلیسی‌ها هیچگاه در مناسبات مختلف خود خیرخواه ملت ایران نبوده‌اند و همواره با توطئه‌های بسیار پیچیده‌ای ضربه‌های اساسی به ایران زده‌اند.»

وی موضع‌گیری‌ها و رفتار «انحرافی و وابسته‌گرایانه» افرادی همچون عبدالکریم سروش،‌ محسن کدیور، عطا الله مهاجرانی و فاطمه حقیقت‌جو را حاصل کار غربی‌ها به‌ویژه انگلیس در این زمینه دانست.

وی یادآور شد: «اگرچه ما به صورت مستقیم به انگلستان اعزام دانشجو نداریم اما انگلیسی‌ها از طریق برخی دانشگاه‌های وابسته به خود در کشورهای مالزی، اکراین، آذربایجان، قزاقستان، قرقیزستان، و دوبی به صورت غیر مستقیم به شناسایی و جذب نخبگان ما می‌پردازند.»

رابطه ایران با انگلیس پس از انتخابات 88

در جریان حوادث پس از انتخابات 22 خرداد، دولت ایران باز هم بریتانیا را به دخالت در امور داخلی خود متهم کرد؛ اتهام‌هایی که همواره از سوی دولت بریتانیا رد شد. اما با این حال مجلس بررسی طرح کاهش سطح روابط با بریتانیا را اوایل بهمن ماه در دستور کار قرار داد.

روابط میان دو کشور در 10 ماه گذشته دستخوش تحولاتی شد تا جایی که وزارت امور خارجه ایران نهم دی ماه در اعتراض به آنچه «مواضع مداخله جویانه وزیر خارجه انگلیس در ایران» نام برد، سایمون گس، وزیر انگلیس در ایران، را احضار کرد.

آزادشدن پنج ملوان انگلیسی که آذرماه توسط نیروهای ایرانی در آب‌های خلیج فارس به مدت چند روز بازداشت شده بودند، از دیگر چالش‌های چند ماه پیش ایران و بریتانیا بود و ادامه بازداشت آنان می‌توانست به یک جنجال سیاسی تبدیل شود.

با اعلام خبر بازداشت هشت کارمند سفارت بریتانیا در تهران در اوایل تیرماه، بخش ویزای سفارت بریتانیا در تهران به مدت دوماه تعطیل اعلام شد.

ازمیان کارمندان بازداشت شده سفارت بریتانیا در تهران تنها حسین رسام، مترجم و مشاور سفارت به چهار سال زندان محکوم شد. اتحادیه اروپا و بریتانیا به این حکم اعتراض کردند.

با وجود اعتراض دولت بریتانیا به سرکوب معترضان انتخابات، سفیر لندن در تهران در مراسم تحلیف محمود احمدی‌نژاد، رییس دولت دهم، شرکت کرد اما این کشور پیام تبریکی برای آقای احمدی‌نژاد نفرستاد.

در پنج سال گذشته رئیس جمهوری ایران بارها دولت بریتانیا را در کنار دولت‌های غربی دیگر به توطئه و برنامه‌ریزی علیه دولت خود متهم کرد.

خبر - مردمک

با وجود غیرقانونی بودن استفاده از ماهواره در ایران و صدور حکم شرعی ممنوعیت استفاده از ماهواره در منازل توسط آیت‌الله مکارم شیرازی، روند استفاده از این تکنولوژی در بین مردم سیر صعودی داشته و رشد 30 درصدی نشان داده است

با وجود غیرقانونی بودن استفاده از گیرنده‌های ماهواره‌ای در ایران و برخورد قانونی با کسانی که این گیرنده‌ها را استفاده می‌کنند، یک نماینده مجلس می‌گوید روند استفاده از این تکنولوژی در بین مردم ایران سیر صعودی دارد.

جواد آرین منش، نائب رئیس کمیسیون فرهنگی مجلس، به خبرگزاری «مهر» گفته است که برخلاف قوانین حاکم «بیش از نیمی از جمعیت ما» از ماهواره استفاده می‌کنند و استفاده از آن با رشد 30 درصدی در بین مردم روبرو بوده است.

آقای آرین‌منش این آمار را در حالی داده است که در همین روزها حکم شرعی ممنوعیت استفاده از گیرنده‌های ماهواره‌ای در خانه از سوی آیت‌الله ناصر مکارم شیرازی، از مراجع شیعه در قم، منتشر شد.

چندی پیش آیت‌الله مکارم شیرازی در پاسخ به استفتایی در مورد حکم شرعی استفاده از گیرنده‌های ماهواره‌ای، استفاده از آن را به دلیل «اثرات منفی» جایز ندانست.

به گفته این مرجع تقلید، با توجه به اینکه اغلب برنامه‌های ماهواره‌ای «فاسد» است، استفاده از آن «اثرات منفی» در پی دارد و در هر خانه‌ای که وارد شود غالبا از آن سوءاستفاده خواهد شد استفاده از آن جایز نیست.

مراجع دینی در ایران اغلب چنین نظری درباره گیرنده‌های ماهواره‌ای دارند.

علاوه بر منع قانونی و حرمت شرعی، به دنبال اعتراضات مردم به نتایج انتخابات ریاست جمهوری در ایران و حوادث پس از آن، دولت ایران روی شبکه‌های ماهواره‌ای پارازیت انداخت و دسترسی به این شبکه‌ها را عملا ناممکن کرد.

مقامات ایران، به طور رسمی ارسال پارازیت‌ بر شبکه‌های خارجی را تایید یا تکذیب نکرده است اما همواره شبکه‌ها تلویزیونی بی‌بی‌سی و صدای آمریکا و دویچه‌وله را به دخالت در امور داخلی خود و دامن زدن به ناآرامی‌های پس از انتخابات ریاست جمهوری متهم می‌کند؛ اتهامی که از سوی این رسانه‌ها رد شده است. 

روح‌الله حسینیان، نماینده مجلس شورای اسلامی و از هواداران محمود احمدی‌نژاد، چندی پیش به خبرنگاران گفته بود که «موارد امنیتی چون نصب دکل‌های ارسال پارازیت، ورود دستگاه‌های متعدد امنیتی به حوادث پس از انتخابات، واگذاری نظارت بر اینترنت به نیروی انتظامی، تدابیری است که از سوی شورای عالی امنیت ملی برای مقابله با جنگ نرم دشمنان نظام اتخاذ شده است.»

به عقیده آقای آرین منش، رسانه‌های جمعی کلیدی‌ترین، پر جاذبه‌ترین و عمومی‌ترین وسیله ارتباطی در جهان هستند، اما این شاه‌راه اطلاعاتی هنوز در ایران یک طرفه است.

وی آثار سوء استفاده از رسانه‌ها را، تبلیغات کالاهای غیر ضروری، ایجاد نیاز کاذب، اعتیاد به استفاده بیش از حد و اتلاف وقت، آموزش جرم و جنایت در قالب فیلم‌های سینمایی و ترویج روابط دختر و پسر می‌‌داند. به گفته وی یکی از راه‌های مقابله با این معضل ورود و حضور چهره‌های برجسته دینی، طلاب و روحانیت به رسانه ملی است.

واکنش‌های جهانی به ارسال پارازیت توسط ایران

ارسال پارازیت از سوی دولت جمهوری اسلامی ایران بر روی شبکه‌های ماهواره‌ای به خصوص در ما‌ه‌های اخیر با واکنش‌های شدیدی در داخل ایران و سطح جهانی روبرو بوده است.

کارشناسان نیز هشدار داده‌اند که ارسال پارازیت به شدت بر سلامت مردم اثر منفی می‌گذارد.

چندی پیش، وزیران امور خارجه اتحادیه اروپا که در بروکسل تشکیل جلسه دادند، با صدور بیانیه‌ای از ایران خواستند به ارسال پارازیت بر برنامه‌های شبکه‌های بین‌المللی ماهواره‌ای پایان دهد.

در این بیاینه به ایران هشدار داده شد در صورتی که به اين اقدامات پايان ندهد، برای مقابله با اين رويه، تدابيری اتخاذ خواهد شد که از جمله آن ممانعت ايران از استفاده از ماهواره‌هايی است که اين کشور برای پخش برنامه‌های بين المللی خود از آنها استفاده می‌کند.

اتحادیه بین‌المللی ارتباطات از راه دور، آی‌تی‌یو، نیز در بیانیه‌ای از جمهوری اسلامی خواسته است به سانسور و ارسال پارازیت بر روی برنامه‌های تلویزیون‌های ماهواره‌ای خارجی پایان دهد.
این آژانس زیرمجموعه سازمان ملل متحد در بیانیه خود یادآوری کرده است که «ارسال عامدانه پارازیت» مخالف قوانین این نهاد است.

خبر - مردمک

نایب‌رییس کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس از اختلاف نظر درباره قطع یک‌جانبه رابطه ایران و انگلستان خبر داد.

نایب‌رئیس کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس از اختلاف نظر درباره قطع یک‌جانبه رابطه ایران و انگلستان خبر داد.

حسین سبحانی‌نیا درباره سرانجام استفساریه‌ای که این کمیسیون پیش‌تر از شورای عالی امنیت‌ملی ایران درباره طرح کاهش روابط ایران با بریتانیا کرده بود، گفت: همچنان منتظر پاسخ این استفساریه هستیم و هنوز جوابی به ما داده نشده است.

وظیفه هماهنگی فعالیت‌های سیاسی، اطلاعاتی را در ارتباط با تدابیر کلی دفاعی و امنیتی، شورای عالی امنیت ملی برعهده دارد که ریاست آن را طبق قانون اساسی با رئیس جمهوری است.

طرح کاهش روابط ایران با بریتانیا از سوی رییس مجلس ایران، علی لاریجانی، برای دریافت نظر شورای عالی امنیت ملی و وزارت امور خارجه به کمیسیون امنیت‌ملی و سیاست‌خارجی مجلس ارجاع داده شده است.

آقای سبحانی‌نیا با اشاره به نشستی که کمیسیون امنیت‌ملی مجلس درباره این طرح با وزارت امورخارجه و وزارت اطلاعات ایران داشته است، گفت: معاونین وزارت امورخارجه و معاونین وزارت اطلاعات به نحوی بر کاهش روابط ایران با انگلیس اتفاق نظر داشتند اما نسبت به قطع روابط اختلاف نظر وجود دارد. به این جهت بحث بیشتری باید انجام شود تا به نظر واحدی برسیم.

او از جلسه مشترک این کمیسیون با دبیر شورای عالی امنیت‌ملی و وزیر امورخارجه در روزهای آینده خبر داد و ابراز امیدواری کرد در این جلسه، درباره آینده روابط ایران و بریتانیا تصمیم‌گیری شود.

در همین حال این عضو هیئت‌رئیسه مجلس، بررسی طرح کاهش روابط ایران و بریتانیا در صحن علنی مجلس پیش از بررسی لایحه بودجه 89 را بعید دانسته و پیش‌بینی کرده است بررسی طرح کاهش روابط ایران با بریتانیا به بعد از تعطیلات نوروز 89 موکول شود.

استفسار در حوزه‌های مختلف درباره قطع رابطه

به گفته این نایب‌رئیس کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس، «بحث مفصل و همه جانبه‌ای در کمیسیون امنیت‌ملی درباره مواردی که کاهش روابط و یا اصل قطع رابطه ‌و اینکه کاهش روابط در چه حوزه‌هایی باشد، مطرح شده است.

آقای سبحانی‌نیا گفت این کمیسیون به این نتیجه رسیده است که لازم است درباره قطع رابطه در زمینه‌های اقتصادی، تجاری، بازرگانی، فرهنگی، سیاسی و پزشکی، نظرات سازمان‌ها و نهادهای مربوط پرسیده شود و در نهایت با دریافت نظرات شورای عالی امنیت ملی و وزیر امور خارجه، در این باره در صحن علنی مجاس تصمیم‌گیری شود.

نایب رئیس کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس در حالی چنین وعده‌ای داد که هفته پیش نیز چنین وعده‌ای درباره تصمیم‌گیری برای نحوه و چگونگی کاهش روابط با بریتانیا داده بود.

او گفته بود که اغلب اعضای این کمیسیون به کاهش سطح روابط ایران و بریتانیا از سفیر به کاردار توافق دارند اما وزارت امور خارجه معتقد است روابط در سطح سفیر، فرصت بیشتری برای ایران فراهم می‌کند.

پیش از این همین نماینده مجلس با متهم‌کردن دولت بریتانیا به «برخی اظهارنظرهای نادرست و حمایت از اغتشاشات اخیر در کشور»، گفته بود: این برخوردها و موضع‌گیری‌ها که کاملا بر خلاف روابط دیپلماتیک میان دو کشور است، نمایندگان مجلس را بر آن داشت تا با هدف حمایت از حقوق ملت و نظام سطح روابط با این کشور را به صورت جدی بازنگری کنند.

به خصوص پس از انتخابات ریاست‌جمهوری خردادماه که اعتراض دو نفر از چهار نامزد این انتخابات و همچنین گروه‌های بزرگی از مردم ایران را در پی داشت، روابط ایران و بریتانیا دچار چالش جدی شده است.

دست‌انداز انتخاباتی در رابطه ایران و بریتانیا

اصولگرایان، دولت بریتانیا را به نقش‌داشتن در اعتراض‌های پس از انتخابات متهم می‌کنند. آنها از جمله به پخش برنامه‌های تلویزیون فارسی بی‌بی‌سی اشاره می‌کنند و این شبکه را عامل اعتراض‌های پس از انتخابات می‌دانند.

دولت بریتانیا در پاسخ، این اتهام‌ها را رد می‌کند و مسئولان تلویزیون فارسی بی‌بی‌سی نیز بر استقلال تحریریه این شبکه از دولت بریتانیا تاکید می‌کنند.

در چهار سال گذشته رییس جمهوری اسلامی ایران بارها دولت بریتانیا را در کنار دولت‌های غربی دیگر به توطئه و برنامه‌ریزی علیه دولت خود متهم کرد.

همچنین بعد از حمله اسرائیل به غزه، اعتراض‌هایی به رابطه ایران و بریتانیا شد و تجمعاتی در مقابل سفارت این کشور برگزار شد.

عده‌ای از جوانان حامی دولت نیز به باغ بریتانیا در قلهک حمله کرده و برای مدتی کوتاه در بخشی از حاشیه این باغ تجمع کردند که با برخورد پلیس ایران، این محوطه را ترک کردند.

در ماه‌های اخیر، عده‌ای از امامان جمعه شهرها و همین‌طور نمایندگان مجلس که اغلب حامی دولت محمود احمدی‌نژاد و برخوردهای حکومت با اعتراض‌های پس از انتخابات هستند، خواستار قطع رابطه ایران و بریتانیا شده‌اند.

نامه‌های سرگشاده بین سفارت بریتانیا و مجلس

دو هفته پیش سفیر بریتانیا در تهران در واکنش به طرح مجلس برای کاهش روابط با ایران، نامه‌ای به رییس کمیسیون سیاست خارجی و امنیت ملی مجلس نوشت که در رسانه‌ها نیز منتشر شد.

سایمون گس، سفیر بریتانیا در تهران در این نامه به علاالدین بروجردی نوشت: چنین اقدامی تاسف آور خواهد بود. این اقدام به نفع هیچ یک از طرفین نخواهد بود.

آقای گس، بار دیگر اتهام دخالت بریتانیا و سفارت آن در امور داخلی ایران را «کاملا غیرواقعی» خواند و در عین حال یادآوری کرد: کنوانسیون وین به طور صریح این مسئله را به رسمیت می‌شناسد که فعالیت و کار یک هیئت نمایندگی شامل کسب اطلاعات از طریق کلیه راه‌های قانونی در مورد شرایط و رویدادهای کشور پذیرنده و گزارش در مورد آنها به دولت کشور فرستنده است.

سفیر بریتانیا در تهران برای گفت‌وگو با رییس کمیسیون سیاست خارجی و امنیت ملی مجلس و اعضای این کمیسیون اعلام آمادگی کرده بود.

آقای بروجردی در پاسخ به این نامه آقای گس، نامه‌ای سرگشاده منتشر کرد که در آن، خواستار «اصلاح اشتباهات گذشته دولت بریتانیا نسبت به ملت ایران و اتخاذ رویکردی منطقی توام با درک واقعیات از سوی بریتانیا در قبال جمهوری اسلامی ایران» شد.

او به 12 مورد از اقدامات دولت بریتانیا علیه جمهوری اسلامی اشاره کرد و نوشت: «می‌توان به فهرست مذکور موارد متعدد دیگری را که هر کدام به تنهایی قادرند بستر تخریب روابط را فراهم آورند».

رئیس کمیسیون سیاست خارجی مجلس در پاسخ به اشاره سفیر بریتانیا به فعالیت‌های سفارت بریتانیا در چارچوب کنوانسیون وین، نوشته است: روح کلی کنوانسیون وین ناظر بر انجام فعالیت‌های عادی دیپلماتیک است و هرگونه اقدامات خارج از این چارچوب مردود شناخته شده است.

در خبر «بیست و سی» یکم اسفند ماه شبکه یک صدا و سیما به «پرده برداشتن» از رابطه مجتبی واحدی سردبیر روزنامه «آفتاب یزد»‌ با رسانه‌هایی چون بی.بی.سی فارسی و صدای آمریکا پرداخته شد.