گفت‌وگو - آرش حسینی پژوه

از حمید دباشی، استاد دانشگاه کلمبیا در نیویورک و تحلیل‌گر نزدیک به «جنبش سبز»، درباره وضعیت اعتراض‌ها در ایران و آینده آن پرسیده‌ایم.

نزدیک به سی ماه پس از اعتراض‌های فراگیر به انتخابات ریاست جمهوری خرداد ۸۸، به برگزاری انتخابات نهمین مجلس شورای اسلامی نزدیک می‌شویم. حدود یک سال پس از آخرین حضور بیرونی معترضان در تظاهرات ۲۵ بهمن، اعتراض و نارضایتی در ایران دیگر بروز بیرونی عمده‌ای نداشته است.

در ۲۵ بهمن امسال نیز با وجود دعوت شماری از گروه‌های معترض ایرانی، تجمعی از معترضان در خیابان‌های تهران یا شهرهای دیگر ایران گزارش نشد. در همین حال انتخابات مجلس شورای اسلامی نیز در پیش است.

حمید دباشی، استاد دانشگاه کلمبیا در نیویورک و تحلیل‌گر نزدیک به جنبش سبز، از رشد جنبش‌های مدنی در ایران می‌گوید و معتقد است رشد ارگانیک این نیرو‌ها سر انجام به نتیجه دلخواه مردم ایران خواهد رسید.ا

رئیس دانشکده مطالعات خاورمیانه و آسیا در دانشگاه کلمبیای نیویورک هشدار می‌دهد هر مدل از دخالت نیروهای دیگر در این روند، مانع رشد و بروز خواست‌های مردم ایران خواهد شد.

او درباره علت تاثیر سرکوب‌ها در ناپیداشدن اعتراض‌های خیابانی ایران، به تفاوت فرهنگ‌های سیاسی ایرانیان و دیگر کشور‌ها اشاره می‌کند و تجربه تاریخی و خواست عمیق و بنیادی ایرانیان را دلیل اصلی تفاوت این کشور‌ها می‌داند.

***

سطح مطالبات مردمی که ۲۵ خرداد به خیابان آمدند و بعد از آن به نماد جنبش سبز تبدیل شدند، چه بود؟ آیا آن‌ها به دنبال تغییر دولت، تغییر حکومت و یا به دنبال سهم‌خواهی از قدرت بودند؟

با چند مولفه می‌توان پی برد که جنبش‌های اجتماعی به دنبال چه هستند. یکی از این مولفه‌ها سوابق تاریخی آن‌ها است. جنبش سبز را که در خرداد ۸۸ شروع شد، باید به عمق تاریخی بیشتری ببریم. باید آن را به پدیده اصلاحات، به خیزش دانشجویی پیش از آن و یا انقلاب ۵۷ برگردانیم. باید این اتفاقات را ردیف و کنار هم قرار دهیم.

وقتی ما شاهد یک جنبش اجتماعی عظیم هستیم که به خاطر آن میلیون‌ها مردم به خیابان‌ها می‌آیند و تظاهرات می‌کنند. این پدیده فقط متصل به آن زمانی نیست که مردم تنها می‌گویند رأی من کو؟ در نتیجه پس جنبش اجتماعی رأی من کو به جنبش‌های تاریخی که پیش از آن آمده است مربوط است منتهی از پختگی و رشد سیاسی و اجتماعی خیلی غنی تری برخوردار است یعنی دیگر به دنبال مسائل خشونت آمیز نیست و از طریق نافرمانی مدنی شروع به کار کردن می‌کند.

طبیعی است که ما‌‌ همان شعار اول رأی من کجاست را عدم اعتماد به سیستمی که این انتخابات را انجام داده است یعنی وزارت کشور و به طبع آن کل سیستمی که آن وزارت کشور را تأیید کرده است، برداشت می‌کنیم. و چون این تظاهرات حتی بعد از پشتیبانی آقای خامنه‌ای از نتیجه انتخابات ادامه پیدا کرد تلویحا و تصریحا کل رژیم را تا عالیترین مرجعش که در واقع رهبر جمهوری اسلامی باشد را مورد سوال قرار می‌دهد.

فارغ از اینکه سطحی از نارضایتی در جامعه ایران وجود دارد، از ۲۵ بهمن ماه سال گذشته تا امروز، اعتراض و نارضایتی در ایران بروز بیرونی عمده‌ای نداشته است. به نظر شما چه اتفاقی افتاده است؟

روشن‌ترین دلیل سرکوب وحشیانه رژیم حاکم است. بازداشت‌ها، زندانی کردن‌ها، شکنجه‌ها و حتی اعدام‌هایی که صرفاً هم سیاسی نبوده‌اند اما با ایجاد ترس و رعب در مردم توانسته‌اند که جنبه‌های ظاهری این جنبش را سرکوب کنند اما نتوانسته‌اند که از بین ببرند.

از طرف دیگر به نظر من جنبش‌های اجتماعی قابل انعطاف هستند. به این معنا نیست هنگامی که جلوی تظاهرات خیابانی گرفته شود دیگر آن جنبش اجتماعی مرده است. کما اینکه مصاحبه‌های آقایان موسوی و کروبی، منشور جنبش سبز، باز شدن فضای سیاسی، شکسته شدن سکوت اجتماعی و سیاسی معاصر ما همچنان پس از ۲۵ بهمن ادامه پیدا کرد و حتی به دلیل شکوفایی بهار عرب یک تاثیر کاتالیزور بر رشد درونی جنبش سبز داشته است.

در نتیجه من این را آمیزه‌ای از دو فاکتور می‌بینم، یکی سرکوب وحشیانه رژیم از تظاهرات خیابانی و دوم انعطاف پذیری جنبش که وارد ابعاد جدیدی شده و همچنان نیز به نظر من به رشد درونی خودش ادامه می‌دهد.

به بهار عربی اشاره کردید. اگر سرکوب را دلیلی بر فروکش کردن اعتراض‌ها می‌دانید، چطور می‌شود که در کشورهایی همچون سوریه، لیبی و مصر سرکوب نتوانسته است اعتراضات را آرام کند. چه تفاوتی میان این کشور‌ها و ایران وجود دارد؟

به نظر من خواستهای مردم در، ایران، مصر، تونس، لیبی، بحرین و سوریه یک خواست است و آن آزادی‌های مدنی است. اما این کشور‌ها در فرهنگ‌های متفاوت سیاسی قرار دارند.

به طور مثال سوریه که امروزه اعتراضات وسیع مردم در مقابل سرکوب‌های شدید را می‌بینیم، مانند ایران انقلاب بهمن ۵۷ را پشت سر نگذاشته است. و اگر خود کشور سوریه را با لیبی و مصر و تونس مقایسه کنید می‌بینید که این اعتراضات به یک شکل در این کشور‌ها اتفاق افتاده است و تونس کمترین هزینه‌ها را متحمل شده است. بعد از آن مصر تظاهرات گسترده تری در مصر شکل گرفت که تا به امروز نیز ادامه دارد. خونین‌ترین آن‌ها به دلیل ماهیت حکومت قذافی و بعد هم مداخله ناتو طبیعتا لیبی بوده است. اما می‌بینیم که هر سه این کشور‌ها هر کدام به طوری به نتیجه رسیده‌اند و اعتراضات در سوریه ادامه دارد.

نباید طرف‌های مقایسه را ایران و کشورهای عربی گذاشت. حتی در بین کشورهای عربی، بین مصر و لیبی، تونس و سوریه و بحرین نیز تفاوت‌های زیادی وجود دارد. در نتیجه مقایسه‌ها میان فرهنگ‌های سیاسی کشور‌ها شکل می‌گیرد.

به نظر من به خصوص تجربه انقلاب بهمن ۵۷ باعث شده که فرهنگ سیاسی ما رشد عمیق تری کند و به دنبال خواسته‌های عمیق‌تر و ماندگار تری باشد تا صرفا به دنبال براندازی شخصی مانند خامنه‌ای و یا احمدی‌نژاد جنبش اعتراضی ایران خواسته‌های بنیانی و عمیق تری دارد.

برای ادامه مسیر اعتراض‌ها اکنون چه می‌شود کرد؟

اولاً که کل رژیم به شکلی مشروعیتش را از دست داده است و از طرفی دیگر توسط رقبای خود در منطقه، اسرائیل و عربستان سعودی در خطر است. فروپاشی این سیستم به هر نحو و به هر مقداری به دست خود زمام داران جمهوری اسلامی است از طرف دیگر کاری که مردم ما انجام می‌دهند به نهادینه شدن سازمانهایی که بتواند حقوق مدنی را به دست بیاورد کمک می‌کند.

من بار‌ها گفته‌ام که این سازمان‌ها را اتحادیه‌های کارگری، جنبش زنان و جنبش دانشجویی می‌دانم. جنبش دانشجویی را فرض کنیم، دانشجویان ما به این حکومت فاشیستی که می‌خواهد انقلاب فرهنگی دیگری را راه بیاندازد اینان بیشتر و عمیق‌تر رابطه‌های ارگانیک برقرار کرده‌اند و بیشتر و عمیق‌تر تحصیل می‌کنند، سرکوبی را که به خصوص نیروهای چپ در سالهای ۶۰ متحمل شده‌اند الان ما شاهد رشد و شکوفایی جنبش چپ و مستقل خیلی مترقی و متفکری هستیم که اصلاح طلبان به این شکل فعال نیستند. یعنی اینطور نیست که جمهوری اسلامی بتواند اپوزوسیون خود را، تنها خودش تولید کند و در نتیجه کسانی را که در صدر انقلاب گروگان می‌گرفتند و دانشجو‌ها را تسلیم می‌کردند، امروزه به اپوزوسیون تبدیل شوند!

ما شاهد هستیم که فرهنگ و گفتمان سیاسی ما در ایران در حال پوست اندازی است و گفتمان چپ مترقی بسیار درخشان با آینده بسیار روشنی در حال پیدایش است که ما نمونه‌های آن را پس از اینکه احتمال خطر حمله نظامی به ایران بود، در نوشته‌ها، اعلامیه‌ها، سخنرانی‌ها و مصاحبه‌ها دیدیم.

این اتفاقات در ایران صورت می‌گیرد و بعد نامه‌های آقای نوریزاد را که به آقای خامنه‌ای می‌بینیم، همانطور که می‌دانید آقای نوریزاد از طرفدارن آقای خامنه‌ای بوده است و شخصیت محبوب آقای خامنه‌ای بوده است که تا امروز ۱۵ نامه به آقای خامنه‌ای نوشته‌اند، این‌ها اسناد تاریخی است. اینکه آقای نوریزاد می‌خواهد مذاکره‌ای را ایجاد کند، نشان از ریزش درونی جمهوری اسلامی دارد که باعث از بین رفتن قداست آن می‌شود.

در جواب سوال شما که ما باید چه کار کنیم، باید بگویم ما و کنشگران اجتماعی کاری را که باید انجام دهید را در حال انجام آن هستیم. جنبش زنان امروز از همیشه قوی‌تر است. نهادهای کارگری بیشتر از همیشه نسبت به خواست‌ها و اهدافشان نزدیک‌تر و فعال تراند. جنبش دانشجویی نیز به همین طریق. فرهنگ سیاسی ما در حال پوست اندازی است که به نظر من این‌ها همه اتفاقات فوق العاده مهمی هستند که ما در خرداد ماه ۸۸ که این جنبش شروع شد اصلا فکر نمی‌کردیم که در عرض دو سال چنین تغییرات شگرفی را شاهد باشیم.

با توجه به انتخابات پیش رو، نقش و عملکرد جنبش زنان، جنبش دانشجویی و جنبش چپ مترقی که از آن نام بردید، به صورت عینی در جامعه ایران چیست و ما چه طور می‌توانیم این نهاد‌ها را در جامعه ببینیم و شاهد تاثیر گذاریشان باشیم؟

تاثیر این نهاد‌ها در جامعه خیلی عمیق‌تر از تاثیر در انتخابات مجلس است. اصلاح طلبان در ابتدا به رهبری آقای خاتمی می‌خواستند که در انتخابات شرکت کنند، و چون این حرف به قدری دور از بدنه اصلی جنبش آزادی خواهی مردم ایران بود آقای خاتمی فوری حرف خود را پس گرفت و اکنون جمیع اصلاح طلبان اذعان دارند که شرکت در این انتخابات فرمایشی دلیلی ندارد و بی‌فایده است. در نتیجه نمود جنبشی که من به آن معتقدم در انتخابات پارلمانی و حتی ریاست جمهوری نیست، نمود آن در سطح بسیار عمیق و ماندگاری در جامعه ماست.

جمهوری اسلامی معترضان و مخالفان متنوعی در خارج از کشور دارد؛‌ از اصلاح طلبان گرفته تا طرفداران برقراری دوباره پادشاه. به نظر شما نقش این نیرو‌ها که علاقه‌مند تغییرات هستند برای ایجاد تغییراتی دموکراتیک در ایران چه خواهد بود؟

من بدنه جامعه معترضان خارج از کشور را از برخی از سازمان‌ها جدا می‌دانم. برخی از این سازمان‌ها در حال نزدیکی به مراکز قدرت در آمریکا هستند و از رقبای منطقه‌ای جمهوری اسلامی مانند عربستان سعودی استفاده می‌کنند. منظورم سازمان مجاهدین خلق است. این گروه‌ها به دلیل نزدیکی به مراکز قدرت، چه امریکا، عربستان و اسرائیل کوچک‌ترین حرمتی بین مردم و بدنه اصلی جنبش آزادی خواهی نسبت به آن‌ها وجود ندارد. امریکا به جای اینکه اسم این سازمان را از لیست تروریستی خارج کند باید از مردم ایران می‌خواست تا اسم این گروه را از سازمان تروریستی خارج کنند.

اما در خصوص کلیت این بدنه که در خارج از کشور به جنبش سبز مرسوم است، باید بگویم که این بدنه در جایگاهی نیست تا برای کل جنبش در ایران نسخه بپیچد. بدنه اصلی جنبش آزادی خواهی مردم ما طبیعی است که در داخل ایران قرار دارد و در مقابل تیر جمهوری اسلامی هستند. بسیار ساده است که از واشنگتن و لس آنجلس نامه صادر کرد و مردم را با بی‌مسئولیتی به ریختن در خیابان‌ها تشویق کردند.

این جنبش خودش جریانش را تشخیص می‌دهد زمانی که باید به خیابان بیاید، به خیابان می‌رود و زمانی که باید در خانه باشد و راه دیگری را انتخاب کند،‌‌ همان کار را انجام می‌دهد. در نتیجه به هیچ وجه نباید از خارج از کشور برای معترضان داخل ایران نسخه پیچید. باید گوش به اتفاقات جنبش در ایران سپرد و همفکری، همبستگی و همیاری را با جنبش در داخل ایران نشان داد.

الان چون ایران در معرض خطر حمله نظامی است به نظر من وظیفه اصلی کسانی که در خارج از ایران هستند وبه راحتی می‌توانند حرف بزنند، دفاع از تمامیت ارضی و مخالفت با حمله نظامی به ایران است. هر کلاه شرعی که بخواهند برای این درست کنند و به آن بگویند که این دخالت بشر دوستانه است و اسامی از این قبیل یا اعلام تحریم‌های کمر شکن، کمر کسی که می‌شکند کمر مردم ایران را می‌شکند.

باید تمامیت ارضی ایران، سلامت جسم و جان مردم ایران در مد نظر قرار داد و همچنان همفکری کرد با جنبش آزادی خواهی مردم ایران و دخالت بشر دوستانه که‌‌ همان حمله نظامی خواهد بود و تحریم‌های سنگین و کمرشکن باید به صورت قاطع و روشن مخالفت کرد تا این جنبش به راه طبیعی خودش ادامه دهد و به نتیجه برسد که به نتیجه نیز خواهد رسید. و مردم ما به خواسته‌های دموکراتیک خود خواهند رسید. این قبای نابرازنده جمهوری اسلامی به بدنه سالم و رشد کرده فرهنگ سیاسی ما برازنده نیست و خود به خود فرو خواهد ریخت.

مردمک

محمد خاتمی با انتقاد از «تقدیس افراد و اندیشه‌هایشان» گفت تجربه و تقدیر تاریخی مشخص کرده است که هیچ حکومتی بدون رای مردم ارزش و اعتبار ندارد و جمهوری‌خواهی و مردم سالاری، تقدیری تاریخی است.

رئیس جمهور سابق ایران در گفت و گو با سایت «بنیاد نشر اندیشه‌های آیت‌الله محمد بهشتی» تاکید کرد حاکمیت از آن مردم است و آنها حق دارند از حاکمان سوال پرسیده و آنها را بازخواست کنند.

به گفته محمد خاتمی جابه‌جایی حاکم بدون توسل به زور و خشونت هم از جمله حقوق مردم و تقدیری جاری است.

رئیس جمهور سابق ایران انتخاب «حاکمیت مردم بر سرنوشت خود» را تنها انتخاب ممکن آیت‌الله خمینی در سال ۵۷ دانست.

محمد خاتمی تصریح کرد در آن زمان درک شد که زمان، زمانِ جمهوری است و جز این نمی‌تواند باشد.

او تصریح کرد وقتی از جمهوری اسلامی صحبت می‌شود باید اسلامی عرضه شود که با جمهوریت سازگر باشد نه اسلامی که هیچ اعتقادی به رای و نظر مردم در آن مشاهده نمی‌شود.

رئیس جمهور سابق ایران همچنین با انتقاد از تقدیس افرادی که در زمان و مکان محدود هستند گفت «مقدس شمردن این افراد و حتی اندیشه‌هایشان هزینه‌های زیادی بر جامعه تحمیل می‌کند».

محمد خاتمی جرم محسوب کردن اعتراض به این افراد را نتیجه «تقدس‌گرایی بی‌حد» خواند و گفت یکی از تبعات این برخوردها از دست دادن باور به امر قدسی از سوی بسیاری از انسان‌هاست.

انتقاد از آیت‌الله خامنه‌ای و روحانیون نزدیک به او با تبعات زیادی همراه است. آیت الله علی خامنه‌ای از سال ۶۸ و بعد از درگذشت آیت‌الله خمینی از سوی مجلس خبرگان به عنوان رهبر ایران معرفی شد. منتقدان رهبر ایران را متهم می‌کنند که در بیش از دو دهه زمامداری خود باعث انسداد فضای سیاسی و آزادی بیان در ایران شده و در تمام امور دخالت‌های فراقانونی داشته است.

مدافعان افراطی رهبر ایران مقام او را تقدیس کرده و هرگونه نقد بر او را غیر قابل قبول می‌دانند.

تاکنون چهره‌هایی مانند محمد نوری‌زاد، احمد قابل ، عبدالکریم سروش و شمار بزرگی از فعالان سیاسی و مدنی با انتشار نامه‌هایی سرگشاده در صدد دعوت رهبر ایران به اصلاح روش‌ حکومتی در سال‌های گذشته برآمده‌اند. این افراد یا در زندان به سر می‌برند یا از ایران خارج شده‌اند.

اما انتقادها تنها به دایره مخالفان محدود نمانده است. طی روزهای اخیر علی مطهری، نماینده اصولگرای مجلس و عماد‌افروغ نماینده راست‌گرای مجلس در دوره هفتم هم برخی برداشت‌ها از ولایت فقیه و فراقانونی شمردن آن را «نادرست» دانسته‌اند. اعلام این نظرات با واکنش تند اصولگرایان تندرو مواجه شده است.

محمد خاتمی در گفت‌وگوی تازه خود، به اعترضات یک سال اخیر در بعضی از کشورهای عربی اشاره کرد و گفت بیشتر این معترضان مسلمان‌اند اما خواستار پایان دیکتاتوری، خودکامگی، وضعیت‌های فوق‌العاده و سرکوب هستند. او راه پایان این مسیر را برگزاری انتخابات آزاد دانست.

رئیس جمهوری پیشین ایران از دی ماه سال گذشته از حاکمان جمهوری اسلامی ایران خواست که با رعایت پیش شرط هایی از جمله «بی‌طرفی برگزارکنندگان»، «نامزدشدن تمام جریان‌ها» و «ناظر بودن نمایندگان مردم و احزاب و گروه‌ها از مرحله رای‌گیری تا اعلام نتایج» زمینه برگزاری  انتخابات «تعیین‌کننده و پرشور» را در ایران فراهم کنند. به دنبال بی توجهی حاکمیت به این خواسته‌ها گروههای منتقد دولت و اصلاح‌طلبان از تحریم نهمین دوره  انتخابات مجلس شورای اسلامی خبر دادند.

پس از انتخابات بحث‌انگیز ۲۲ خردادماه ۸۸ که به پیروزی محمود احمدی‌نژاد انجامید، در حالی که میرحسین موسوی و مهدی کروبی، دو کاندیدای اصلاح‌طلب دولت را به تقلب در انتخابات متهم کردند، طیف گسترده‌ای از اصلاح‌طلبان، روزنامه‌نگاران و فعالان حقوق بشر دستگیر و به زندان محکوم شدند.

مهدی کروبی، دبیرکل حزب اعتماد ملی، میرحسین موسوی، نخست‌وزیر سال‌های ۶۰، زهرا رهنورد، استاد دانشگاه و فاطمه کروبی، نماینده پیشین مجلس، از ۲۵ بهمن سال پیش و پس از آخرین دعوتشان به تظاهرات که در ۲۵ بهمن‌ ۸۹ صورت گرفت، در حبس خانگی به‌سر می‌برند. فاطمه کروبی پس از ۷۱ روز از حصر خانگی آزاد شد.

اخیرا اخباری مبنی بر وضعیت نامناسب جسمی مهدی کروبی و زهرا رهنورد نیز منتشر شده است.

گفت‌وگو - آرش حسینی پژوه

از محمود صدری، جامعه‌شناس و استاد دانشگاه زنان تگزاس، درباره وضعیت فعلی اعتراض‌ها در ایران پرسیده‌ایم.

نزدیک به سی ماه پس از اعتراض‌های فراگیر به انتخابات ریاست جمهوری خرداد ۸۸، به برگزاری انتخابات نهمین مجلس شورای اسلامی نزدیک می‌شویم. حدود یک سال پس از آخرین حضور بیرونی معترضان در تظاهرات ۲۵ بهمن، اعتراض و نارضایتی در ایران دیگر بروز بیرونی عمده‌ای نداشته است.

این تحلیلگر مسائل سیاسی ایران درباره مقایسه جنبش سبز و بهار عربی به مردمک می‌گوید: جنبش سبز ایران از بهار عربی جلو‌تر است.

به اعتقاد او، ایران انقلاب ضد استبداد خود را در سال ۵۷ پشت سر گذاشته و حال به دنبال حل مسائل پدیده آمده در نتیجه آن انقلاب است.

آقای صدری «مردم» را در راس هرم رهبری جنبش سبز ایران می‌داند و پیرامون ماهیت جنبش سبز معتقد است: این نخستین جنبش تاریخ ایران است که رهبر کاریزمائی خاصی ندارد و توده‌ای و احساسی هم نیست. حرکت مردمی آگاه است و حرکتی است که بدنه و راس ندارد. و لذا ست که حتی با حصر همه نخبگان سیاسی آن به حیات خود ادامه می‌دهد.

به نظر شما سطح مطالبات مردمی که ۲۵ خرداد به خیابان آمدند و بعد از آن به «جنبش سبز» تعبیر شدند، چه بود؟

میلیون‌ها نفر به خیابان‌ها آمدند و طبیعی است که مطالبات آن‌ها هم متفاوت بوده باشد. می‌توان گفت که مخرج مشترک آن مطالبات بازنگری عادلانه نتایج انتخابات بوده است. البته هر قدر نظام در استیفای حداقلی حقوق مردم کوتاهی کند طبیعی است که خشم و مطالبات مردم نیز بیشتر شود. اینگونه بود که تظاهراتی که دولت را هدف گرفته بود به تظاهرات بر علیه رژیم و رهبری آن انجامید.

از ۲۵ بهمن ماه سال گذشته تا امروز، اعتراض و نارضایتی در ایران بروز بیرونی عمده‌ای نداشته است. به نظر شما چه اتفاقی افتاده است؟

آنچه در ۲۵ بهمن و ماههای پیش از آن اتفاق افتاد از تاریخ ایران و از پیروزی نهائی ما نا‌زدودنی است، و از این نظر قابل مقایسه با تظاهرات ۱۵ خرداد ۱۳۴۲ است که به رغم شکست قطعی و خونین آن همواره به عنوان زمینه و مقدمه انقلاب ۱۳۵۷ شناخته می‌شود. آتشی که اکنون به زیر خاکستر خرامیده بیرق مشروعیت مردمی رژیم ولایت فقیه را خاکستر کرده است. نظامی که مشروعیت خود را از دست داده، پس از این تنها به زور سر نیزه حکومت خواهد کرد. 

اگر سرکوب را دلیلی بر فروکش کردن اعتراض‌ها می‌دانید، چطور می‌شود که در کشورهایی همچون سوریه، لیبی و مصر سرکوب نتوانسته است اعتراضات را آرام کند. چه تفاوتی میان این کشور‌ها و ایران وجود دارد؟

شرایط در هر کشور و منطقه‌ای یگانه و از بسیاری جهات غیر قابل مقایسه‌اند. نوع حکومت‌ها، مرحله تکوین جنبش‌های مردمی، و شرایط سیاسی و اقتصادی در هر یک از این کشور‌ها متفاوت است.

سوریه کشوری است مانند عراق که به لحاظ هویت‌های قومی از مبنا متکثر است و دولت این از این تکثر و نیز با هشدار «عراقی» شدن سوریه برای حفظ خویش سود جسته است.

لیبی، مانند یمن، کشوری قبیله‌ای است و هرگونه موفقیت در حرکت مردمی آن لاجرم از مسیر جنگ داخلی می‌گذرد.،

مصر از لحاظ همگونی نسبی ملت، سابقه جنبش‌های مردمی، و قدمت نهضت اصلاح و احیا اسلامی از دو کشور دیگر به ایران نزدیک‌تر است. با اینهمه، سابقه استعماری، کنش با اسرائیل، و نیز وابستگی امرا ارتش آن به آمریکا آنرا از ایران متفاوت می‌کند. می‌توان گفت که جنبش سبز ایران یک فاز از همه این کشور‌ها جلو است.

ایران انقلاب ضد استبداد خود را در سال ۵۷ کرده است و حال در حال حل مسائل پدید آمده در نتیجه آن انقلاب است. بیاد داشته باشیم که انقلاب کبیر فرانسه هم ۷۰ سال طول کشید تا به ثمر بنشیند. 

برای ادامه مسیر اعتراض‌ها اکنون چه می‌شود کرد؟

ضرب المثلی است که می‌گوید: برای رهبری مردم باید از آن‌ها پیروی کرد. این نخستین جنبش تاریخ ایران است که رهبر کاریزمائی خاصی ندارد و توده‌ای و احساسی هم نیست. حرکت مردمی آگاه است با هوش بالای پراکنده در متن حرکت. به عبارت دیگر حرکتی است که بدنه و راس ندارد. و لذا ست که حتی با حصر همه نخبگان سیاسی آن به حیات خود ادامه می‌دهد. دیالکتیک ظریف و پیچیده‌ای میان آموختن از حرکت و الهام بخشیدن به آن وجود دارد که همه را پیش این آموزگار نشانده.

جمهوری اسلامی معترضان و مخالفان متنوعی در خارج از کشور دارد؛‌ از اصلاح طلبان گرفته تا طرفداران برقراری دوباره پادشاه. به نظر شما نقش این نیرو‌ها که علاقه‌مند تغییرات هستند برای ایجاد تغییراتی دموکراتیک در ایران چه خواهد بود؟ 

جنبش سبز جنبشی فرا گیر است ولی به نظر می‌رسد که مخرج مشترکی دارد که هر گروهی که با آن هماهنگی داشته باشد می‌تواند در آن نقش داشته باشد. آن قدر مشترک ویژگی مدنی و غیر ایدئولوژیک بودن آن، عدم خشونت آن، تحول طلبی اساسی آن است. این ارزشهای مردم سالارانه، صلح جویانه، و در عین حال رادیکال جنبش سبز راه را برای پیوستن همه نیرو‌های موافق باز می‌گذارد. ضریب هوشی بالای این جنبش اجازه موج سواری به هیچ تشکیلات ایدئولوژیکی انحصار طلبانه نخواهد داد.

شبکه خبر روز شنبه هفدهم دی‌ماه مستندی به نام راه امین پخش کرد. این مستند به «آسیب دیدگان بسیجی» اعتراضات پس از انتخابات سال ۸۸ می‌پردازد.

نیروهای امنیتی و شبه‌نظامیان بسیج، اعتراضات چند ماهه ایران را که در پی اعلام پیروزی محمود احمدی نژاد شکل گرفت، به شدت سرکوب کردند.

مقام‌های حکومتی آمار دقیقی از کشته‌شدگان این اعتراضات اعلام نکرده‌اند. در پی این اعتراضات ساز و کار رسانه‌ای حکومت ایران مستندها، گزارش‌ها و فیلم‌های گوناگونی را تهیه کرد که در آنها از جمله «بیگانگان» متهم به کشتن معترضان شده‌اند یا به برای نمونه به «آسیب‌دیدگان بسیجی» پرداخته شده است.

در زمان اعتراضات دولت ایران جلوی ورود خبرنگاران مستقل را به ایران گرفت.

مردمک

یکی از فرزندان مهدی کروبی، از چهره‌های سرشناس منتقد دولت، در نامه‌ای به رئیس مجلس خبرگان رهبری، نوشته است که حکومت بر دروغ، تزویر و مکر استوار شده و فساد و تباهی ارکان حکومت را فرا گرفته است.

به گزارش «سحام نیوز»، محمد تقی کروبی در نامه به محمدرضا مهدوی کنی که آن را روی وبسایت شخصی خود قرار داده، از او خواسته که از انصاف و صبوری سخن نراند و ظلم‌هایی که توسط حکومت انجام گرفته را عدالت نخواند زیرا به گفته او فساد به جایی رسیده که دستاورد سه دهه تلاش به یکباره بر باد رفته است.

این نامه را محمدتقی کروبی در واکنش به سخنان چند روز گذشته محمدرضا مهدوی کنی نوشته که در سالگرد نهم دی‌ماه و تظاهرات هواداران جمهوری اسلامی علیه معترضان به نتایج انتخابات، بار دیگر سران مخالف دولت را به تلاش برای براندازی نظام متهم کرده بود.

آقای مهدوی کنی همچنین گفته بود «در رویدادهای سال ۸۸ عده‌ای از خط قرمزها عبور کردند و در زمین دشمن بازی کردند که هنوز هم به این کار ادامه می‌دهند».

رئیس مجلس خبرگان رهبری گفته بود که رهبری توانست با «انصاف، عدالت و صبوری در برخورد با این افراد، مدیریت را بحران کند، در نهایت نیز  صدق بر دروغ و تدبیر بر مکر غلبه کرد و با حضور میلیونی مردم در نهم دی‌ماه توطئه‌های دشمن خنثی شد».

در روز نهم دی‌ماه سال ۸۸، هواداران جمهوری تظاهرات کردند تا نشان دهند که تظاهرات معترضان به نتایج انتخابات ریاست جمهوری دوره دهم در تاسوعا و عاشورای آن سال، «هتک حرمت» به اسلام و نظام بوده است.

راه‌پیمایی معترضان به انتخابات در روزهای تاسوعا و عاشورا مانند هفته‌های گذشته سرکوب شده بود.

فرزند مهدی کروبی در ادامه نامه خود نوشته است: دوست دارم باور کنم که  ایشان ندیده‌اند و نشنیده‌اند دستگاه‌های امنیتی و نظامی در ۳۰ ماه گذشته چه بلایی بر سر معترضان نازل کرده‌اند. اما مگر می‌شود در این دنیا بود و فیلم جان دادن فرزندان این سرزمین را در خرداد و عاشورا ندید؟

محمد تقی کروبی همچنین نوشته است: رعایت حرمت افراد به‌ویژه بزرگان را از پدر آموخته‌ام، اما این به معنای نادیده گرفتن سخن نادرست و توهین‌آمیز افرادی نیست که برای برخورداری مستمر از مزایای حکومتی، مردم  و بزرگان را دشمن  و ظلم‌های انجام شده را عدالت و انصاف می‌نامند. 

او در ادامه نام خود با بازخوانی بخشی از خاطرات مکتوب پدرش رفتار محمدرضا مهدوی کنی را در سال‌های نخست انقلاب و پس از منصوب شدن به ریاست مجلس خبرگان رهبری مقایسه کرده است.

محمد تقی کروبی نوشته است: در بخشی از این خاطرات آمده که در سال‌های ابتدایی انقلاب و پس از ترورهای مجاهدین، آقای مهدوی کنی پیشنهاد مذاکره با مسعود رجوی، رهبر سازمان مجاهدین خلق را مطرح کرده و گفته است که حتی بخشی از قدرت را به او واگذار کنند تا ماجرا تمام شود.

او ادامه داده است: عجبا، در روزهایی که «گروهک تروریستی» به قیام مسلحانه اقدام و نقاط مختلف تهران را بمب‌گذاری می کرده، آقای مهدوی کنی چنین پینشهادی را مطرح کرده‌ است اما امروز در کسوت رئیس مجلس خبرگان «به جای استجابت صدای حق طلبانه مردم معترض»، آنان را بی‌بصیرت نامیده و صادق‌ترین یاران مردم و کشور را در مرز «بغی» قرار می‌دهند.

محمد تقی پرسیده که ریشه این تحول عجیب و غریب در نگرش آقای مهدوی کنی چیست؟

او همچنین نوشته آقای مهدوی کنی حتی در سخنان خود تاکید کرده که میرحسین موسوی و مهدی کروبی با «ژنرال‌ها و افسران جنگ نرم همراهی کرده‌اند» و «از سوی مردم» لقب «ساکتین و مردودین» را گرفته‌اند.

فرزند آقای کروبی خطاب به رئیس مجلس خبرگان رهبری نوشته است: «در فقه اسلامی باغی کسی است که به قیام مسلحانه علیه امام عادل مبادرت کند و مانع سپردن حق به او شود. چگونه نگرشی که قائل به تقسیم قدرت با سازمان مجاهدین خلق بوده امروز حرکت مسالمت‌آمیز مردم در مطالبه حقوق قانونی خود را، مرز تحقق جرم بغی خطاب می‌کند و از ترحم و صبوری با بغات سخن می‌گوید». 

فرزند مهدی کروبی ادامه داده است: اجازه دهید من به عنوان فرزندی کوچک و علاقمند به شما متقابلا و از سر خیر خواهی از جناب‌عالی  که در شرائط جسمی خوبی هم نیستید بخواهم که گذشته خود را ارزان معامله نکنید و ملک ابدی را به ثمن به خس به حراج نگذارید.

مهدی و فاطمه کروبی، میرحسین موسوی و زهرا رهنورد، چهره‌های سرشناس مخالف دولت نزدیک به ۱۱ ماه است که در حصر خانگی به سر می‌برند و تنها فاطمه کروبی اجازه پیدا کرده است که به دلایل پزشکی خارج از حصر باشد.

این در حالی است که به گواه فرزند مهدی کروبی این افراد بدون محاکمه و طی کردن تشریفات قانونی در حبس غیر قانونی به سر می‌برند و از حقوق اولیه یک زندانی عادی محروم هستند.

در روزهای گذشته و با نزدیک شدن به برگزاری انتخابات مجلس نهم، مقام‌های حکومتی بار دیگر از تلاش کشورهای غربی برای ملتهب شدن جو انتخابات سخن گفته‌ و تاکید کرده‌اند که کشورهای غربی این بار نیز همانند انتخابات سال ۸۸، با «سناریوی انتخابات» دنبال براندازی جمهوری اسلامی هستند.

اما مهدی کروبی به تازگی انتخابات آینده مجلس را «فرمایشی» ‌خوانده و گفته است که از موضع‌گیری‌های دبیر شورای نگهبان، وزیر اطلاعات و برخی از مسئولان و به ویژه صدا و سیما برمی‌آید که قرار است انتخابات مجلس را «فرمایشی» و «دستوری» کنند.

روز چهارشنبه هفتم دی‌ماه گزارش«رسیدگی به حوادث پس از انتخابات ریاست‌جمهوری خرداد ۸۸» که توسط کمیسیون اصل ۹۰ تهیه شده بود در مجلس قرائت شد؛ گزارشی که احزاب و گروه‌های اصلاح‌طلب را به پیشبرد «انقلاب مخملی» در ایران متهم کرده بود.

در این گزارش محمد خاتمی، رئیس جمهوری پیشین ایران، متهم شده است در تلاش بوده تا «خارجی‌ها» را متقاعد کند «میرحسین موسوی فردی مناسب برای پیشبرد تغییرات ساختاری در ایران است».

در واکنش به انتشار این گزارش، محمدرضا خاتمی، برادر رئیس جمهوری پیشین و از چهره‌های سرشناس اصلاح‌طلب در ایران آن را «سراپا دروغ» خواند. ادشیر امیرارجمند، سخنگوی شورای هماهنگی راه سبز امید، نیز گزارش کمیسیون اصل ۹۰ مجلس در مورد رخدادهای پس از انتخابات ۸۸ را «بازتولید ستاد محفلی و امنیتی کودتا» نامید.

قرار است انتخابات مجلس نهم ۱۲ اسفند امسال برگزار شود و داوطلبان نمایندگی مجس در حال ثبت‌نام برای این انتخابات هستند.

خبر - مردمک

ادشیر امیرارجمند، سخنگوی شورای هماهنگی راه سبز امید، در گفت‌وگو با وب سایت کلمه گزارش کمیسیون اصل ۹۰ مجلس در مورد رخدادهای پس از انتخابات ۸۸ را «بازتولید ستاد محفلی و امنیتی کودتا» نامید.

گزارش کمیسیون اصل ۹۰ مجلس که روز چهارشنبه گذشته ارائه شد، احزاب و گروه‌های اصلاح‌طلب را به پیشبرد «انقلاب مخملی» در ایران متهم می‌کند.

محمدرضا خاتمی، برادر رئیس جمهوری پیشیپ و از چهره‌های سرشناس اصلاح‌طلب در ایران پیشتر در واکنش به این گزارش آن را «سراپا دروغ» نامیده بود.

گزارش مجلس سیاستمداران بلندپایه پیشین جمهوری اسلامی را نیز نشانه گرفته است. در این گزارش محمد خاتمی، رئیس جمهوری پیشین ایران، متهم شده است در تلاش بوده تا «خارجی‌ها» را متقاعد کند «میرحسین موسوی فردی مناسب برای پیشبرد تغییرات ساختاری در ایران است».

آقای امیرارجمند در گفت‌وگوی خود با وب‌سایت کلمه نیز می‌گوید: «آنچه که در گزارش کمیسیون اصل ۹۰ آمده یک گزارش سراپا دروغ و حاوی افترا و تهمت و اتهامات اثبات نشده است و علاوه بر آن هیچ گونه دلیل و مدرکی برای اثبات ادعا ها تا کنون ارایه نشده است».

سخنگوی شورای هماهنگی راه سبز امید با اشاره به اتهاماتی که به میرحسین موسوی و مهدی کروبی وارد شده است می‌گوید این افراد با نقض فرایندهای قانونی در زندان هستند. اردشیر امیرارجمند می‌گوید «دلیل اینکه اجازه داده نمی‌شود تا آنها از خود در یک دادگاه قانونی دفاع کنند واضح است، چون دفاعیه آنها سندی خواهد بود بر افشای دروغ ها و فریب های جریان حاکم بر کشور».

مهدی و فاطمه کروبی، میرحسین موسوی و زهرا رهنورد، چهره‌های سرشناس مخالف دولت ۱۰ ماه است که در حصر خانگی به سر می‌برند و تنها فاطمه کروبی اجازه پیدا کرده است که به دلایل پزشکی خارج از حصر باشد.

روز گذشته علی سعیدی، نماینده ولی وفقیه در سپاه پاسداران، در «جمع پیشکستوان بسیجی» گفته بود دلیل اینکه رهبران مخالف دولت محاکمه نمی‌شوند این است که «حریم یک عده هوادار دارند». آقای سعیدی گفته است نمی‌تواند نامی از این هواداران ببرد.

نماینده ولی فقیه تنها به یک «مرد خاکستری» اشاره کرده است که می‌گوید «از این دو نفر تبری نمی‌جویم، چون آنها آدم‌های خوبی هستند». به گزارش خبرگزاری فارس او در ادامه سخنان خود گفته است «حالا ببینید ما چند نفر عمامه به سر داریم که همچنان از عناصر بین‌الغی در فتنه حمایت می‌کنند».

فتنه عنوانی‌ست که مقام‌های حکومتی به رخدادهای اعتراضی و خونین پس از انتخابات ریاست جمهوری ۱۳۸۸ می‌دهند.

خبر - مردمک

نائب‌رئیس کمیسیون اصل نود مجلس چکیده‎ای از گزارش «رسیدگی به حوادث پس از انتخابات ریاست‌جمهوری خرداد ۸۸» را در صحن‌‎علنی قرائت کرد.

در این گزارش که چهارشنبه، هفتم دی قرائت شد، رویدادهای انتخابات ۸۸ را «فرصتی» دانسته که غرب از سال‌ها قبل با برنامه‌ریزی مدون و با همکاری «عناصر داخلی فریب‌خورده برای کودتای مخملی» فراهم آورده بود.

به گزارش خبرگزاری‌های ایران، نائب‌رئیس کمیسیون اصل نود در این باره گفته است که پس از دولت اصلاحات، غرب با تصویب بودجه برای حمایت از اپوزیسیون و تقویت آشوب‌های داخلی، زمینه کودتای مخملی را آماده می‌کرد که به «فتنه داخلی» منجر شد «فتنه‌ای» که به زعم او از سال ۸۴ آغاز شده است.

«فتنه« اصطلاحی است که حکومت ایران درمورد رویدادهای پس از انتخابات ریاست‌جمهوری دهم به کار می‌برد.

به گفته آقای فدائی، غرب پی برده بود که هر سناریوی ضد ایرانی باید از داخل ایران دنبال شود و گام اول پروژه آن‌ها تغییر رفتار حاکمیت بود تا مانند انتخابات دوم خرداد سال ۷۶ شود که جرج بوش، رئیس‌جمهوری آمریکا آن را دوره‌ای خوش نامید.

بر اساس این گزارش، غرب انتخابات را که مهم‌ترین نقاط قوت نظام بود، نشانه رفت و با سرمایه‌گذاری روی جریان ساختارشکن غرب‌گرا، برقراری ارتباطات پنهان، کمک مالی، فشار بر ایران برای ایجاد مانور جریان غرب‌گرا، در داخل زمینه‌های «فتنه» ۸۸ را فراهم کرد.

نتایج انتخابات ریاست‌جمهوری دهم با اعتراض‌های مردمی و دو نامزد انتخابات همراه بود و جمهوری اسلامی به سرکوب گسترده مردم، بازداشت فعالان سیاسی و مدنی و روزنامه‌نگاران و حبس خانگی میر حسین موسوی و مهدی کروبی دست زد.

بر اساس این گزارش اظهارات دو رهبر معترضان «برآمده از تئوری مبارزات در آمریکا و رژیم صهیونیستی» بوده است و محمد خاتمی، رئیس‌جمهوری پیشین ایران برای متقاعد کردن طرف‌ خارجی درباره مناسب‌بودن میرحسین موسوی، مسافرت‌هایی به خارج انجام داده است.

همچنین در این گزارش آمده است که مهدی هاشمی، فرزند رئیس مجمع تشخیص مصلحت نظام، نقشی عمده در فرستادن پیام سران‌ «فتنه» به خارج داشت و صد‌ها نفر از اعضای جبهه مشارکت و سازمان مجاهدین انقلاب، دوره‌های براندازی را خارج از کشور گذرانده بودند.

حسین فدایی همچنین افزود که در پی زمینه‌سازی فتنه ۸۸، بسیاری مراکز تولید فتنه خارج از ایران مانند بنیاد سورس، خانه آزادی، صندوق اعانه ملی برای دموکراسی با افرادی نظیر محسن سازگارا، فرج سرکوهی، مهرانگیز کار و... تعداد پژوهش‌‌ها علیه ایران را افزایش دادند.

به گفته نائب‌رئیس کمیسیون اصل نود، گزارش حوادث پس از انتخابات ۸۸، «در دو لایه یکی جهت قرائت در صحن و دیگری در ۷۰۰ صفحه» تهیه شده که در گزارش مفصل آن بیش از پنج هزار سند نیز دارد.

پس از قرائت این گزارش، مصطفی کواکبیان، عضو فراکسیون اقلیت مجلس با انتقاد از آن، گفت که کمیسیون اصل نود صرفا باید به شکایاتی که از روش کار مجلس یا قوای دیگر می‌شود، رسیدگی کند و این گزارش نیز باید چاپ و در اختیار نمایندگان قرار می‌گرفت.

محمدرضا باهنر، نائب رئیس اول مجلس در پاسخ به تذکر کواکبیان آن را «کمی تا قسمتی ابری» وارد دانست و با رد ایراد اول او گفت که پیگیری رویدادهای پس از انتخابات به کمیسیون اصل نود سپرده شده بود.

او همچنین تذکر دوم را وارد دانست و افزود که طبق آئین‌نامه باید این گزارش تکثیر و به نمایندگان داده می‌شد و در دستور کار صحن علنی نیز قرار می‌گرفت، اما «از آنجا که در آستانه ۹ دی قرار داریم، حیف بود که این گزارش قرائت ‌نشود».

هواداران جمهوری اسلامی در ۹ دی ۱۳۸۸ تظاهرات کردند چراکه تظاهرات معترضان به نتایج انتخابات ریاست جمهوری دوره دهم را در تاسوعا و عاشورای آن سال، «هتک حرمت» به اسلام و نظام می‌دانستند.

گزارش «رسیدگی به حوادث پس از انتخابات ریاست‌جمهوری خرداد ۸۸» در حالی در صحن علنی مجلس قرائت شده است که این روز‌ها، داوطلبان نمایندگی مجس در حال ثبت‌نام برای انتخابات اسفند ماه مجلس نهم هستند.

مقام‌های جمهوری اسلای، معتقدند که در آستانه این انتخابات مانند انتخابات سال ۸۸، کشورهای غربی در تلاش‌اند تا در فضای کشور را ملتهب کنند و با ایجاد چالش‌های امنیتی، به دنبال براندازی جمهوری اسلامی از طریق «سناریوی انتخابات» هستند.

از طرف دیگر، مهدی کروبی به تازگی انتخابات آتی را «فرمایشی» ‌خوانده و گفته است که از موضع‌گیری‌های دبیر شورای نگهبان، وزیر اطلاعات و برخی از مسئولان و به ویژه صدا و سیما برمی‌آید که قرار است انتخابات مجلس را «فرمایشی» و «دستوری» کنند.

برای انتخابات مجلس نهم ۱۲ اسفند امسال برگزار می‌شود، تاکنون «جبهه متحد اصولگرایان» و «جبهه پایداری» دو گروه عمده اصوگرایان، نامزدی خود را اعلام کرده‌اند اما تاکنون درمیان اصلاح‌طلبان به‌جز حزب مردم‌سالاری که دبیرکلی آن را مصطفی کواکبیان برعهده دارد، احزاب دیگری حاضر به شرکت در آن نشده‌اند.

تلویزیون دولتی ایران بار دیگر با پخش گزارشی درباره عاشورای سال ۸۸ و درگیری‌های خیابانی که در جریان اعتراضات مردمی به نتایج انتخابات ریاست جمهوری رخ داد٬ معترضان را وابسته به «جریان فتنه» و دولت‌ها و رسانه‌های غربی نشان داد.

مردمک بخش‌هایی از این گزارش ۲۰ دقیقه‌ای را انتخاب کرده است.