صادق زیباکلام در برنامه سیاست ایرانی که شامگاه دوشنبه 16 اسفند از شبکه چهار تلویزیون دولتی ایران پخش شد، در اظهارات بی سابقه‌ای از «خدمات» رضاشاه پهلوی گفت و او را «خادم ملت و مملکت» بر شمرد.

خبر - مردمک

زیبا کلام گفت که به نظر او شیوه اعتدال گرایانه هاشمی ادامه خواهد یافت

زیبا کلام با منتفی دانستن احتمال دستگیری مهدی هاشمی اشاره کرد که به نظر او فضای سیاسی پرتنش ایران امروز، هاشمی رفسنجانی را از طریق اعتدالش خارج نخواهد کرد.

زیبا کلام در گفت‌وگویی با عصر ایران درباره آینده سیاسی اکبر هاشمی رفسنجانی گفت که بر این باوراست که هاشمی در صورت کنارگذاشته‌شدن از مناصب انتصابی‌اش، از ریاست مجلس خبرگان کناره‌گیری نخواهد کرد.

این سخنان در حالی ابراز می‌شود که پس از دادگاه روز چهارشنبه ، اتهامات وارده بر خانواده هاشمی دوباره مطرح شده است.

حمزه کرمی در دادگاه متهمان به کودتای مخملی، مهدی هاشمی را متهم به استفاده از پول بیت‌المال و سندسازی در راستای فعالیت‌های انتخاباتی کرد.

او همچنین گفت که مهدی هاشمی با راه‌اندازی سایت جمهوریت و به عنوان مدیر آن به پخش اخباردروغ و غیرواقعی و تخریب دولت نهم پرداخته است.

زیبا کلام احتمال بازداشت مهدی هاشمی را در این ارتباط بعید وعلت آن را«زیر سوال بودن این اعترافات و صحت آن‌ها» دانست.

بعید بودن پروژه بودن اعترافات برای بازداشت دیگران

زیبا کلام در ادامه همین موضوع ، پروژه بودن این اعترافات را برای بازداشت دیگران بعید دانست و آن‌ها را صرفا«مسکنی برای جریان راست رادیکال» تلقی کرد که به طرفدارانش اثبات کند که جنبش سبز در پی انقلاب مخملی بوده است.

این جامعه شناس اظهار امیدواری کرد که شیوه اعتدال‌گرایانه هاشمی حتی درصورت بازداشت فرزندش ادامه پیدا کند.

زیبا کلام در بخش دیگری از این مصاحبه گفت که دعا می‌کند هاشمی از مناصب انتصابی اش کنار گذاشته نشود ولی پیش بینی کرد که اگر چنین شود نیز او رفتار تلافی‌جویانه یا واکنشی نخواهد کرد.

استاد جامعه‌شناسی دانشگاه تهران«انفعالی یا واکنشی عمل نکردن» رفسنجانی را یکی از زیبایی‌های شخصیتی او تعریف کرد و گفت که حالا می‌فهمد که چرا امام خمینی حل مشکلات را در بزنگاه‌ها و نقاط حساس به او می‌داد.

زیباکلام پیش بینی کرد درصورتی‌که هاشمی از ریاست مجمع تشخیص مصلحت نظام و امامت جمعه تهران هم عزل شود از ریاست مجلس خبرگان استعفا نخواهد داد مگر آن‌که این مجلس زیر فشار به ریاست هاشمی رای ندهد.

موضع‌گیری‌های اخیرهاشمی

در حالی که برخی ازناظران همواره سخنان هاشمی را دوپهلو و دارای تضاد دانسته‌اند . برخی نیز براین امر تاکید دارند که رفسنجانی همواره به فکر منافع و مصالح درازمدت نظام است و درست به همین دلیل معمولا تحت تاثیر مسایل مقطعی اظهار نظر نمی کند.

اولین موضع‌گیری جنجالی هاشمی، نامه او به رهبر در آستانه برگزاری انتخابات 22 خرداد بود که درآن ضمن انتقاد شدید اظهارات احمدی‌نژاد در مناظره‌های تلویزیونی از آیت‌الله خامنه‌ای خواست که برای «نجات کشور» انتخابات ریاست جمهوری سالم برگزار شود.

اما هاشمی پس از برگزاری انتخابات و در جریان رویدادهای بزرگ اجتماعی پس از آن بیشتر سکوت اختیار کرد و تنها در یکی از معدود موارد موضع‌گیری خود گفت که «هیچ وجدان بیداری از وضع موجود راضی نیست.»

او در آن زمان ضمن انحرافی دانستن«ادعای شکاف در نظام و تنازع بر سر قدرت در سطوح بالای نظام» ابراز امیدواری کرد که«اوضاع بهتر شود.»

اولین موضع‌گیری آشکار او پس از انتخابات سخنان او از تریبون نمازجمعه تهران بود که از همه خواست که در چارچوب قانون حرکت کنند و حتی گفت«اگر مردم راضی نباشند حکومت غیر ممکن است» و خواستار آزادی فوری زندانیان بازداشت‌شده و دلجویی از آسیب‌دیدگان شد.

این سخنرانی درعین حال که واکنش‌های مثبت بسیاری در بین افراد، گروهها و مراجع برانگیخت منجر به واکنش منفی برخی دیگرنیز شد.

هاشمی در آخرین موضع‌گیری خود که برخی آن را تغییر موضعی آشکار دانسته‌اند همگان را به پیروی از رهبر فراخواند و آن را لازمه عبور کشور از بحران داخلی و مقابله با مشکلات خارجی دانست.

به نظر می‌رسد موضع هاشمی رفسنجانی بیش از آن‌که نشان‌دهنده کوتاه‌آمدن یا تصمیم به جنگیدن او تلقی شود می‌تواند از منظر این جامعه شناس که شخصیت هاشمی را ، معتدل توصیف کرده نگریسته شود.

این‌ سخن زیبا کلام که هیچ چیز هاشمی را از موضع اعتدال‌گرایانه‌اش خارج نخواهد کرد، فرضیه‌ای است که حوادث آینده میزان صحت یا سقم آن را به همگان نشان خواهد داد.
 

خبر - مردمک

صادق زیباکلام، استاد علوم سیاسی دانشگاه تهران به مسئولان جمهوری اسلامی توصیه کرد مانع از فعالیت «راه سبز امید» نشوند تا جامعه ایران به سمت رادیکالیسم و آنارشیسم سوق داده نشود.

صادق زیباکلام، استاد علوم سیاسی دانشگاه تهران به مسئولان جمهوری اسلامی توصیه کرد مانع از فعالیت «راه سبز امید» نشوند تا جامعه ایران به سمت رادیکالیسم و آنارشیسم سوق داده نشود.

به نظر صادق زیباکلام، بازداشت میرحسین موسوی، محمد خاتمی و مهدی کروبی موجب شادی و خرسندی دشمنان نظام جمهوری اسلامی از جمله طرفداران گروه مجاهدین خلق و رسانه‌هایی مانند صدای آمریکا می‌شود و به تعمیق بحران سیاسی در کشور دامن می‌زند.

ارزیابی این استاد دانشگاه از انتخابات 22 خرداد این است که «طیف قابل توجهی از اقشار فرهنگی و تحصیل‌کرده جامعه ایران، حتی اگر جمعیت آنها را سیزده میلیون قلمداد کنیم، انتقاداتی نسبت به وضع موجود دارند و کمبودهایی را احساس می کنند.»

او می گوید: مسئولان نظام نمی توانند به این قشر مهم جامعه ایران پشت کنند و بگویند برای ما مهم نیست که شما چه نظری دارید، زیرا با این کار بسیاری از آنها را به سرخوردگی و یاس اجتماعی می‌کشانند و این برخلاف مصالح و منافع خود مسئولان است.

به عقیده زیباکلام، در شرایط فعلی که احزاب منتقد زیادی وجود دارد، کاربرد جبهه سیاسی یا چیزی شبیه آن خیلی موثرتر است زیرا طرفداران موسوی و معترضان به نتیجه انتخابات، دارای یک فکر و یک خط یا جناح سیاسی نیستند بلکه در نقاطی مهم و کلیدی با یکدیگر مشترک هستند.

به گفته زیباکلام، دلیل دیگری که ایجاد تشکیلات عام و فراگیر را نسبت به تشکیل حزب سیاسی اولویت می‌دهد این است که با وجود وزارت کشور و کمیسیون ماده 10 احزاب که طرفدار احمدی نژاد هستند، موسوی و هوادارانش مجوز فعالیت سیاسی در قالب یک حزب یا یک سازمان را به‌دست نخواهند آورد.

به باور این استاد دانشگاه هدف تشکیلات راه سبز موسوی، تحقق دموکراسی، جمهوریت، حاکمیت قانون، تثبیت آزادی‌های سیاسی و حقوق شهروندی است و می‌تواند اقشار و لایه‌های مهمی مانند دانشجویان، دانشگاهیان، روحانیان و حوزویان، فعالان حقوق زنان و اقلیت‌های قومی را به سمت خودش جلب کند.

زیباکلام در مورد مخالفت‌های حامیان دولت و برخی محافظه‌کاران با راه‌اندازی تشکیلات راه سبز موسوی، می‌گوید که اگر قرار باشد جلوی فعالیت این تشکیلات گرفته می‌شود، می‌شود بهانه‌های زیادی در این باره مطرح شود که ساده ترین آن، اشاره به پرونده موسوی ، کروبی و خاتمی در دادستانی انقلاب است.

وی مواجهه اصولگرایان با تشکیلات موسوی را متفاوت می‌بیند و معتقد است که عناصر تندروی این جریان، بر دستگیری موسوی، کروبی و خاتمی از همان روزهای نخست پس از انتخابات تاکید می‌کنند اما عناصر معقول و معتدل‌تر این جریان، چنین اقدامی را موجب گسترش شکاف‌های اجتماعی، افزایش نارضایتی ها و بحرانی تر شدن شرایط می‌دانند.

او ابراز امیدواری می‌کند که تفکر اصولگرایان رادیکال حاکم نشود و اصولگرایان پخته‌تر بر کرسی بنشینند و موسوی، کروبی و خاتمی بازداشت نشوند.

دیدگاه - صادق زیباکلام

صادق زیباکلام، تحلیلگر مسایل سیاسی ایران و استاد دانشگاه در این نوشته به نظریه «عذاب الهی» که به عنوان رویکرد ایران در قبال مسایل اقتصادی اخیر جهان معرفی می‌کند، پرداخته است. این نوشته بازنشر دیدگاه وی در وب‌سایت صادق زیباکلام است.

شاید کم‌تر جامعه‌ای را بتوان سراغ گرفت که واکنش آن در قبال بحران مالی که جهان غرب و به تبع آن بسیاری کشورهای دیگر را نیز فرا گرفته، همانند واکنش برخی از مسوولا‌ن، مقامات و نخبگان فکری و سیاسی ما باشد.

در جوامع دیگر، بحران به‌وجود آمده صرفا یک بحران مالی تلقی می‌شود. برخی آن را ناشی از اعطای اعتبارهای بی‌حد و حصر از بانک‌ها و موسسات مالی آمریکا به متقاضیان خرید مسکن ظرف یک دهه اخیر می‌دانند؛ برخی آن را در نتیجه سپردن همه چیز به دست بازار و عدم دخالت دولت در آمریکا می‌دانند؛ برخی آن را ناشی از پایین بودن نرخ بهره و برخی دیگر آن را متقابلا‌ در بالا‌ بودن آن؛ برخی آن را در نتیجه سوءمدیریت سازمان‌ها و موسسات بانک‌داری در آمریکا می‌پندارند. برخی آن را در نتیجه سودجویی و ریسک‌پذیری بیش از حد موسسات مالی می‌پندارند.

برخی آن را در نتیجه سیاست‌های ناپخته و صرفا در نظر گرفتن منافع خود از سوی شرکت‌ها و موسساتی که مسوولیت ارزیابی مالی متقاضیان وام را برعهده دارند می‌پندارند؛ برخی دیگر آن را صرفا تکرار یکی دیگر از بحران‌های ادواری که سرمایه‌داری هرازگاهی به آن دچار می‌شود می‌پندارند وقس‌علیهذا.

جدای از یافتن مقصر یا مقصران که «کی» و «چی» می‌باشد، همگان برآنند که چگونه باید با این بحران کنار آمده و درصدد یافتن راه‌حل یا راه‌حل‌های خروج از این بحران هستند. بسیاری هم دیگران را متوجه بحران مشابه در دهه 1920 میلا‌دی یا سقوط سهام در اواخر دهه 1980 می‌سازند و این‌که نه ذات این بحران خیلی متفاوت از بحران‌های قبلی است و نه ابعاد آن خیلی گسترده‌تر از آن‌ها.

اما رویکردها و تحلیل‌هایی که در ایران در قبال این بحران می‌شود از رویکردهای فوق کاملا‌ متفاوتند. از یک‌سو این بحران به عنوان شکست لیبرال ‌دموکراسی، سرمایه‌داری و نظام اقتصاد آزاد یا «اقتصاد بازار» ‌تلقی می‌شود.

از سویی دیگر برخی از تحلیلگران که حضوری فعال در صداوسیما بالا‌خص در «رادیو گفت‌وگو» داشته دلا‌یل دیگری برای تبیین علل به‌وجود آمدن بحران فوق ارائه دادند. از جمله آنان پای یازده سپتامبر، حمله آمریکا به افغانستان، اشغال عراق و جنگ 33 روزه میان حزب‌الله و اسرائیل را به میان می‌کشند.

این‌که این مسائل چه میزان به بحران مالی فعلی مرتبط می‌شود، قابل بحث است اما همان‌گونه که دایی‌جان ناپلئون معقتد بود، حتی سقوط برگی از درخت هم بدون موافقت انگلیسی‌ها صورت نمی‌گیرد، نوادگان آن مرحوم هم به جد اعتقاد دارند که هر اتفاقی در جهان بازمی‌گردد به تخاصم میان ایران اسلا‌می و استکبار جهانی به زعامت آمریکا. جالب است که نوادگان دایی‌جان ناپلئون در تشریح و تبیین این بحران به عالم و آدم اشاره دارند، الا‌ همان اسباب و علل و دلا‌یلی که خود غربی‌ها استدلا‌ل می‌کنند باعث به‌وجود آمدن این بحران شده است.

اما هنوز یک دسته سوم رویکرد در ایران هست که آن نیز در نوع خود بی‌نظیر است و رویکردی است که فقط می‌توان آن را در کشوری مثل ایران یافت. در این رویکرد بحران به‌وجود آمده در حقیقت نوعی عقوبت الهی است.

خداوند در این رویکرد دارد قدرت‌های استکباری را که ظلم کرده‌اند، حقوق دیگران را نقض کرده‌اند، به کشورهای دیگر تجاوز کرده‌اند، مردمان فقیر کشورهای در حال توسعه را بی‌محابا استثمار کرده‌اند، خونریزی کرده‌اند، مسلمانان را بی‌گناه در افغانستان و عراق و فلسطین به خاک و خون کشیدند و در یک کلا‌م این عقوبت و عذابی است که خداوند برای حکام جاه‌طلب، زورگو و متفرعن جهان غرب بالا‌خص آمریکا نازل کرده است.

اگر نظریه‌پردازی‌های قبلی را انسان به هر حال و به یک شکلی تبیین نماید، پذیرش این آخری واقعا دشوار است. نظریات دیگر، صرف‌نظر از آنکه چقدر در رویا بودند، به هر حال نظریاتی خاکی و ناسوتی هستند. اما این یکی لا‌هوتی بوده و با عالم بالا‌ مرتبط است. فی‌الواقع مدافعان این نظریه و یقین دارند که بحران مالی غرب در حقیقت عذاب الهی است. پذیرش نظریه «عذاب الهی»، فی‌الواقع مخاطب را با دشواری‌های عدیده‌ای مواجه می‌سازد که کم‌ترین آن عدالت خداوند است.

اگر جورج بوش، گوردون براون و نیکلا‌ سارکوزی را بالفرض فرعون و ابوجهل یا کسری و قیصر بدانیم بسیاری از کسانی که در بحران اخیر سرمایه، اموال و دارایی‌های خود را از دست داده‌اند یا متضرر شده‌اند، افراد و انسان‌های کاملا‌ معمولی‌ای هستند که نه به کسی ظلم کرده‌اند و نه خون کسی را ریخته‌اند و آنان یقینا فرشته نبوده‌اند، اما تنها گناه‌شان این بوده که سهامی را خریده‌اند که امروزه 10 یا 20 درصد از ارزش آن کاسته شده و یا آن‌که اندوخته‌شان را در بانکی پس‌انداز کرده‌اند که ورشکست شده است.

اگر بپذیریم که بحران فعلی عذاب الهی است، این عذاب علی‌القاعده باید بر سر جورج بوش، کاندولیزا رایس، گوردون براون یا نیکلا‌ سارکوزی نازل می‌شد. ده‌ها هزار مسلمان مصری، اماراتی یا مالزیایی که در بازار سهام متضرر شده‌اند، مرتکب کدامین خطا، لغزش و گناه شده بودند؟ فی‌الواقع اگر گناه و معصیتی هم اتفاق افتاده باشد ارتکاب آن از سوی رهبران سیاسی، مالی و اقتصادی غرب بوده و نه مردمان عادی آن. در حالی که این مردم عادی هستند که دارند مجازات می‌شوند و نه حکام و طاغوت‌‌ها.

اشکال دیگر نظریه عذاب الهی آن است که اتفاقا آمریکایی‌ها هم می‌توانند آن را در مورد ایرانیان به کار برند. حسب آمارهای موجود، خط فقر ظرف سه سال گذشته در ایران گسترش قابل توجهی یافته است . آیا به همان دلیلی که ما بحران مالی غرب را عذاب الهی می‌دانیم آمریکایی‌ها نمی‌توانند این استدلا‌ل را در مورد ایران و مشکلا‌ت اقتصادی جامعه ایرانی به کار ببرند.