تلویزیون دولتی ایران قسمت دوم مجموعه مستند «صراط» را با محوریت مفاسد اقتصادی بعد از پیروزی انقلاب اسلامی پخش کرد.

شبکه خبر روز شنبه هفدهم دی‌ماه مستندی به نام راه امین پخش کرد. این مستند به «آسیب دیدگان بسیجی» اعتراضات پس از انتخابات سال ۸۸ می‌پردازد.

نیروهای امنیتی و شبه‌نظامیان بسیج، اعتراضات چند ماهه ایران را که در پی اعلام پیروزی محمود احمدی نژاد شکل گرفت، به شدت سرکوب کردند.

مقام‌های حکومتی آمار دقیقی از کشته‌شدگان این اعتراضات اعلام نکرده‌اند. در پی این اعتراضات ساز و کار رسانه‌ای حکومت ایران مستندها، گزارش‌ها و فیلم‌های گوناگونی را تهیه کرد که در آنها از جمله «بیگانگان» متهم به کشتن معترضان شده‌اند یا به برای نمونه به «آسیب‌دیدگان بسیجی» پرداخته شده است.

در زمان اعتراضات دولت ایران جلوی ورود خبرنگاران مستقل را به ایران گرفت.

شبکه اول سیما مستندی درباره نامه‌ای محرمانه از آیت‌الله علی خامنه‌ای به دو تن از فرماندهان ایران در جنگ ایران و عراق پخش کرد که بنا بر این مستند به «چگونگی حفظ شهر سوسنگرد و جلوگیری از پیشروی نیروهای عراقی در خاک ایران» می‌پرداخت.

آیت‌الله خامنه‌ای٬ کاظم فرتاش، فرماندار نظامی شهر سوسنگرد٬ سرلشگر محمد سلیمی، رئیس وقت ستاد جنگ‌های نامظم، و سرهنگ غلامرضا قاسمی، فرمانده لشکر ۹۲ زرهی اهواز، شخصیت‌هایی هستند که در این مستند با آنها گفت‌و‌گو شده است.

سرهنگ قاسمی که یکی از دریافت‌کنندگان این نامه محرمانه بوده است در تاریخ اول آبان ۱۳۸۷ طی یک ملاقات حضوری٬ این نامه ثبت نشده را به آیت‌الله خامنه‌ای٬ نویسنده آن می‌دهد. مردمک بخش‌هایی از این مستند ۳۷ دقیقه‌ای که «نامه ۲۶ آبان ۵۹» نام دارد را انتخاب کرده است.

مستند«به مادرم نگویید من در ایران هستم»، کاری از «دیگو بونوئل» است که به سفارش موسسه نشنال جئوگرافی در سال ۲۰۰۸ ساخته شده و به اتفاقات و شرایط اجتماعی در ایران پرداخته است.

 ویدئوی کامل این مستند را می توانید در وب سایت نشنال جئوگرافی ببینید.

خبر - مردمک

ایرانی‌ها نمی‌توانند در پروژه مستند سینمایی «یک روز زندگی» شرکت کنند.

کوین مک دونالد، کارگردان اسکاتلندی می‌خواهد فیلمی از یک روز زندگی شخصی مردم بسازد و برای گردآوری ویدیوها از سراسر جهان فراخوان داده است، اما ایرانی‌ها نمی‌توانند در این پروژه شرکت کنند.

این کارگردان سینما با همکاری سایت یوتیوب از مردم جهان خواسته است که در روز 24 ژوئیه از یک روز زندگی خود ویدیویی ضبط کنند.

علاقه‌مندان در سراسر جهان باید ویدیوهای خود را روی صفحه این پروژه سینمایی در سایت یوتیوب قرا دهند، اما در این میان فقط ایرانی‌ها به همراه اتباع سوریه، کره شمالی، کوبا، برمه و سودان حق شرکت در این پروژه را ندارند.

در صفحه سوالات متداول این پروژه سینمایی نوشته شده که همچنین ساکنان در این کشورها و اتباع کشورهای دیگری که آمریکا آنها را تحریم کرده است، نمی‌توانند در این پروژه شرکت کنند.

آمریکا و متحدانش در سال‌های گذشته راه‌هایی را امتحان کردند تا بتوانند با فشار آوردن به جمهوری اسلامی ایران، آن را از پیگیری برنامه غنی‌سازی اورانیوم بازدارند.

تازه‌ترین مرحله تحریم‌ها و سخت‌ترین آنها تا به حال، قطعنامه چهارم تحریم شورای امنیت و تحریم‌های یک‌جانبه کنگره آمریکا علیه ایران بوده است.

اما آنچه از پیش از تصویب این تحریم‌ها گفته شد و قرار بود در نظر گرفته شود، تنظیم طرح تحریم ایران به شیوه‌ای بود که به مردم و شهروندان ایرانی آسیبی نرساند و تنها حکومت و اهداف تحریم از جمله سپاه پاسداران، افراد و سازمان‌های درگیر برنامه هسته‌ای را در فشار قرار دهد.

مقام‌های آمریکایی از جمله هیلاری کلینتون، وزیر خارجه این کشور تاکید کرده بودند که نباید مردم ایران در شرایط تحریم تحت فشار قرار گیرند و هدف آن فقط حکومت ایران است.

اکنون که زمان کمی از تصویب تحریم‌های تازه گذشته است، به نظر می‌رسد مردم در مقایسه با حکومت ایران آسیب بیشتری می‌بینند.

هفته پیش موسسه آمریکایی ای.تی.اس اعلام کرد که به دلیل تحریم بانک‌های ایرانی، فعلا آزمون زبان انگلیسی تافل در ایران برگزار نمی‌شود. در حالی که شمار زیادی از داوطلب ایرانی ناچارند برای شرکت در آزمون تافل به کشورهای دیگر از جمله امارات عربی متحده بروند.

اکنون این پروژه سینمایی «یک روز زندگی» هم با محروم کردن ایرانی‌ها از شرکت کردن در آن به دلیل تحریم‌ها، نشانه دیگری از فشارها بر مردم عادی رو کرده است.

همکاری ایرانی‌ها در فرستادن ویدیوهایی از زندگی شخصی در ایران می‌توانست فاصله مردم جهان با آنها را کم کند.

همچنین مردم ایران به ویژه پس از انتخابات ریاست جمهوری به موضوع مهمی در جهان تبدیل شدند و بسیاری می‌خواهند بدانند که در ایران و زندگی روزانه مردم چه می‌گذرد.

پروژه مستند «یک روز زندگی»

کوین مک دونالد، کارگردان سرشناس اسکاتلندی است که تا کنون جوایز مهمی در جشنواره‌های بین‌المللی گرفته است. یکی از ساخته‌های مشهور او، فیلم سینمایی «آخرین پادشاه اسکاتلند» است.

ریدلی اسکات، کارگردان انگلیسی هم که به ساختن فیلم‌هایی چون «گلادیاتور»، «هانیبال» و «پیکره دروغ‌ها» معروف است، تهیه کنندگی فیلم «یک روز زندگی» را برعهده دارد.

تجربه مشابه کوین مکدونالد در مستندسازی به سال 2000 با ساخت فیلم «یک روز در سپتامبر» باز می‌گردد که جایزه ویژه بهترین مستند همان سال را گرفت.

او استاد دانشگاه ایالتی کالیفرنیا در لانگ بیچ است که به دلیل مطالعاتش در روانشناسی تکاملی در یهودیت شهرت دارد.

فیلم «یک روز زندگی» قرار است در سال 2011 در جشنواره فیلم سان دنس به نمایش درآید. 20 نفر از شرکت کنندگانی که فیلم «یک روز از زندگی» آنها در این پروژه سینمایی استفاده شود، به عنوان دستیار کارگردان فیلم نهایی معرفی خواهند شد.

بخش خبر 20:30 گزارشی از حاشیه‌های مستند «تقاطع» پخش کرد که به بررسی چگونگی قتل ندا آقاسلطان می‌پردازد.

«کاوه رحم و مروت داشت، حقیقت را هم ثبت می‌کرد»، عبارتی که باربد گلشیری فرزند هوشنگ گلشیری یادداشت خود را با آن به پایان می‌برد. یادداشتی که در ادامه یادداشت بهمن فرمان‌آرا در انتقاد از عکاسان و تصویربرداران مطبوعات و جوابیه 200 نفر از عکاسان نوشته شده است. متن کامل یادداشت باربد گلشیری را که روز دوم خرداد ماه با اعمال حذفیاتی در روزنامه شرق چاپ شد در انتهای این مطلب خواهم آورد.

بعد از درگذشت نعمت حقیقی فیلمبردار سینما و مراسم خاکسپاری او یادداشتی از بهمن فرمان‌آرا در روزنامه شرق چاپ شد که در آن از رفتار عکاسان و تصویربرداران انتقاد کرده و از آنها با عنوان «کرکس‌های رسانه‌ای» یاد کرده بود.

آقای فرمان‌آرا در انتهای یادداشت خود نوشته بود:

در هر مراسمی برای کفن و دفن اهالی سینما هزاران نفر آدم که هر کدام دوربینی به دست دارند حضور پیدا می‌کنند – البته این نیز به میزان شهرت بستگی دارد. مثلا در مراسم خسرو شکیبایی خود من از هجوم و فشارهای توده به کمک دوستان جوان‌تر فرار کردم ولی چه هزار نفر چه یک صد نفر. کرکس‌ها برای شکار آمده‌اند و دست خالی هم برنمی‌گردند. یکی از کرکس‌های سینما که من او را در همه مراسم سینما می‌بینم خواست برای صدمین بار با من عکس بگیرد و چون من از کل مراسم وداع با نعمت دلخور بودم این بار به او جواب رد دادم.

بعد به نظرم رسید که نعمت جان در اینجا ما را مصادره می‌کنند و پس از رفتن‌مان جسد ما را؛ و آنها حتی وقت کفن و دفن نیز ما را کنترل می‌کنند تا تمام دوربین‌ها، موبایل‌ها و بقیه کرکس‌های رسانه‌ای جمع شوند. امیدوارم فرشتگان شب اول قبر برنامه‌هایشان را با برنامه‌های اینان مطابقت کنند تا ما از قلم نیفتیم. و ما که با این همه نگفته به آن سوی می‌رویم در جواب فرشتگان اقلا راحت دق‌دلی‌مان را خالی کنیم.

انتشار این یادداشت باعث شد تا صنم حقیقی دختر آقای نعمت حقیقی هم یادداشتی برای روزنامه شرق بفرستد و در آن خاطره‌ای از پدر خود نقل کند که در مراسم خاکسپاری کاوه گلستان (عکاسی که آثار درخشانی از او در زمینه عکاسی مستند به جای مانده)، در مقابل عصبانیت صنم از حضور عکاسان و فیلمبرداران در مراسم گفته بود: «اینها هم‌حرفه کاوه هستند. کاوه به اینها می‌بالد.کاوه هم مثل اینها بود. این مراسم، مراسم خصوصی نیست. مراسم آنهاست. احترامشان را باید نگه داشت».

صنم حقیقی در یادداشت خود از آقای فرمان‌آرا انتقاد کرده بود که اینگونه از عکاسان و فیلمبرداران مراسم پدرش یاد کرده بود و در جایی از آن یادداشت گفته بود «این مراسم فقط مختص من نبود»‌ و آگاه شدن از هر لحظه را حق عکاسان و تصویربرداران دانسته بود.

اما این دو یادداشت سرآغاز یادداشت‌های دیگری شدند. 200 نفر از عکاسان مطبوعات ایران در یادداشتی به آقای فرمان‌آرا که یادداشتش را «توهین‌آمیز» می‌خوانند پاسخ دادند.

آنها هم در یادداشت خود از کاوه گلستان یاد کردند و نوشتند:

مانیفست عکاسان مطبوعات ایران در آن جمله معروف کاوه گلستان خلاصه می‌شود که می‌گوید:

«من می‌خواهم صحنه‌هایی را به تو نشان دهم که مثل سیلی به صورتت بخورد و امنیت تو را خدشه‌دار کند و به خطر بیندازد. می‌توانی نگاه نکنی، می‌توانی خاموش کنی، می‌توانی هویت خودرا پنهان کنی، مثل قاتل‌ها، اما نمی‌توانی جلوی حقیقت را بگیری، هیچ کس نمی‌تواند.»

آنها خطاب به آقای فرمان‌آرا نوشته‌اند:

چه بسیار شده که عکاسان مطبوعات همراه با مادری در عزای فرزندی گریسته‌اند، کودکی را از زیر آوار زلزله نجات داده‌اند، در سنگری که چند متر آنطرف‌تر دشمن ایستاده عکاسی کرده‌اند… این عکس‌ها به قیمت جان ثبت شده آقای فرمان آرا؛ و امروز شما به آسانی کشیدن یک سیگار، عکاسان مطبوعات را «کرکس رسانه‌ای» می‌خوانید؛ بی‌آنکه حاضر و حتی قادر باشید ثانیه‌ای از عمر ما را تجربه کنید.

و در آخر اضافه کرده‌اند:

آقای بهمن فرمان‌آرا؛

ما امضا کنندگان این نامه بعنوان جمعی از عکاسان مطبوعاتی، با آرزوی سلامتی و طول عمر برای شما، رسما اعلام می‌داریم مراسم مرگ شما را عکاسی نخواهیم کرد و از پوشش تصویری آن خودداری خواهیم نمود. امیدواریم این موضوع سبب آرامش خاطر شما باشد.

آقای فرمان‌آرا به این یادداشت‌ها جوابی کوتاه داده است. در آخرین شماره هفته‌نامه چلچراغ یادداشت‌هایی از حامد بدیعی، بهرنگ دزفولی‌زاده، امیر عابدی و ساتیار امامی در موافقت یا مخالفت با این نامه‌ها چاپ شده و همین‌طور یادداشت آقای فرمان‌آرا که می‌گوید:

اصولا خودم را وارد این بحث‌ها نمی‌کنم و برایم شرم‌آور است که وارد یکی من بگویم و یکی تو بگو بشوم. من هنوز هم سر حرفم ایستاده‌ام و به آن هم اطمینان قلبی دارم. حالا بگذارید هرکه هرچه دوست دارد بگوید و هر اظهار نظری که می‌خواهد بکند و دعوای رسانه‌ای راه بیاندازد. من حرفم را زده‌ام و وارد این بازی‌های مسخره هم نخواهم شد.

به همه آنچه که پس از خواندن این نامه‌ها فکر کردم در یادداشت‌های دیگران برخوردم و در آخر اینکه به قول باربد گلشیری «انگار حق با همه است».

محمد تاجیک در وبلاگ خود نوشته یک دهه است که آقای فرمان‌آرا می‌شناسد، از خواندن یادداشت او شوکه شده است و مطمئن است که او در وضعیتی که بسیار عصبانی بوده و حال خوبی نداشته این یادداشت را نوشته است.

این را نوشتم که بگویم در بیشتر یادداشت‌هایی که در اینباره خواندم انتقاد از هر دو نگاه در جریان بود ... انتقاد از تندی آقای فرمان‌آرا و انتقاد از نامه عکاسان که در آخر تفاوت چندانی با آن نامه تند دیگر نداشت و همین‌طور انتقاد از رفتارهایی که موجب نوشته شدن همان یادداشت اول شده است.

زهره صدری‌نژاد در یادداشتی به مانیفست کاوه گلستان که در نامه 200 عکاس مطبوعاتی آمده اشاره کرده و نوشته است:

عکس‌هایی که این روزها می‌گیریم کدام سیلی را به کدام صورت می‌زند؟ صورت‌های بزک کرده بازیگران، لبخندها و دستان اشاره‌گر سیاستمداران و مسئولین کدام حقیقت را بیان می‌کند؟ عکاسی از افتتاحیه‌ها و اختتامیه‌ها و نمایشگاه‌ها و دیگر برنامه‌های رسمی چطور؟ چند ماهی حقیقت در خیابان‌های این شهر خودش را فریاد می‌زد، من و شما کجا بودیم؟

من اما با خواندن این یادداشت‌ها به یاد جعفر پناهی افتاده بودم که این روزها را در جایی که جایش نبود گذراند و به یاد سکوت جامعه هنری که هر از چند گاهی با چند امضا و بیانیه شکسته می‌شود،‌ به یاد اینکه فیلمبردار بزرگ سینمای ایران درگذشته است و چقدر دلم می‌خواست یادداشت آقای فرمان‌آرا را نخوانده باشم و پر از غم نشده باشم که کاش حالا اینها را نمی‌گفتیم. اما بعدتر با خودم فکر می‌کنم که همه این حرف‌ها باید وقتی زده شوند.

عکاسان از کاوه گلستان نوشتند، صنم حقیقی از کاوه گلستان یاد کرد و باربد گلشیری هم در یادداشت خود از کاوه گلستان گفته است. باربد گلشیری در این یادداشت به لحظاتی از زندگی و منش حرفه‌ای کاوه گلستان پرداخته که از نزدیک لمس کرده است و البته حرف‌های دیگری که خواهید خواند:

ثبت حقیقت

کمی پس از انتشار یادداشت بهمن فرمان‌آرا در روزنامه شرق، صنم حقیقی عزیزم در یادداشتی نوشت که از حرف فرمان‌آرا رنجیده است، آنجا که فرمان‌آرا گفته بود «این کرکس‌های رسانه‌ای رحم و مروّتی ندارند.» به گمانم لختی بعد، وب‌سایت Aksonline شروع به جمع‌آوری امضا پای متنی کرد که در آن آمده است:

«مانیفست عکاسان مطبوعات ایران در آن جمله معروف کاوه گلستان خلاصه می‌شود که می‌گوید: «من می‌خواهم صحنه‌هایی را به تو نشان دهم که مثل سیلی به صورتت بخورد و امنیت تو را خدشه‌دار کند و به خطر بیندازد. می‌توانی نگاه نکنی، می‌توانی خاموش کنی، می‌توانی هویت خود را پنهان کنی، مثل قاتل‌ها، اما نمی‌توانی جلوی حقیقت را بگیری، هیچ کس نمی‌تواند.»

همین مانیفست کوتاه است که باعث شده تا «ثبت حقیقت» را به عنوان آرمان والای خودمان انتخاب کنیم. همین مانیفست کوتاه است که اشک‌ها، غم‌ها، شادی‌ها و خنده‌ها را فرو می‌خوراند و همین مانیفست کوتاه است که باعث شده از زلزله و سیل و جنگ و عزا عکاسی کنیم و اشک‌هایمان را پشت ویزورها پنهان کنیم تا مبادا آنچه در دل می‌گذرانیم ذره‌ای در کارمان اثر بگذارد و همین مانیفست کوتاه است که ما را در «ثبت حقیقت» مقید کرده است.»

نمی‌توانم و نمی‌خواهم پاسخ تمام امضاکنندگان آن نامه را بدهم، زیرا هم بزرگانی چون حسن سربخشیان پایش را امضا کرده‌اند و هم عکاسان آن خبرگزاری‌هایی که کارشان بر ساختن حقیقتی رسمی‌ست در مقابل حقیقتی که پیش چشم همگان می‌گذرد. حسن ایران نیست. نمی‌تواند باشد! دیگرانی هم هستند که نیستند، یا خارج از مرزهای ایران و یا اصلا ً هیچ‌جا. امضای خیلی‌ها هم که از بسیاری از امضاکنندگان این بیانیه بیشتر به روح و حیات فکری و کاریِ کاوه نزدیک‌اند اینجا نیست.

این امضاکنندگان اما همه گویا به ثبت ِ حقیقت کاوه باور دارند و لابد می‌دانند که کاوه در پاییز 77 در امامزاده طاهر حضور یافته بود تا حقیقتی تلخ را ثبت کند. لابد می‌دانند که «مرکز توانبخشی حضرت علی» را که ساخت، آن روزنامه آن وقت‌ها عصر نوشت که این سوسک‌ها که از سروپای کودکان معلول ذهنیِ زنجیرشده به میله‌های تخت و شوفاژ بالا می‌روند مونتاژ کاوه است، کار خودش است و کاریکاتوری هم چاپ کرد از موجودی دو سر و چهار دست، یک سرش کاوه گلستان و سر دیگرش هوشنگ گلشیری؛ یکی پول می‌گرفت و دیگری حقیقت را ثبت می‌کرد.

من یادم نیست، اما از میان این عکاسان کسی هست که آن روزها طوماری در دفاع از کاوه گلستان که فقط حقیقت را ثبت کرده بود جمع کرده باشد؟ یا همین روزهای نزدیک به خودمان، در دفاع از همکاری، مستندسازی، عکاسی - که جرمش دقیقا همین ثبت حقیقت بوده باشد - طوماری نوشته باشد؟ کاش اینجا هم پا پیش می‌گذاشتند یا به هر جفایی که در حق فرهنگ و اهل فرهنگ می‌شود، نمایشگاه‌هایی که تعطیل می‌شوند، کارهایی که از روی دیوار پایین کشیده می‌شوند، به همین سرعت پاسخ می‌دادند که در واکنش به آنچه اهانتی به شخص خود دانسته‌اند می‌بینیم به جهان دور و بر خویش هم واکنشی نشان می‌دادند تا نپنداریم که شخص شخیصمان مرکز جهان است. آن وقت خیالمان راحت می‌شد که در بزنگاه‌ها دویست امضایی داریم. یا اصلاً هم‌حرفه‌هاشان را همان‌طور دوره کنند که مثلا پوری بنایی را در خاکسپاری نعمت حقیقی ِ بزرگ: پوری بنایی را سینه دیوار گذاشتند و مدت‌ها فقط صدای شاتر بود و تعزیتی نه.

یعنی «حقیقت» مراسم خاکسپاریِ نعمت حقیقی کلوزآپ از چهره بازیگران و کارگردانان سینما بود؟ ثبت همین حقیقت است که فرمان‌آرا را تهدید کرده‌اید در مراسم تدفینش او را از آن محروم می‌کنید؟

صنم نوشته است: «آن روز پدرم در کنارم بود. با هم پیاده به طرف قبرستان افجه می‌رفتیم. عکاسان تنه می‌زدند، هل می‌دادند، داد می‌زدند، آرامشم را برهم می‌زدند. زیر لب غر زدم، بد و بیراه گفتم. پدرم بازویم را گرفت و گفت: «اینها هم‌حرفه کاوه هستند. کاوه به اینها میبالد. کاوه هم مثل اینها بود. این مراسم، مراسم خصوصی نیست. مراسم آنهاست. احترامشان را باید نگه داشت.»

صنم درست می‌گوید، همان روز خاکسپاری، لی لی گلستان هم به من گفت که اشکال ندارد، این ها همکاران کاوه‌اند. انگار حق با همه است، اما چیزی از کاوه یادم است که درشتی کلمات فرمان‌آرا را ملموس می‌کند. قصدم اصلا ً دفاع بی‌قید و شرط از آن کلام فرمان‌آرا نیست چون می‌دانم که حق نبود حتی در آن حالت خشم و دل‌زدگی و سوگ همه را به یک چوب براند و قطعا هم او می‌داند که هستند کسانی که مثل کاوه رحم و مروّتی هم داشته باشند. همان‌طور که چند سطر پایانی متن صنم را هم به دور از انصاف می‌دانم.

کاوه قول داده بود که اگر نامه‌ای از سردبیر روزنامه‌ام (آن موقع به گمانم صدای عدالت) بگیرم من را هم برای عکاسی به عراق ببرد. نامه را جور کردم اما کاوه کلک زد، رفت و دیگر برنگشت. در خاکسپاری‌اش فهمیدم که اصلا ً این کاره نیستم. در افجه میان خیل عکاسان بالای گور ِ تازه من هم داشتم عکس می‌گرفتم. دو حلقه فیلمم که تمام شد تازه توانستم ببینم، کناردستی‌هایم را پس نزنم، کسی را هل ندهم، چشم در چشم کسی ندوزم که نگاهش را می‌دزدد و می‌خواهد در خلوتش بگرید. دیگر می‌توانستم نگاه کنم، تعزیت کنم برای کاوه‌ای که اگر بود فقط از زلزله و سیل و جنگ و عزا عکس نمی‌گرفت.

جدا از این، مگر عزا این روزها کم است؟ الواح سرسری و گورهای تازه و بی‌نام و نشان که کم نیستند. کاوه آن‌جاها می‌بود اگر بود، اگر زنده بود و بیرون بود. کاوه تنه نمی‌زد، خاکسپاری را با فرش قرمز خلط نمی‌کرد. بروید به عکس‌های خبرگزاری‌ها از خاکسپاری حقیقی نگاهی بیندازید تا ببینید چه می‌گویم.

در خاکسپاری هوشنگ گلشیری اگر پیام برومند نبود حتی نمی‌توانستم به گور نزدیک شوم، آن طور که محاصره‌اش کرده بودند، آن طور که هرگز برای ما خلوتی نگذاشتند که حتی لختی بتوانیم از نگاهی که آدم را راحت نمی‌گذارد، بگریزیم. می‌دانید کاوه آن روز در مقابل بیمارستان ایرانمهر چه کرد؟ آمد جلو عکاس‌ها ایستاد، با دست‌های گشاده و به فرزانه طاهری گفت، می‌خواهی به همه این عکاس‌ها بگویم بروند؟ اگر خوب یادم باشد کاوه آن روز اصلا ً عکس نگرفت. کاوه سوگوار بود. در بزرگداشتش هم عکس نگرفت. اشک می‌ریخت و می‌گفت، دوربین نیاوردم، نه اینجا نه در خاکسپاری شاملو، نمی‌توانستم.

چه کسی هست که گمان کند فرمان‌آرا بر این عقیده است که عکاسان خبری به کاری نمی‌آیند؟ او از رحم و مروّت بعضی می‌گوید که کم است، از بی‌ملاحظگی‌شان و عدم تشخیص موقعیت. و راست می‌گوید، برای همین کاوه کاوه بود. کاوه برای هر روسپی‌ای که در قلعه عکاسی کرده بود، نسخه‌ای از عکسش چاپ کرده بود و هدیه برده بود.

عکسی هست که کاوه را در خاکسپاری امامزاده طاهر نشان می‌دهد. عکس را هنگامه گلستان، همسرش، برایم فرستاد. همان پاییز 77 است. کاوه نشسته است کنار گور، فرصت کرده است که تعزیتی هم بکند، دست دراز کند و دست گلشیری را بگیرد. کاوه رحم و مروّت داشت، حقیقت را هم ثبت می‌کرد.

باربد گلشیری در مراسم خاکسپاری کاوه گلستان - عکس از تهران 24

خبر - مردمک

فیلم «سایه‌ها»ی مری ایوبی، اولین زن مستندساز افغان که در فیلم‌هایش زندگی زنان افغانستان را به تصویر می‌کشد، در مراسمی در نشنال جیوگرافی به نمایش درآمد. این فیلم با همکاری موسسه آینه ساخته شده که رضا دقتی، عکاس ایرانی آن را راه انداخته است.

فیلم «سایه‌ها»، ساخته ای از مری ایوبی، اولین زن مستندساز افغان، برای نمایش در پروژه فیلم «همه جاده‌ها»ی مجله نشنال جیوگرافی انتخاب شد. این فیلم با همکاری موسسه آینه ساخته شده که رضا دقتی، عکاس ایرانی آن را راه انداخته است.

این پروژه که به همت نشنال جیوگرافی برگزارمی‌شود، مکانی است برای ارائه «عکس و فیلم‌های درخشان درباره خرده فرهنگ‌های بومی و کمتر شناخته‌شده درسراسر جهان» تا فرهنگ، گفتگو و فهم متقابل در میان بینندگان در سراسر جهان را ارتقا دهد.

نه سال بعد از سقوط طالبان، پیشرفت در زمینه حقوق زنان، امید برای افغانستانی آزاد و بی‌تبعیض برای زنان در آینده را در دل‌ها زنده کرد. اما همان طور که مری ایوبی در فیلم مستند «سایه‌ها» ساخته شده در سال 2005 برملا می‌کند هم چنان فاصله‌ای زیاد میان واقعیت زندگی روزمره زنانی که در پایتخت افغانستان و زنانی که در مناطق دور دست در روستاها زندگی می‌کنند، وجود دارد.

به مناسبت روز جهانی زن و برای جشن گرفتن انتخاب «سایه‌ها»، همکاران گروه «آینه» با ایوبی درمورد تجربه‌هایش به عنوان اولین زن افغان مستندساز سخن گفتند.

«آینه» موسسه غیرانتفاعی برای آموزش تولید چندرسانه‌ای در افغانستان است که با اعتقاد به اهمیت آزادی بیان و فرهنگ، چند گروه رسانه‌ای به دست زنان افغان و برای زنان افغان راه انداخته است که از جمله آن‌ها رادیو مستقل افغانی صدای زنان و مجله زنان «ملالی» و اولین و تنها گروه تولید ویدئو که همگی زن هستند، است.

این موسسه را رضا دقتی، عکاس ایرانی راه انداخته است.

ایوبی می‌گوید: من یکی از هزاران زن افغان هستم که در جنگ به دنیا آمدم و بزرگ شدم و حدود سی و دو سال از زندگیم را در جنگ در افغانستان گذراندم. او که دو نفر از اعضای خانوده‌اش را در درگیری‌ها از دست داده است می‌گوید که همواره به دنبال آن بوده که کاری بکند تا حداقل تغییری کوچک در زندگی زنانی که مثل او از جنگ عذاب کشید‌ه‌اند، ایجاد شود.

واقعیت خشن زندگی زنان افغان

در حالی که در وضعیت زنان در افغانستان پیشرفت محسوسی ایجاد شده‌است، ایوبی می‌گوید این تغییرات برجسته از جمله بازگشت زنان به دنیای کار، تحصیل و سیاست «دنیا را دچار اشتباه کرده است».

او اضافه می‌کند که حقیقت همان «خشونت خانگی، قتل، ازدواج‌های اجباری، بچه دزدی، آزار و اذیت جنسی و نبود احترام در جامعه» است که هم‌چنان زندگی زنان را تبدیل به جهنم می‌کند.

بعد از این که در سال 2003 ایوبی فیلم مستند «افغانستان بی‌نقاب» را با همکاری گروه تولید همگی زن «آینه» ساخت به فیلم‌ساز انگلیسی پلی هیمن پیوست تا «سایه‌ها» را بسازد. فیلم «افغانستان بی‌نقاب» سال 2005 برنده جایزه امی شد.

ایوبی درباره این فیلم می‌گوید: من از زندگی خودم شروع کردم و بعد فیلم، زندگی دیگر زنان افغان را به تصویر می‌کشد. ساختن این فیلم آسان نبود ولی به هر حال ما به رغم مشکلات از پسش بر آمدیم.

قدرت «سایه‌ها» در نشان دادن مشکلاتی است که خود ایوبی برای ساختن فیلم با آنها دست و پنجه نرم کرده است. ساخت همین فیلم «سایه‌ها» شهادتی است بر تغییر واقعیات جامعه افغانستان.

حضور زنان در رسانه‌های افغانستان

ایوبی می‌گوید: خوشبختانه رسانه‌ها بعد از طالبان در افغانستان پیشرفت بسیار کرده‌اند. می‌توانم بگویم که زنان بیشتر در رسانه‌ها ظاهر می‌شوند. من می‌توانم زنانی را ببینم که مدیریت رادیو و تلویزیون، مجلات و روزنامه‌ها را به عهده دارند و این روی زندگی دیگر زنان تاثیر دارد. نشان دادن داستان‌های غم انگیز زنان در تلویزیون، سخن گفتن درباره حقوق زنان، آموزش مسائل بهداشتی، نمایش بحث‌های سیاسی زنان در رسانه‌ها، خوانندگان زن افغان و غیره، همه روی زندگی آنها تاثیر می‌گذارد.

ایوبی مصمم می‌گوید: با قدرت پروردگار و دوربین ویدئویم به کار برای دست یابی به حقوق زنان در افغانستان ادامه خواهم داد.

با این حال او تاکید می‌کند که از «چالش‌های بسیار پیش ِ رویش» آگاه است.

پس از نمایش، این فیلم با حضور داریوش مهرجویی، مانی حقیقی کارگردان فیلم، محمود کلاری فیلمبردار، امید روحانی منتقد سینما و سیف‌الله صمدیان مورد نقد و بررسی قرار گرفت.

«زندان زنان» یا «ندامتگاه» اثری مستند از کامران شیردل مستندساز ایرانی است که به بررسی وضعیت زنان و مشکلات آن‌ها در زندان‌های ایران می‌پردازد.

این مستند در دهه 1330 شمسی به سفارش وزارت فرهنگ و هنر وقت ساخته شده است.