دیدگاه - احسان مهرابی، روزنامه‌نگار حوزه مجلس

احسان مهرابی، نگاهی دارد به تاریخچه رقابت‌های سیاسی آیت‌الله مهدوی کنی و آیت‌الله مصباح یزدی.

دو «محمد» از همان اول از یک جنس نبودند. اولی درییلاق به دنیا آمد، دومی در کویر. اولی پسوند رضا گرفت و دومی تقی. اولی تا نخست وزیری هم رفت، دومی اما هیچگاه طعم ریاست را نچشید. اولی پس از دوم خرداد به حاشیه رفت و دومی به متن آمد. تنها شباهت اولی و دومی شاید دانشگاه و شاگردانشان باشد. اولی دانشگاهی دارد معظم و شاگران بسیار دومی هم موسسه‌ای دارد و شاگردانی وفادار.

اولی دانشگاه امام صادق را تاسیس و مدیریت کرد که شاگردانش این روز‌ها بسیاری از مدیران جمهوری اسلامی را شامل می‌شوند: از عبدالله رمضانزاده، سخنگوی دولت اصلاحات، تا سید محمد حسینی وزیر ارشاد دولت احمدی‌نژاد. دومی نیز موسسه امام خمینی را در اختیار دارد که تنوع شاگردان دانشگاه امام صادق را ندارد و روحانیونی را شامل می‌شوند که از دیدگاه مخالفان افراطیونی هستند با عقاید خاص.

دو محمد در کسوت روحانیت نیز راهی جدا برگزیدند. اولی پس از چهره‌هایی چون آیت الله مطهری و منتظری شاگرد آیت الله خمینی شد و دومی از چهره‌های مدرسه حقانی. مدرسه‌ای که بسیاری از نیروهای امنیتی و اطلاعاتی ایران چون محسنی اژه‌ای، علی فلاحیان و علی یونسی شاگردان آن بوده‌اند.

محمدرضا مهدوی کنی از همان ابتدا در کنار چهره‌های مخالف حکومت شاه قرار گرفت و تبعید و زندان را تجربه کرد. او زندان را با چهره‌هایی چون هاشمی رفسنجانی، آیت الله طالقانی و لاهوتی سپری کرد.

چهره‌هایی چون مهدی کروبی و هاشمی رفسنجانی اما می‌گویند مصباح یزدی در زمان شاه مخالف انقلاب و مبارزه بود. حامیان او به برخی بیانیه‌های جامعه مدرسین به عنوان سوابق او استناد می‌کنند. آنان همچنین سوابقی از بازداشت مصباح یزدی را بر می‌شمارند، اما با این حال زندان طولانی مدتی درسوابق او یافت نمی‌شود.

انقلاب که شد مهدوی کنی به تهران بازگشت؛ در سمت‌هایی چون ریاست کمیته‌های انقلاب. درهمین زمان ماجرای تسخیر سفارت امریکا پیش آمد و نقل شد او فتوا داده زمین سفارت غضبی است و نماز خواندن در آن حرام. پس از گذشت بیش از ۳۰ سال او همچنان بر موضع مخالفت با اشغال سفارت اصرار دارد، اما این خبر را تکذیب می‌کند.

 مصباح یزدی اما همچنان درقم ماند و به مناظره با گروه‌های مخالف درتلویزیون جمهوری اسلامی پرداخت، کتابهای اسلامی دانشگاه‌ها، پس از اسلامی شدن، را تدوین کرد و البته عقاید خاص خود را داشت. ازجمله حملات تند و تیز به دکتر شریعتی که درفضای انقلابی ان سال‌ها مخالفان بسیار داشت و به دلیل دستور آیت الله خمینی مجبور به تعطیلی‌اش شد.

آقای مهدوی کنی پس از آن وزیر کشور شد و مدت کوتاهی نیز نخست وزیر. او در خاطراتش می‌نویسد که برخی پیشنهادهای مهم را او با آیت الله خامنه‌ای مطرح کرده است. از جمله ریاست جمهوری او و یا معرفی او به عنوان مرجع تقلید. اما نشانی از حضور  مصباح یزدی در تصمیم‌گیریهای مهم نیست.

محمدرضا مهدوی کنی سالیانی دبیرکل جامعه روحانیت مبارز، یکی از مهم‌ترین نهادهای روحانی در سالیان پس ازانقلاب، نیز بود، اما مصباح یزدی تنها عضویت درجامعه مدرسین حوزه علمیه قم را تجربه کرد.

انتخابات دوم خرداد مهدوی کنی را درشرایط خاصی قرار داد. او به عنوان یکی از حامیان اصلی ناطق نوری درباره تکرار مشروطیت هشدار داد؛ سخنانی که بسیار به نفع سید محمد خاتمی رقیب ناطق نوری تمام شد. رسانه‌های سال ۷۵ مملو شد از سخنان مهدوی کنی که هریک از رسانه‌ها از ظن خود آن را منعکس می‌کردند.

پس از دوم خرداد مهدوی کنی کنج انزوا گزید و چندان خبری از او منتشر نشد. تنها گاهی رسانه‌های عکس و خبری منتشر می‌کردند از دیدار‌هایش. ازجمله عکس دیدار او با مهدی کروبی دبیرکل مجمع روحانیون مبارز که در زمانه خود بسیار خبرسازشد.

هرچه محمدرضا مهدوی کنی پس از دوم خرداد به انزوا رفت، محمدتقی مصباح یزدی تریبون یافت. او شد پای ثابت سخنرانی پیش از خطبه‌های نماز جمعه تهران و حمله به سیاست‌های فرهنگی دولت خاتمی و خصوصا وزارت ارشاد. سیاست‌هایی که اصولگرایان سیاست سمحه و سهله می‌نامیدند.

او همچنین شد تئوریسین مخالفان دولت اصلاحات تا آنجا که آیت الله خامنه‌ای او را مطهری زمان نامید. این حملات شایعات بسیاری درباره مصباح یزدی مطرح کرد تا آنجا که امیرفرشاد ابراهیمی، ازچهره‌های انصار حزب الله، درفیلم اعترافات خود او را صادرکننده جواز قتل عبدالله نوری نامید و نام او به عنوان فتوا دهندگان قتل‌های زنجیره‌ای نیز مطرح شد.

درگیری مصباح و رسانه‌های اصلاح طلب تا آنجا پیش رفت که سه هفته پیش از انتخابات مجلس ششم، کاریکاتور نیک‌آهنگ کوثر موسوم به «استاد تمساح» طرفداران مصباح را به تحصن کشاند و به دستگیری نیک آهنگ کوثر انجامید.

انتخابات ریاست جمهوری سال ۸۴ و پیروزی احمدی‌نژاد سبب شد بسیاری احمدی‌نژاد را از مریدان مصباح یزدی بشمارند خصوصا که از دیدگاه مخالفان نشانه‌هایی یکسان ازدیدگاه‌های خاص درباره امام زمان درهر دو یافت می‌شد. تفکری مشهور به تفکر انجمن حجتیه.

انتخابات مجلس خبرگان رهبری درسال ۸۵ نیز مجددا مصباح یزدی را به اخبار کشاند و مخالفان ازتلاش حامیان احمدی‌نژاد برای ریاست مصباح یزدی برمجلس خبرگان خبردادند. مصباح یزدی نه تنها در سال ۸۵ بلکه درسال ۸۸ هم رئیس مجلس خبرگان نشد، اما این بار مهدوی کنی از انزوا در آمد و جانشین هاشمی رفسنجانی در مجلس خبرگان رهبری شد.

دو «آیت الله» اینک به هم رسیده‌اند؛ یکی درقامت ریاست جبهه متحد اصولگرایان و دومی درقامت پدرمعنوی جبهه پایداری. حامیان مهدوی کنی همچنان اصولگرایان سنتی هستند و حامیان مصباح یزدی طلبه‌های که توسط اصولگرایان نیز به تندروی مشهور شده‌اند: چهره‌هایی چون حسینیان، آقا تهرانی و رسایی.

 مهدوی کنی پس از دوم خرداد یک بار در حمایت از مصباح یزدی به خاتمی تاخت و بابت سخنان خود از سوی آقای خامنه‌ای نکوهش شد و به بی‌انصافی متهم.

انتخابات انتخابات مجلس اما دو «آیت الله» را روبروی هم قرار داده است تا آنجا که حامیان  مصباح یزدی علیه مهدوی کنی شبنامه می‌پراکنند.

 مهدوی کنی اگر در دوره‌ای چهره‌هایی چون مهدی کروبی را به عنوان دبیرکل مجمع روحانیون مبارز پیش رو داشت که به تعبیر روحانیون ازجنس یکدیگر بودند، اینک او باید تن به رقابت غیرمستقیم با مصباح یزدی تن دهد. رقابتی سخت، چرا که هیچ یک از دو قصد ندارند به محراب بازگردند. نکته‌ای که مهدوی کنی به مهندس مهدی بازرگان گفته بود که شما در مسجد هدایت از علما خواستید محراب‌ها را ترک کنند، بدانید ما دیگر به محراب بر نمی‌گردیم.

مصباح یزدی: وضع طبیعی نیست

 مصباح یزدی، عضو مجلس خبرگان رهبری، که در جمع اعضای هیئت موتلفه اسلامی سخن می‌گفت، در خصوص محمود احمدی نژاد گفت:  اینکه آدم جوری رفتار کند که نزدیک‌ترین دوستان و صمیمی‌ترین همکارانش هم آزرده و با او مخالف شوند و توی روی او بایستند، این رفتار برای یک سیاستمدار در هیچ منطقی پذیرفته نیست. سیاستمداران، دشمنان صریحشان را هم یک‌جوری نگه می‌دارند که روزگاری از آن‌ها استفاده کنند. آن وقت انسان با صمیمی‌ترین دوستانش طوری برخورد کند که انگار دارد با دشمنانش برخورد می‌کند، آن هم با رفتارهای سبکی که در عزل بعضی از وزرا شد.

سایت خبری مشرق به نقل از این روحانی عالی‌رتبه در دستگاه سیاسی ایران نوشت که  «بهره هوشی» محمود احمدی‌نژاد «از حد متعارف بالا‌تر است»،اما ین وضعیت ابداً طبیعی نیست. به گفته مصباح یزدی «هیچ آدم عاقلی چنین کارهائی نمی‌کند، مگر آنکه اختیار از او سلب شده باشد.» وی سپس گفت به برخی از دوستان نزدیکم گفتم که بیش از ۹۰ درصد معتقدم که او سحر شده است! 

پس از «سرپیچی» محمود احمدی‌نژاد از دستور رهبری ایران در خصوص بازگشت مجدد حیدر مصلحی، وزیر اطلاعات، به سمت خود و بست نشینی ده روزه وی، برخی افراد جناج اصول‌گرا مدعی شدند که اسفندیار رحیم مشایی با سحر و جادو و به کار گیری اجنه، محمود احمدی‌نژاد را مسخر کرده است. 

مبادله فن‌آوری ساخت موشک‌های بالستیک بین ایران و کره شمالی

خبرگزاری رویترز نوشت که طبق اسناد محرمانه سازمان ملل متحد، ایران و کره شمالی مرتبا فن‌آوری‌های مربوط به موشک‌های بالستیک را رد و بدل می‌کردند. 

این خبرگزاری به نقل از چند دیپلمات سازمان ملل که نخواستند نامشان فاش شود، گفتند که این تبادل در کشور چین انجام می‌شد. 

پس از آزمایش‌های هسته‌ای پیونگ یانگ در سال‌های ۲۰۰۸ و ۲۰۰۹، سازمان ملل هرگونه تبادل اطلاعات نظامی و هسته‌ای با این کشور را ممنوع اعلام کرد. 

ابراز نگرانی از اعتصاب خشک مهدی محمودیان

 جمعی از خانواده های زندانیان سیاسی در بیانیه‌ای با ابراز نگرانی از اعتصاب عذای خشک مهدی محمودیان، ابراز داشتند که وی «تنها به وظیفۀ انسانی و اسلامی خود عمل نموده است» و «مستحق شکنجه‌ای مجدد به نام انفرادی» نیست. 

به نوشته سایت کلمه، مهدی محمودیان روزنامه نگار و فعال حقوق بشر که به دلیل نامه ی افشاگرانه اش به رهبری، درباره ی زندان ها، به انفرادی منتقل شده، از روز گذشته اعتصاب غذای خشک خود را آعاز کرده است.

در پایان این بیانیه از مهدی محمودیان و دیگر زندانیان، خواسته شده است که به اعتصاب غذای خود پایان دهند.  

خبر - مردمک

رئیس موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی با اشاره به «تزلزل نیروهای انقلابی» و از جمله نخست‌وزیر و رئیس‌جمهور و رئیس مجلس سابق جمهوری اسلامی، خواستار «انقلاب فرهنگی» شد.

رئیس موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی با اشاره به «تزلزل نیروهای انقلابی» و از جمله نخست‌وزیر و رئیس‌جمهور و رئیس مجلس سابق جمهوری اسلامی، خواستار «انقلاب فرهنگی» شد.

محمدتقی مصباح یزدی که در دیدار با هیأت رئیسه دانشگاه تربیت مدرس سخن می‌گفت، با اشاره به سیر نزولی فعالیت‌های فرهنگی از زمان تأسیس ستاد انقلاب فرهنگی تا زمان «فتنه اخیر‌» تاکید کرد: باید یک جهش و به یک معنا انقلابی فرهنگی ایجاد شود، چرا که انقلاب ما در اصل یک انقلاب فرهنگی بود، اما نه تنها در زمینه فرهنگ صحیح اسلامی فعالیتی صورت نگرفت، بلکه نیروهای انقلابی نیز در این زمینه تنزل کرده‌اند.

این عضو مجلس خبرگان رهبری که رابطه نزدیکی با محمود احمدی‌نژاد و دولت او دارد، در سال‌های گذشته همواره در مخالفت با اصلاح‌طلبان و حمایت از احمدی‌نژاد سخن گفته است.

او با ابراز نگرانی از «عدم اعتقاد راسخ مسئولان به دین و ارزش‌های اسلامی» گفت: بعید نیست در آینده، فتنه‌ای شدید‌تر توسط افرادی صورت گیرد كه امروز آن‌ها را به عنوان نیروهای ارزشی می‌شناسیم، همان‌گونه كه در فتنه اخیر كسانی كه قبلاً نخست وزیر، رئیس جمهور و رئیس مجلس نظام بودند، حضور داشتند.

آقای مصباح یزدی درحالی که از فرهنگیان به‌عنوان «مهمترین عامل پیروزی انقلاب» یاد می‌کرد، تاکید کرد که هر اصلاحی باید از فرهنگ شروع شود.

نگرانی رهبری از توسعه علوم انسانی

پیش از این در شهریور سال گذشته، آیت‌الله علی خامنه‌ای از «تحصیل حدود دو میلیون دانشجو از سه میلیون و نیم دانشجوی کشور در رشته‌های علوم انسانی» ابراز نگرانی کرده بود.

رهبر جمهوری اسلامی از این‌که «تعداد اساتید معتقد به جهان‌بینی اسلامی در رشته‌های علوم انسانی کم است» ناخشنود بود.

او در دیدارها و سخنرانی‌های خود از مراکز تصمیم‌گیری از جمله دولت، مجلس و شورای عالی انقلاب فرهنگی خواسته بود که به موضوع علوم انسانی رسیدگی کنند.

پس از آن وزیر علوم در اردیبهشت ماه امسال گفت که دولت برای برخورد با «استادان سکولار» برنامه‌ریزی می‌کند.

کامران دانشجو گفت که اعضای یک تشکل فعال در دانشگاه گفته‌اند که نمی‌شود دروس غربی توسط استادان سکولار «به خورد دانشجویان» داده شود و آن‌ها «دانشجویانی انقلابی» شوند.

گفتنی است در جریان چهارمین جلسه دادگاه بازداشت‌شدگان پس از انتخابات که به محاکمه سران اصلاح‌طلبان اختصاص داشت، بخش‌هایی از اعترافنامه منسوب به حجاریان، به علوم انسانی و اثرات آن پرداخته بود، از جمله این‌که «آشنایی ایرانیان با دستاوردهای جدید در علوم انسانی، موجب رواج دیدگاه‌هایی شده که با شرایط ایران سازگاری ندارد.»

براساس متن تنظیم شده در لایحه دفاعیه حجاریان، «تدریس نظریه‌های علوم انسانی» در دانشگاه‌های ایران «یکی از عوامل ضایعات و صدمات به اموال عمومی در جریان انتخابات اخیر بوده است.»

در دفاعیه منسوب به حجاریان، از شورای عالی انقلاب فرهنگی و مسئولان وزارت علوم به دلیل عدم جلوگیری از دسترسی دانشگاهیان به متون علمی خارجی و تدریس آن‌ها، انتقاد شده بود.

در تازه‌ترین واکنش نسبت به برخورد با علوم انسانی، میرحسین موسوی از «حمله سازمان یافته به علوم انسانی در دانشگاه‌ها» انتقاد کرد و آن را یادآور تجربه حکومت‌های تمام‌خواه اروپای شرقی و شوروی سابق دانست.

دیدگاه - یلدا آراسته

درباره مواضع مصباح یزدی علیه مخالفان و منتقدان حکومت

 در حوادث فتنه موجودی به نام شیطان نقش دارد » دیروز و در همایش ناظرین انتخابات استان قم محمد تقی مصباح یزدی در جدیدترین اظهار نظرش در خصوص حوادث بعد از انتخابات به تلویح سران جنبش سبز را یاران ابلیس خواند و گفت :« ابلیس یارانی دارد که برخی از جنس خود او هستند و قرآن از این دسته با نام جنیان یاد می‌کند و عده‌ای نیز از جنس انس هستند که همان کار ابلیس را می‌کنند.»

وی که به گفتن مسائل سیاسی در لفافه مسائل دینی شهرت دارد، ضمن بر شمردن مصادیق شیطان در جوامع و بیان مصادیق ظلم ، مهمترین مصداق ظلم در زمان ما و در قرون اخیررا بیانیه حقوق بشر دانست . وی گفت :«آن‌ها می‌گویند اگر کسی هزاران بیگناه را یک دفعه بکشد شما حق کشتن او را ندارید چون به کرامت انسانی او ضربه می‌خورد. آن‌ها می‌گویند هر انسانی حق حیات دارد، هرچند مرتکب هر جرمی شود و کشتن و اهانت نسبت به او ظلم محسوب می‌شود.»

از موارد دیگر ظلم نیز به مفاهیم دموکراسی در جهان امروز اشاره کرد و گفت :
« که آن‌ها ما، حزب‌الله و جهاد فلسطین را تروریست می‌دانند، اما موساد که علنا اقدام به ترور می‌کند و عملا به شهری حمله می‌کند و میلیون‌ها انسان را به محاصره خود درمی‌آورد، این اقدامات را تجاوز به حقوق انسان نمی‌دانند. آن‌ها اگر ببینند کسی سگی را زندانی کند او را محاکمه می‌کنند اما خود میلیون‌ها آدم را محاصره کرده‌اند و حتی حاضر نیستند به آن‌ها غذا و مواد سوختی بدهند و بعد دم از دموکراسی می‌زنند. »

شیخ حامی دولت

محمد تقی مصباح یزدی در یازدهم بهمن سال 1313شمسی در شهر یزد متولد شد. وی، عضو مجلس خبرگان رهبری در جمهوری اسلامی ایران، عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی، عضو جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، رئیس شورای عالی مجمع جهانی اهل‎بیت(ع) و یکی از اساتید حوزهٔ علمیهٔ قم است.

پس از ریاست جمهوری محمود احمدی نژاد در پنج سال گذشته اودر سفرهایش به قم میهمان بیت مصباح یزدی بوده است .

دولت های حاکم همواره سعی کرده اند که در قم ، پایتخت مذهبی ایران ، مدافعانی داشته باشند .
احمدی نژاد از قم اما تندروترین و خشونت طلبترین مراجع را برای حمایت خویش برگزید .

مصباح یزدی معروف است به احکام سخت و نظرش برای نگهداری از اسلام و دین و کشور با حمله وحذف مخالفان همراه است .

معترضان مفسد

پس از اعتراضات و ناآرامی های 22 خرداد او اولین کسی بود که معترضان را مفسدان فی الارض و محارب خواند و خواستاراجرای حکم برای آنها شد .
در دین اسلام اعدام تنها حکم این جرایم است .

مصباح یزدی در جمع سپاهیان گفته بود که " فتنه‌ها و حوادثی که در ماه‌های اخیر در کشور اتفاق افتاد در طول تاریخ بی‌سابقه نیست و آخرین آن‌ها هم نخواهد بود. البته نوع شعارها، حرکات و پوشش‌ها تفاوت می‌کند که همه آن ها تحت عنوان یک فساد یا افساد فی‌الارض مشترک هستند."

شمشیرها را بکشید

وی در سخنرانی در جمع بسیحیان نیز با آوردن روایت تاریخی و با اشاره به زمان حضرت علی زمان را زمان خشونت دانست و گفت :«در حال حاضر باید دید در برابر اتفاقات اخیر چگونه رفتار کرد. باید شمشیر کشید یا رأفت اسلامی به خرج داد و اینها مسائلی است که در کتاب، آیه و حدیث به آن اشاره نشده است»

وی در این سخنان صراحتا مردم را به حمله مسلحانه در بربر معترضین خواند و گفت : « اسلام دین رأفت، رحمت، گذشت، عفو و صلح است، ولی در کنار اینها در اسلام سخت‌گیری‌هایی نیز شده است و ما در کنار صلح، جهاد را نیز داریم که با استفاده از سلاح است.»

وی با حکایت های تاریخی، توجیهی برای شرایط فعلی ذکر کرد وگفت : « حضرت علی(ع) 4 هزار نفر را در جنگ نهروان هلاک کردند، امام علی(ع) پس از خاموش کردن این توطئه که با هدف براندازی حکومت علی(ع) طراحی شده بود، فرمودند« من چشم فتنه را کور کردم.»

صدورحکم قتل ؟

برخی از مصباح به عنوان مفتی قتلهای زنجیره ای نام می برند و او را عامل اصلی و پشت پرده تمام حوادث اخیر جمهوری اسلامی ایران و پدر معنوی احمدی نژاد معرفی می کنند .

گفته می شود مصباح یزدی در گذشته فتوای ترور سعید حجاریان و قتل چهار فعال سیاسی ایران که به پرونده قتل های زنجیره‌ای شهرت یافت، را صادر کرده بود.

هرچند که این ادعا به شدت از سوی خبرگزاری های نزدیک به دولت تکذیب شد، اما شاید به علت اشاره پی در پی وی به مجاز بودن خشونت در سخنرانی هایش بود که این تکذیبیه چندان کارآمد نبود.

این اینترنت منحرف

مصباح یزدی هیچ گاه روی خوشی به تکنولوژی نیز نشان نداده است او بارها اعلام کرده است که پیشرفت هایی از دست اینترنت ،ماهواره و ... باعث انحطاط جامعه بشری است .
پس از 22 خرداد نیز او هم همسو با دولتمردان ایرانی که همه آشوب ها را زیر سر شبکه های خبری خارجی . فیس بوک و... می دانستند دریک سخنرانی گفت که تکنولوژی باعث منحرف شدن انسان است .

اطاعتش واجب است


آنچه اما پس از انتخابات 22 خرداد بسیار عجیب می نمود صدور حکمی شرعی از جانب وی بود که در آن اطاعت از احمدی نژاد را اطاعت از خدا می دانست .

صدور این حکم اما پیشینه ای تاریخی دارد .
مصباح یزدی همواره از جمله کسانی بوده که مخالف جمهوریت نظام بوده. به اعتقاد وی روح الله خمینی نیز نمی خواسته است در کشور جمهوری پدید آید .تاکید وی بر اسلامی بودن با قرائت خاص خودش در کشور است و در تمام سخنانش همین خط سیر را طی می کند که جمهوریت باید از ایران حذف شود .

بر اساس این نظریه قانون اساسی نیز چندان جایگاه ویژه ای در کشور ندارد .همان قانون اساسی که بر پایه آن ولایت فقیهی توسط مجلس خبرگان انتخاب می شود .

کشف می کنیم

مصباح بر این مبنا می‌گوید جانشین امام غایب توسط خود آن امام انتخاب شده و در جامعه حضور دارد و وظیفه خبرگان، نه رایزنی برای انتخاب اصلح، که کشف این نایب از پیش تعیین‌شده با تشخیص مشخصات جمع شده در اوست. بدین صورت مشروعیت نه با واسطه خبرگان از طریق آرای ملت، که بلاواسطه از جانب خود امام عصر به ولی فقیه داده شده است. بالطبع جایگاه ولایت ورای نظر و نظارت مردم است.

مصباح یزدی و همفکران او قائل به کشف ولایت فقیه هستند نه انتخابش بر همین اساس است که وی در سخنانی گفت :« امروزه بسیاری از افراد حتی حکم رهبری و فرمایشات ایشان را مانند حکم و مصوبات مجلس شورای اسلامی می‌دانند و می‌بینیم برای اینکه حتی این حکم‌ها را از میان ببرند و اجرا نکنند، اعتصاب و شورش راه می‌اندازند و حتی آنهایی که می‌گفتند انتخابات باید باطل شود نیز از جمله این افراد بودند.»

مصباح حتی برخی از اصولگرایان را متهم به این کرد که جایگاه رفیع رهبری را درک نکرده اند و معترضانه گفت:« برخی آقایان اگر رهبری در قانون اساسی نبود آن را قبول نداشتند.»
او حکم رهبری را چیزی نمی داند که بشود در خصوص آن معترض بود .

مثل نماز و روزه

وي در خصوص ولایت فقیه می گوید:« ولايت فقيه به دليل آنکه داراي پرتويي از انوار امام زمان(عج) است و مردم نيز به دليل اين که او را جانشين به حق وليعصر(عج) مي دانند اطاعت از او را همچون اطاعت از امام عصر بر خود لازم مي دانند.»

او اطاعت از فرامین رهبر را مانند نماز و روزه بر مردم واجب می داند و معتقد است مردم اطاعت و محبت به ولايت فقيه را اطاعت و محبت به خداوند مي دانند .

با چنین دیدگاهی است که مصباح یزدی می تواند حکم خدایی برای احمدی نژاد صادر کند :«ولي فقيه جانشين امام زمان(عج) است و وقتي رييس جمهوري از جانب رهبري نصب و تاييد مي شود به عامل او تبديل شده و از اين پرتو نور بر او نيز تابيده مي شود و اطاعت از او چون اطاعت از خداست »

مراکز فساد می خواهند

بر اساس همین محاسبات بود که مصباح یزدی پیش از هرکس دیگری در ایران اعتراضات را نه به نتیجه انتخابات، که به ولایت فقیه دانست واعلام کرد که معترضان ولایت فقیه را نشانه گرفته اند.

مصباح یزدی معترضان را "فریب خورده" توصیف کرد و گفت: « "این عده می‌گویند به جای "مرگ بر آمریکا" با آنان منافعمان را تقسیم کرده و نفت را بفروشیم و مراکز فساد را مانند قبل از انقلاب داشته باشیم در حالی که افکار این عده ناشی از ضعف در ایمان است و اینها به خاطر دنیا از دین و استقلال خود می‌‌گذرند و با رفت و آمد به کشورهای خارجی آنچنان دلباخته می‌ گردند که حاضرند به خاطر لذت ‌های حرام از حکومت اسلامی چشم بپوشند".»

یک کینه تاریخی

البته مخالفت سرسختانه مصباح با اصلاح طلبان تاریخی است او در سخنانی در زمان ریاست محمد خاتمی گفته بود :« اصلاح طلبان می خواهند سنت 2500 سال پیش کفار را در ایران احیا کنند.»
سخنرانی‌های پیش از خطبه نماز جمعه مصباح یزدی در کوران دوره اصلاحات سر و صدای بسیاری به پا کرد.

مصباح در طول این سال‌ها بارها به بحث حکومت اسلامی، تزیینی بودن رأی مردم، مجاز و بلکه صواب بودن اعمال خشونت در راه ترویج دین و ...اشاره کرد.

که هر کدام از آنها منجر به یکی از بحران‌هایی شد که محمد خاتمی از تحمیل هر 9 روز یک بار آن‌ها بر دولت خود می‌نالید.

برخی از تحلیلگران مسائل ایران از مصباح یزدی به عنوان یکی از نظریه پردازانی نام می برند که محمود احمدی نژاد و نزدیکانش در دولت ایران از نظر فکری خود را وابسته به او می دانند.احمدی نژاد رئیس جمهوری فعلی ایران در اولین سفر داخلی خود پس از برگزاری انتخابات بحث برانگیز ریاست جمهوری، به مشهد سفر کرده بود.

از دیدار احتمالی آقای احمدی نژاد و محمد تقی مصباح یزدی در مشهد خبری منتشر نشده است. اما اولین اظهار نظر او پس از برگزاری انتخابات ریاست جمهوری ایران، در حالی منتشر شده که هر دو نفر در مشهد به سر می بردند.

دیدگاه - عمار کلانتری

یکی از دغدغه‌های مهم ایرانیان متدین و به ویژه اقشار مذهبی در پی حوادث بی‌سابقه پس از انتخابات اخیر، این بود که «آیا دین‌داری مردم کشورمان پس از این ماجراها کاسته شده است؟» این یک پرسش جدی است که به نظر می‌رسد مردم و به ویژه کسانی که دغدغه و درد دین دارند، پس از مشاهده برخی نابسامانی‌ها، ارتکاب کم‌سابقه برخی گناهان و برخی بازخوردهای این مسایل در میان مردم عادی و برخی شواهد دیگر، چنین پرسشی برایشان مطرح شده است.

یکی از دغدغه‌های مهم ایرانیان متدین و به ویژه اقشار مذهبی در پی حوادث بی‌سابقه پس از انتخابات اخیر، این بود که «آیا دین‌داری مردم کشورمان پس از این ماجراها کاسته شده است؟» این یک پرسش جدی است که به نظر می‌رسد مردم و به ویژه کسانی که دغدغه و درد دین دارند، پس از مشاهده برخی نابسامانی‌ها، ارتکاب کم‌سابقه برخی گناهان و برخی بازخوردهای این مسایل در میان مردم عادی و برخی شواهد دیگر، چنین پرسشی برایشان مطرح شده است.

باید گفت، ارائه پاسخ دقیق و متقن به این پرسش و زمینه‌ها و پیامد‌های آن، نیازمند یک پژوهش جامعه‌شناسانه علمی است، ‌اما در این نوشتار، ابتدا به اهمیت پرسش پرداخته، سپس برخی شواهد رد و تأیید آن را مطرح کرده و در پایان برخی راهکارها برای جلوگیری از کاهش دینداری مردم ارائه می‌شوند.

برای آن که میزان اهمیت پرسش مزبور روشن شود، باید به فلسفه ایجاد و تداوم حکومت اسلامی توجه نمود. روشن است از آن‌جا که دین علاوه بر اعمال و رفتار شامل بخش‌های قلبی و اعتقادی است، هیچ حکومت و یا هیچ قدرتی نمی‌توانند به اجبار جامعه را دیندار کنند، چرا که چنین امری امکان‌پذیر نیست و آیه «لا اکراه فی‌الدین» نیز در واقع یک روی توصیف یک واقعیت است. از همین‌رو فلسفه تشکیل حکومت اسلامی، ایجاد زمینه مناسب برای زندگی دینی مردم است. با این وصف می‌توان گفت «زندگی دیندارانه مردم» که فلسفه تأسیس حکومت اسلامی است، از خود حکومت اسلامی مهمتر است.

نتیجه منطقی این امر آن است که نمی‌توان برای "پایداری حکومت اسلامی"، دست به اقداماتی زد که تأثیر منفی بر "دینداری مردم" بگذارد، قاعدتاً منفعتی برای پایداری حکومت اسلامی که بر اساس آگاهی و مسلمانی مردم و اعتماد آن‌ها به حاکمان متقی و عادل تشکیل شده و دوام می‌یابد، ندارد.

درباره نظام جمهوری اسلامی نیز باید گفت فلسفه شکل‌گیری آن، اجرای احکام اسلام و «تسهیل دینداری مردم"است. البته این نظام ارکانی دارد که به ترتیب، جایگاه ولایت فقیه، شخص ولی فقیه و ارکان بعدی حاکمیت نظیر دولت و دیگر قواست. این سلسله مراتب باید رعایت شود، اما در رأس همه آن‌ها، دینداری مردم بالاترین اهمیت را داراست.

با این حساب بخش‌های پایینی سلسله مراتب می‌توانند فدای بخش‌های بالادستی شوند، اما فداکردن رأس این هرم برای پایداری بخش‌های پایین دستی غیر عاقلانه است.

* * *

اما آن‌ها که احتمال کاهش دینداری در مردم پس از حوادث اخیر را داده‌اند، بر اساس چه شواهدی به این نتیجه رسیده‌اند؟

یکی از اعضای باسابقه شورای انقلاب فرهنگی در جلسه‌ای اظهار کرده بود، ما دیدیم که در سعادت‌آباد عده‌ای قرآن و مفاتیح خود را از خانه بیرون گذاشتند. برخی روحانیون درتهران از کنار گذاشتن نماز توسط برخی متدینین سابق پس از انتخابات سخن می‌گویند و عده‌ای هم معتقدند میزان رعایت حجاب و پوشش اسلامی، در تهران با قبل از دوران انتخابات تفاوت کرده و بسیار آزادتر شده است.

این موارد تنها بخش‌هایی از مشاهدات و داده‌های میدانی است که به نگارنده رسیده و در صورت واکاوی دقیق، به نظر می‌رسد یافته‌های قابل اتکاتری نیز می‌توان به دست آورد.

اما چه زمینه‌هایی باعث چنین مواردی شده است؟ در زیر تلاش‌ می‌شود به برخی از آن‌ها اشاره گردد:

1. رویکردهای سیاسی افراطی برخی چهره‌های منتسب به دین:
در انتخابات اخیر برخی چهره‌های منتسب به دین، ‌اعم از مداحان، ائمه جماعات و نیز روحانیون در سطوح مختلف به اتخاذ مواضع تند و افراطی، توهین به برخی افراد و حتی اقدامات خلاق شرع و اخلاق پرداختند و یا به جای تعریف دین طبق سیره پیامبر اکرم (ص) و ائمه اطهار (س) به تفسیرهای کاملاً شخصی از دین و استفاده سیاسی از شعایر دینی پرداختند.

به عنوان نمونه، یکی از مداحان مشهور، در بحبوحه رقابت‌های انتخاباتی فرمانده دفاع مقدس را به نوشاندن جام زهر به امام متهم کرد. همین مداح و دوستانش مراسم شهادت حضرت زهرا(س) را به یک میتینگ تبلیغاتی برای یکی از کاندیداها تنزل داده و پس از انتخابات نیز در جشن یکی از کاندیداها شرکت کردند.

البته سرزدن چنین اقداماتی از برخی مداحان چندان عجیب نیست، اما کار در خط کشی حق و باطل به جایی رسید که به نقل از فقیه فاضلی نظیر آیت‌ا.. مصباح یزدی اعلام شد، ‌اطاعت از رئیس جمهور همچون اطاعت از خداست. طبیعی است چنین جملاتی برای کسانی که از یک‌سو شناخت دقیقی از دین ندارند و از سوی دیگر به هر دلیل از چهره‌ای سیاسی همانند رئیس‌جهور خوششان نمی‌آید و بعد گفته می‌شود اطاعت از وی اطاعت از خداست، چه بازخوردی خواهد داشت! از سوی دیگر اتخاذ مواضع افراطی از سوی برخی ائمه جماعات، ممکن است با شائبه عدم عدالت، ارتباط برخی مردم را با مسجد و محراب قطع کند و پیامدهای چنین محرومیت‌هایی هم مشخص است.

2. نگاه ابزاری به حجاب و بدحجابی؟
برخی معتقدند بعد از انتخابات، بروز بیرونی بدحجابی در جامعه جدی‌تر شده است. در انتخابات اخیر، تقریباً تمامی کاندیداها به عملکرد گشت ارشاد انتقاد کرده و برخی وعده جمع‌آوری آن‌ها را دادند. فارغ از این که این افراد در طرح این انتقادات و وعده‌ها چه میزان صداقت داشتند، روشن است که برخی طیف‌های کمتر متدین با همین شعارها جذب کاندیداها شدند و عملاً نیروی انتظامی که خود را در هجمه می‌دید، منفعل شد و عملاً فعالیت گشت ارشاد به حال تعلیق درآمد و با ادامه انتقادات از عملکرد آن از سوی برنده انتخابات، ‌بعد از انتخابات هم این تعلیق ادامه یافت.

از سوی دیگر در بحبوبه انتخابات،‌ علاوه بر طیف اصلاح‌طلب که هواداران آن‌ به کم‌توجهی به برخی اصول شرعی متهم می‌شوند، در میتینگ‌های کاندیدای اصولگرا نیز شمار زیادی از دختران و زنان بدحجاب مشاهده شدند و حضور این دسته، نه تنها با واکنش منفی این گروه مواجه نشد، بلکه برای نشان دادن محبوبیت‌ آقای احمدی‌نژاد در کلیه طیف‌های اجتماعی، رسانه‌ها پوشش زیادی به حضور این طیف در هواداران وی دادند. این رویکرد در فیلم تبلیغاتی احمدی‌نژاد هم به کار گرفته شد و صحنه‌های گریه یک قهرمان زن تنیس که در خارج از کشور بدون حجاب بازی می‌کند، برای دکتر احمدی‌نژاد، در این فیلم به نمایش درآمد.

مجموعه موارد مذکور این تلقی را ایجاد کرد که برخورد با بدحجابی موسمی است و اگر دوران انتخابات باشد و خانم‌های بدحجاب هم به یک کاندیدای مطلوب متمایل باشند، می‌توانند به جای آن که با برخورد مواجه شوند، مطلوب تلقی می‌شوند.

البته نکته دیگر این است که میزان بروز حجاب یا بدحجابی در جامعه، لزوماً به معنای میزان پایبندی مردم به فریضه حجاب نیست؛ بلکه برای برخی اقشار که دارای سطح تدین کمتری هستند، نوع برخورد حاکمیت با آن‌ها نیز در نوع ظاهر شدن آن‌ها بسیار مؤثر و تعیین‌کننده است.

3. اخبار از اقدامات بی‌رحمانه
در این مقطع رخداد دیگری هم بود و آن انتشار اخباری از اقدامات بی‌رحمانه بود که درست یا غلط، به برخی چهره‌های منتسب به دین و طیف حزب‌اللهی و بسیجی نسبت داده شد.

ضرب و شتم با باتوم و دیگر ابزارها، دستگیری و برخورد، شایعه شکنجه و حتی درگذشت برخی از هموطنان در غائله‌های اخیر، مواردی بود که از ابتدای انقلاب تا کنون، هیچ‌گاه به این میزان در جامعه مشاهده نشد. صرف نظر از درست بودن یا غلط بودن این برخوردها و این که چه کسانی آن‌ها را انجام دادند، نکته روشن این است که بسیاری از این برخوردها به نام دین، حفظ ارزش‌ها، دفاع از رهبری و.. انجام شد. تا جایی که حتی رهبر انقلاب، اظهار کردند به نام رهبری دانشجوی متدین را مورد ضرب و شتم قرار دادند و دل مرا خون کردند.

وسعت این برخوردها از ضعیف‌ترین – مثل توهین لفظی – تا شدیدترین – مرگ – بخش زیادی از جامعه را نسبت به نظام اسلامی بدبین کرد و البته دشمنان انقلاب هم با خوشحالی تمام، به این موارد دامن زده و آن‌ها را به نظام اسلامی، ولایت فقیه و حتی اسلام! نسبت دادند و هر چند بسیاری از مردم هوشیار و عمیقند، اما اثر کردن این گونه موارد در برخی از مردم، طبیعی و متحمل است.

4. بی‌اعتمادی به رسانه‌های نظام و میدان‌داری بیگانگان
در بحبوحه همین حوادث، مجموعه عملکرد رسانه‌های نظام و به ویژه صداوسیما، باعث شد تا برخی رسانه‌های بیگانه و یا خارج از نظام، میدان‌دار شده و تحت لوای دفاع از مردم، برخی ارزش‌های موردنظر خود را نیز به خورد مردم دهند. به عنوان نمونه وقتی جوانی احساس ظلم کرده و یک رسانه خارجی را مدافع خود می‌بیند، طبیعتاً نوعی با احساس همراهی می‌کند و در این میان احیاناً تأثیرپذیری‌های فرهنگی هم به وجود می‌آید. این در حالی است که بی‌اعتمادی به صداوسیما به دلیل عملکرد آن در دو ماه اخیر باعث شد، حتی بسیاری از خانواده‌های مذهبی به استفاده از ماهواره روی آورند. جالب آن‌که با وجود فضاسازی گسترده در موضوعات سیاسی علیه رسانه‌هایی چون BBC فارسی و صدای آمریکا، گویا هیچ حساسیتی در نهادهای مسئول و شخصیت‌ها و چهره‌های اصولگرا درباره عملکرد ظریف این شبکه‌ها در القای ارزش‌های موردنظر خود به جامعه مسلمان ایرانی وجود ندارد!

زمینه‌های تقویت دین

با وجود آن که موارد پیش گفته، از زمینه‌های نوعی رویگردانی مردم از دین ذکر شد، برعکس شواهدی نیز وجود دارد که نشان می‌دهد بخش قابل توجهی از جامعه، با تفکیک میان دین و مدعیان دینداری، ضمن بی‌اعتمادی به مدعیان دینداری، با دین قهر نکرده است.

به عنوان نمونه، اگر از نگاه دین صداقت را یک ارزش و دروغگویی را یک ضدارزش بدانیم، بخش‌های مختلف جامعه با استفاده از راه‌کار لقمان حکیم (ادب از که آموختی؟ از بی‌ادبان) نسبت به ناهنجاری دروغ از منظر دینی واکنش نشان داداند.

یا اخباری حاکی از آن است که برخی متدینین با مشاهده برخی مواضع از سوی برخی مراجع تقلید، اقدام به تغییر مرجع خود نموده، اما همچنان بر التزام به فقه و رساله پایدار مانده‌اند.

برخی نیز معتقدند بروز برخی ناهنجاری‌ها و احیاناً شکستن پاره‌ای حدود دینی در این مقطع، ناشی از التهابات جامعه امری طبیعی بوده است.

از سوی دیگر، برخی شرایط به وجود آمده باعث شد جامعه – اعم از خواص و عوام آن – در آزمون‌های دشوارتری شرکت کنند، به این معنا که برای پی گرفتن حق و حقیقت باید از برخی دلبستگی‌ها – اعم از پست یا جایگاه اقتصادی و اجتماعی – دست بکشند یا حتی به شکستن خود به گفتن حقایق روی آورند. همچنین برخی رویدادهای کم‌سابقه اعم از ظلم یا دفاع از مظلوم رخ‌داد که به رغم اشاره به آن‌ها در آیات قرآن و احادیث، درک محسوسی از آن‌ها برای بسیاری وجود نداشت و امروز فلسفه برخی از آن‌ها روشن شد و بر دل‌ها نشست.

از سوی دیگر اکثریت مراجع معظم تقلید در اتخاذ یک رویکرد معتدل و دفاع کلی از حقوق مردم در عین حفظ نظام اسلامی، از مواردی بود که نهاد مرجعیت شیعه را بار دیگر احیا کرد.

در مجموع باید گفت آسیب برخی عملکردهای غلط در 2، 3 ماه گذشته، تا حدودی به دینداری جامعه نیز لطمه وارد کرده است و اتفاقاً این هزینه کمی برای نظامی که بهترین جوانان در پای آن جان داده‌اند، نیست. اکنون که در آستانه ماه مبارک رمضان - ماه دیانت و عبادات و ارتباط با خدا – قرار داریم، به نظر می‌رسد باید علاوه بر توقف عملکردهای غلط مذکور، به جبران آن‌ها پرداخت و اگر ظلمی بر کسی رفته، علاوه بر جبران آن، با خاطیان برخورد نمود.

به علاوه نکته مبهم آن است که عرصه دیانیت عرصه‌ای وسیع است و نباید با پیرایه‌های مصنوعی و خودساخته بر اساس منافع زودگذر سیاسی، قضایی به وجود آورد که راه ورود به حیطه دینداری ضیق شود.

اقناع نخبگان نیز اگرچه لازم است،‌کافی نیست و در این مسیر باید گام‌های عملی برداشت و چرا که تنها در این صورت است که بخشی از مردم قهر کرده با نظام و احیاناً دین باز می‌گردند.

دیدگاه - از سایت روز

یکی از پیامدهای مهم انتخابات اخیر این بوده که انتقادات کم سابقه ای به رفتار و عملکرد آیت الله خامنه ای وارد شده است و همزمان، حملات بی سابقه ای علیه علی اکبرهاشمی رفسنجانی شکل گرفته و همچنان ادامه دارد. اولی، حامی احمدی نژاد و دیگری، مخالف او. رفسنجانی در سال 68 نقش مهمی در انتخاب آقای خامنه ای به مقام رهبری را ایفا کرد و خامنه ای هم در سال 87 نقش محوری در حمایت و انتخاب مجدد احمدی نژاد.

یکی از پیامدهای مهم انتخابات اخیر این بوده که انتقادات کم سابقه ای به رفتار و عملکرد آیت الله خامنه ای وارد شده است و همزمان، حملات بی سابقه ای علیه علی اکبرهاشمی رفسنجانی شکل گرفته و همچنان ادامه دارد. اولی، حامی احمدی نژاد و دیگری، مخالف او. رفسنجانی در سال 68 نقش مهمی در انتخاب آقای خامنه ای به مقام رهبری را ایفا کرد و خامنه ای هم در سال 87 نقش محوری در حمایت و انتخاب مجدد احمدی نژاد.

رفسنجانی بارها در خصوص نقش خود در انتخاب آقای خامنه ای گفته که «آیت‌‏الله خامنه‌‏ای پیش از اینكه كاندیدا شوند، اعلام كردند كه بنده ولایت فرد را قبول ندارم، به همین دلیل كاندیدا نمی‌‏شوم كه پس از یكسری صحبت‌‏هایی كه انجام دادیم، ایشان را متقاعد به كاندیداتوری كردیم كه در نهایت برای رهبری نظام رأی آوردند.»

تشدید انتقادات از خامنه ای

اما 19 سال بعد، در حالی که انتخاب مجدد احمدی نژاد در پی آنچه «تقلب انتخاباتی» خوانده می شود، اعتراضات گسترده ای را به همراه آورده بود، آیت الله خامنه ای بلافاصله از وی و نتیجه انتخابات دفاع کرد و گفت: «رئیس جمهور، رئیس جمهور همه ملت ایران است و همه و از جمله رقیبان دیروز باید یکپارچه از او حمایت و به او کمک کنند.»

این اظهارات آقای خامنه ای پیش از آن بود که شورای نگهبان سلامت انتخابات را تایید کند و همزمان بود با اعتراضات میلیونی شهروندان که تنها درچند روز نخست آن دهها تن در جریان تیراندازی نیروهای لباس شخصی کشته شدند و صدها تن هم دستگیر شدند. منتقدین، آقای خامنه ای را متهم کردند که به دلیل جانبداری از احمدی نژاد و نیز حمایت ضمنی وی از سرکوب معترضین، صلاحیتش را برای رهبری جمهوری اسلامی از دست داده است.

و در همین پیوند بود که آقای خامنه ای آماج انتقادات کم سابقه ای قرار گرفت. تندترین واکنش مربوط بود به فتوای آیت الله منتظری که در پاسخ به پرسشهای محسن کدیور اعلام کرد: «ولایت کسی که با شرع و عقل و میثاق‌های ملی مخالفت کند جائرانه است.» همچنین در ادامه همین انتقادات، جمعی از علما و فضلای حوزه های علمیه قم، اصفهان و مشهد با انتشار نامه ای از مجلس خبرگان درخواست کردند تا صلاحیت ادامه رهبری آقای خامنه ای را بررسی کند. بعلاوه، مجمع نمایندگان ادوار مجلس هم طی بیانیه ای که خطاب به آقای رفسنجانی، ریس مجلس خبرگان رهبری نوشته بودند، تلویحا خواستار برکناری آیت الله خامنه ای شده بودند.

تشدید انتقادات از رفسنجانی

در عین حال سهم آقای رفسنجانی نیز از حملات حامیان دولت کم نبوده و به گفته محمد هاشمی برادر اقای رفسنجانی، وی روزهای سختی را سپری می کند. در ظاهر، انگیزه منتقدین آقای رفسنجانی از طرح اتهامات علیه وی، مسائل مالی وی و فرزندانش و نیز آنچه که حمایت وی از میر حسین موسوی و «اغتشاشات» اخیر می خوانند، ذکر می شود. اما این انتقادات از چهار سال پیش شروع شد. از زمانی که انتخابات هشتم به دور دوم رسید و محمود احمدی نژاد، در یک انتخابات جنجالی، هاشمی را شکست داد و رییس جمهورشد. آنزمان نیز بحث «تقلب» در انتخابات از سوی معترضین مطرح شد و هاشمی رفسنجانی گفت: «به خدا پناه می برم.» در طول چهار سالی که گذشت بارها اقای رفسنجانی تلویحا انتقاداتی را نسبت به عملکرد آقای احمدی نژاد، هم در حوزه خارجی و هم داخلی مطرح کرد. اما اوج این اختلافات زمانی بود که محمود احمدی نژاد در جریان مناظره با میرحسین موسوی که از صدا و سیما پخش شد، به رفسنجانی و اعضای خانواده اش حمله کرد و اتهاماتی را علیه آنان مطرح نمود.

در واکنش به اظهارات احمدی نژاد، آقای رفسنجانی نیز نامه ای به آیت الله خامنه ای نوشت و در بخشی از آن عنوان کرد: «اگر فردی در موقعیت ریاست جمهوری بدون مراعات شأن و منصب مقدسش خود را مجاز به ارتکاب چنین گناهان کبیره و اخلاق‌شکن علی‌رغم سوگند به مراعات شرع و قانون بداند، چگونه می‌توانیم خود را از پیروان نظام مقدس اسلامی بدانیم؟»

و اوج این تنشها زمانی بود که رییس خبرگان رهبری حتی در مراسم تنفیذ و تحلیف آقای احمدی نژاد شرکت نکرد و یکی از بزرگترین غایبان آن بود.

رویارویی بر سر ماهیت حکومت

اکنون با در نظر گرفتن موارد ذکر شده پرسش این است: آیا تشدید انتقادات از اولین و دومین شخص قدرتمند]اگر جایگاه دومین شخص قدرتمند را برای رفسنجانی قائل باشیم[ در جمهوری اسلامی در عرض دو ماه گذشته، صرفا به دلیل حمایت یکی از احمدی نژاد و مخالفت دیگری با وی است؟

از یک سو «کشف احمدی نژاد»، سپس انتخاب وی به عنوان رییس جمهور در دوره نهم، همچنین کارنامه ضعیف وی در همه حوزه ها و بحران سازیهایش و از طرف دیگر، برنده شدن جنجالی وی در انتخابات اخیر تاثیر زیادی در تشدید این تنشها داشته است اما فراتر از ضعفهای اجرایی احمدی نژاد و «بحث تقلب» در انتخابات، به نظر می رسد که سرچشمه این رویارویی ها، به اختلافات بر سرنوع قرائت ها از ماهیت حکومت در ایران بازمی گردد.

به عبارتی به نظر می رسد دو طیف سیاسی درون حاکمیت، با دو بینش متفاوت و مخالف یکدیگر در مقابل هم صف آرایی کرده اند: حامیان «جمهوری اسلامی» و طرفداران «حذف جمهوریت» که هدف تشکیل «حکومت اسلامی» را در سر می پرورانند.

گروهی، همزمان با اینکه با «ولایت فقیه» موافق هستند اما بر این باورند که منشا قدرت و مشروعیت حکومت، زمینی است و «انتخابات» و حضور مردم می تواند توازن مشروعیت را جابجا کند. اما گروه مقابل معتقدند که منشا قدرت الهی است و این مردم نیستند که به یک حکومت مشروعیت داده یا از آن مشروعیت زدایی می کنند.

و در اینجاست که این فرض که جناح اقتدار گرا، حاضر به پرداخت این همه هزینه کلان باشد تنها به این دلیل که محمود احمدی نژاد چهار سال دیگر رییس جمهور باشد، کمی خوشبینانه به نظر می رسد.

سابقه این رویارویی

به نظر می رسد ریشه این اختلافات برمی گردد به تاویل هایی که از بحث «ولایت فقیه» وجود دارد. آیت الله خمینی، در اواخر دهه 1340 در زمان تبعید خود در نجف، این تئوری را برای طلاب درس خارج مطرح کرد که بعدها متن این درسها، به صورت کتابی تحت دو عنوان «حکومت اسلامی» و«ولایت فقیه» منتشر شد. اما در این کتاب، از نقش مردم در اعطای مشروعیت به حکومت فقیه سخنی به میان نیامد.

با این وجود آقای خمینی در سال‏هایی که به انقلاب ایران منجر شد، هیچ گاه از حکومت ولایت فقیه حرفی نزد، حتی پس از انقلاب و در جریان رفراندوم «جمهوری اسلامی، آری یا خیر؟» هم وی درباره ولایت فقیه چیزی نگفت.

هاشمی رفسنجانی پیرامون آن روزها و بحث ولایت فقیه چنین می گوید: «در شوراي انقلاب نيز اين مساله به ذهن ما و امام نيز خطور نکرد، حتي مراجع هم معترض آن نشدند. پس از آن امام با بحث خبرگان موافقت کردند و بحث ولايت فقيه در آن جمع شروع شد.»

بحث حکومت ولایت فقیه در ایران، پس از تشکیل مجلس خبرگان برای تدوین قانون اساسی طرح گردید که در آنجا آیت الله خمینی صراحتا از ولایت فقیه حمایت کرد. بنیانگذار جمهوری اسلامی، تنها دو جمله مشهور پیرامون اهمیت رای مردم در مشروعیت بخشی به حکومت دارد. نخست این گفته که «میزان رای ملت است» و دوم اینکه «مجلس در راس امور است.»

کسانی که از جمهوریت(در کنار اسلامیت) در نظام ایران حمایت می کنند، عمدتا با استناد به این دو جمله آقای خمینی قصد دارند تا حمایت آیت الله خمینی را از جمهوریت نظام توجیه کنند.

آنطرفتر، مخالفان جمهوریت نظام، مدعی هستند که آیت الله خمینی اساسا اعتقادی به جمهوریت نداشته و صرفا به دلیل «مصلحت» ترکیب «جمهوری اسلامی» را ایجاد کرد.

این منازعات در دوران ریاست جمهوری سید محمد خاتمی شدت بیشتری گرفت. آنجا که آیت الله مصباح یزدی و یکی از شاگردانش به نام محسن غرویان، هر دو گفتند که آیت الله خمینی هرگز در دل به چیزی به نام جمهوریت و حق مردم در انتخاب رهبران و سرنوشت سیاسی اعتقادی نداشته و اگر در جایی بر ميزان بودن رأی ملت تاکيد کرده تنها از سر اضطرار و برای رهايی از فشار روشنفکران يا تبليغات غربی بوده است.

آنها همچنین مشروعیت نظام سیاسی را از آن خدا دانستند و در خصوص «کشف ولی فقیه» تاکید کردند: «در کشف او نيز رای مردم فاقد اعتبار است. مهم، کشف اوست از هر راهی که باشد؛ حتی اگر تمام يا اکثريت ملت مخالف باشند، او حاکم است. حکومت از آن اوست و حکم‌اش نافذ است.»

موافقان و مخالفان «جمهوریت» نظام

شکی در این نیست که محمود احمدی نژاد، هم چهارسال پیش و هم در انتخابات اخیر از حمایت آیت الله مصباح یزدی برخوردار بوده است و شماری از منتقدین آقای احمدی نژاد همواره از این موضوع ابراز نگرانی کرده اند که آقای احمدی نژاد به نوعی ابرازی در دست همان تفکری است که قصد حذف «جمهوریت نظام» و ایجاد «حکومت اسلامی» را دارد.

آیت الله مصباح یزدی در 21 مرداد 1388 در جمع گروهی از هنرمندان بسیجی در موسسه آموزشی امام خمینی در قم این‌گونه استدلال کرد که: «وقتی رییس‌جمهوری از جانب رهبری نصب و تایید می‌شود به عامل او تبدیل شده و از این پرتو نور بر او نیز تابیده می‌شود و لذا وقتی ریاست جمهوری حکم ولی فقیه را دریافت کرد اطاعت از او نیز چون اطاعت از خداست.»

به این ترتیب، پس از انتخابات اخیر این گمانه زنی ها و نیز «خطر از بین رفتن جمهوریت» و «بی توجهی به آرای مردم» بیش از پیش تقویت شده است. برای درک بیشتر موضوع به این اظهارات که سوی حامیان هر دو گروه بیان شده، توجه کنید:

- علی اکبر هاشمی رفسنجانی در خطبه های آخر نماز جمعه تهران در 26 تیر تاکید کرد که حکومت «ما بایدجمهوری اسلامی باشد» و افزود «هدف مقدس ما بازگرداندن اعتمادی است که مردم را وارد میدان کرد» و همچنین از قول آیت الله خمینی گفت: «مردم اگر همراه ما باشند همه چیز داریم و اگر مردم راضی نباشند، حکومت غیرممکن است.»

- بلافاصله محمد یزدی، عضو مجلس خبرگان رهبری در واکنش به اظهارات آقای رفسنجانی گفت: «حکومت اسلامی مشروعیت خود را از خداوند می‌گیرد و مقبولیتش را از مردم. صرف همراهی مردم، مشروعیت نظام را ایجاد نمی‌کند.»

- سید محمد خاتمی در جلسه شورای مرکزی مجمع روحانیون مبارز در 28 تیر گفت: «در مسائل اخير جمهوريت و اسلاميت نظام لطمه ديده است و بايد اين دو ركن نظام ترميم شود.»

- همچنین آیت الله مصباح یزدی، در اولین اظهار نظرش پس از انتخابات گفت: «امروزه بسیاری از افراد حتی حکم رهبری و فرمایشات ایشان را مانند حکم و مصوبات مجلس شورای اسلامی می‌دانند و می‌بینیم برای اینکه حتی این حکم‌ها را از میان ببرند و اجرا نکنند، اعتصاب و شورش راه می‌اندازند و حتی آنهایی که می‌گفتند انتخابات باید باطل شود نیز از جمله این افراد بودند.»

- آیت الله جنتی دبیر شورای نگهبان نیز در خطبه های نماز جمعه در روز 9 مرداد تصریح کرد:
«بدانيد مشروعيت مسوولين از ولايت فقيه است و ولايت فقيه به آنها مشروعيت می‏دهد و روز تنفيذ هم ولايت فقيه به آنها مشروعيت می‏دهد.»

- میر حسین موسوی در گفتگو با سایت قلم نیوز گفت: «خواسته مردم دفاع از جمهوریت نظام در کنار اسلامیت آن است و شعار جمهوری اسلامی نه یک کلمه کم نه یک کلمه زیاد در بیان این جنبه از مطالبات آنان نقش راهبردی دارد.»

در این بین، آیت الله خامنه ای، رهبر جمهوری اسلامی در خطبه های نماز جمعه 29 خرداد تلویحا گفت :«نظر رييس‌جمهور نزديكتر از نظر آقاي هاشمی به بنده است.» این در حالی است که وی از حامیان سرسخت آقای احمدی نژاد در چهارساله گذشته بوده است و پس از انتخابات رسما با تنفیذ وی، امیدها برای برگزاری انتخابات مجدد و نیز اعتراف به «وجود تقلب» را تقریبا از بین برد.
بنابراین پس از انتخابات، آقای خامنه ای نیز عملا در جبهه مقابل قرار گرفته است. جبهه ای که دولت، شورای نگهبان، ومجلس خبرگان منهای رفسنجانی نیز در آن قرار دارند ومدافعان این جبهه معتقدند که «مقبولیت نظام» را شاید مردم تعیین کنند اما عملا اعتقاد چندانی به این موضوع ندارند که «مشروعیت نظام را مردم تعیین می کنند.»

طرفداران این تفکر در همه لایه های قدرت در ایران حضور دارند. از ریاست قوه قضاییه گرفته تا ریاست شورای نگهبان، از رییس دولت گرفته تا بخشی از فرماندهان سپاه و بسیج. به بیانی دیگر، اکنون هم قوه قضاییه را در اختیار دارند، هم قوه مجریه و هم شماری از آنها در قوه مقننه حضور دارند.

آخرین «سنگری» که توسط این طیف فکری فتح شده، ریاست قوه قضاییه می باشد. به عبارتی، آیت الله صادق لاریجانی رییس جدید قوه قضاییه هم به نظر می رسد که به این گروه وابستگی دارد. وی در یکی از مباحثاتی که در سال 1385 درباره منشاء حقانیت و مشروعیت دولت و حکومت در ایران صورت گرفته بود، گفته بود که: «فعلیت و کارآمدی حکومت ها به رای مردم بستگی دارد اما رای مردم به حکومت مشروعیت نمی دهد.»

گام بعدی: حذف رفسنجانی؟

با این وجود، اگر آنها در همه قوای کشور حضور دارند، چرا اعلام «حکومت اسلامی» نمی کنند؟
یکی از مهمترین موانعی که بر سر راه این گروه ]گروه و نه الزاما سازمان[ وجود دارد، مقاومت برخی شخصیتهای نظام نظیر علی اکبر هاشمی رفسنجانی است. حجم سنگین انتقادات و حملات ماههای اخیر به رییس مجلس خبرگان را احتمالامی توان در همین راستا ارزیابی کرد.

برخی از تحلیلگران بر این باورند که این گروه دارای یک برنامه دراز مدت و حساب شده برای تغییر ماهیت حکومت در ایران هستند و یکی از مهمترین دغدغه های آنها، با توجه به کهولت سن و بیماری آیت الله خامنه ای، مساله رهبری آینده کشور است و خود را از هم اکنون برای تصاحب این پست استراتژیک آماده می کنند.

در صورت فوت آیت الله خامنه ای، هاشمی رفسنجانی قدرتمندترین شخص در جمهوری اسلامی خواهد بود و مسئولیت انتخاب رهبر جدید بر عهده مجلس خبرگان رهبری است که ریاستش برعهده رفسنجانی است و طبیعتا با حضور وی در این پست مهم، حامیان ایجادحکومت اسلامی، به راحتی نمی توانند گزینه مطلوب خود را «کشف» و به عنوان «رهبر آینده کشور» منسوب کنند.
یکی از پیشنهاداتی که در هفته های اخیر و در انتقاد ازعملکرد آیت الله خامنه ای مطرح شده، موضوع «شورای رهبری» به جای «ولایت فرد» بوده است. هر چند اخیرا آقای رفسنجانی اظهار نظرجدیدی در باره این پیشنهاد منتقدین نداشته اما در گذشته وی از حامیان «شورای رهبری» بوده است و این چیزی است که از دید مدافعان حکومت اسلامی می تواند چالشی بر سر راه «کشف رهبر» آینده باشد. رفسنجانی در بخشی از خاطرات خود می گوید:«در آن زمان ما حتي اعضاي شورای رهبری را هم مشخص کرديم که بر اساس آن، آيت الله مشکينی، مقام معظم رهبری و آيت الله موسوی اردبيلی سه عضو اين شورا بودند. عده اي طرفدار فرد بودند و عده ای شورای رهبری را ترجيح مي دادند. در آن زمان مهمترين مخالفت با رهبری يک فرد را، خود مقام معظم رهبري داشتند. بنده نيز رهبری فرد را نقد کردم.»

قطعا یک مجلس خبرگان مقتدر، که ریاست آن بر عهده هاشمی رفسنجانی باشد، بزرگترین مزاحمت و مانع برای آنها محسوب می شود. به همین منظور، آنها دو هدف را احتمالا پیگیری خواهند کرد: حذف رفسنجانی و یا تضعیف مجلس خبرگان رهبری.

در این میان، برادر کوچک هاشمی رفسنجانی در گفتگویی که اخیرا با ایلنا داشته، به موضوع مهمی اشاره می کند:حذف رفسنجانی از سوی حامیان حکومت اسلامی. وی چنین نتیجه ای می گیرد:واقعیتی بعد از ارتحال امام صورت گرفت و آن اینکه ما جمهوری اسلامی می‌خواهیم یا حکومت اسلامی؟ امام جمهوری اسلامی می‌خواستند. ولی عده‌ای بعدها گفتند اگر امام هم امروز بود جمهوری نمی‌خواست و به خاطر ملاحظات و رودربایستی با عده‌ای جمهوری اسلامی را مطرح کرد. البته آقای هاشمی جمهوری اسلامی‌ای را می‌خواهد که امام می‌خواست. ولی عده‌ای این را نمی‌خواهند و به همین دلیل باید آقای هاشمی را از سر راه بردارند که به حکومت اسلامی برسند و در این راه تهمت و افترا می‌زنند تا به نتیجه دلخواه خود برسند.

اما اینکه آنها خواهند توانست هاشمی رفسنجانی را که در 30 سال گذشته یکی از قدرتمندترین سیاستمداران ایران بوده است، حذف و یا وادار به سکوت کنند، موضوعی است که با قطعیت نمی توان در مورد آن به اظهار نظر پرداخت.

فاز نهایی: «کشف رهبر؟»

اگر این فرض را که تمامی تحرکات حامیان حکومت اسلامی از روی محاسبات و برنامه ریزی مشخص بوده است، بپذیریم، خیزشهای مهمی را که آنها مشخصا همزمان با دوران اصلاحات تاکنون انجام داده اند چنین می تواند بیان کرد:تلاش برای شکست اصلاحات و سرکوب دگراندیشان(برای مثال حتی گفته می شود صدور فتوای قتلهای زنجیره ای از سوی آیت الله مصباح یزدی داده شده است)، پیروزی مشکوک محمود احمدی نژاد به عنوان رییس جمهور در چهار سال پیش، انتخاب مجدد احمدی نژاد با وجود اعتراضات گسترده ای که به «تقلب های انتخاباتی» صورت گرفت ودر فاز نهایی، «کشف» و به خدمت گرفتن رهبرآینده کشور در راستای منافع این گروه.

به بیانی دیگر، در طی این سالها، هر آنچه که ملزومات پیشبرد این پروژه بوده است، عملا صورت پذیرفته است. اگر «صدور فتوای قتل دگر اندیشان» در دوران اصلاحات، برای این گروه ضرورتی بوده است، اگر صدور فتوا و دستور به نیروهای وابسته جهت دادن رای به احمدی نژاد، ضرورتی دیگر بوده، اگر «کودتای انتخاباتی» گام بعدی برای تثبیت موقعیت این گروه بوده، قطعا سرکوب معترضین، تلاش برای حذف یا ساکت کردن افرادی نظیر رفسنجانی، خاتمی، موسوی و کروبی و نیز منحل کردن گروههایی نظیر جبهه مشارکت، سازمان مجاهدین انقلاب نیز از مقتضیات ادامه پروژه آنها تا رسیدن به هدف نهایی آنها که تشکیل حکومت اسلامی است، می باشد.

در مجموع اکنون طرفداران یا سمپات های تشکیل حکومت اسلامی در پستهای حساسی قرار دارند و به زبانی دیگر، بیشتر سنگرها را فتح کرده اند. بخشی از آنها در بازوی اجرایی یا دولت حضور دارند، بخشی دیگر در سپاه و بسیج که نقش بازوی سرکوب را ایفا می کنند حاضر هستند. شماری ازرهبران نظری آنها در شورای خبرگان رهبری هستند. ریاست قوه قضاییه و ریاست شورای نگهبان هم کم و بیش سمپات های آنها به شمار می روند و حضور آنها در همه این پستهای حساس، بیش از پیش نگران کننده است.

برخی بر این باورند که گزینه مورد نظر این گروه برای رهبری آینده ایران، مجتبی خامنه ای، پسر بزرگ آیت الله خامنه ای است و در مقابل، عده ای معتقدند که برجسته کردن نام مجتبی خامنه ای، با انگیزه «رد گم کنی» صورت می گیرد.

اما نقش مردم در این بازیها چیست؟ قطعا نقش اعتراضات مردم و احزاب و شخصیتهای منتقد نه تنها بی تاثیر نیست بلکه حتی تعیین کننده می باشد. بی شک مهمترین عاملی که می تواند این پروسه و خطر«تشکیل حکومت اسلامی» را مختل یا خنثی کند، مقاومت و ادامه اعتراضات شهروندان در برابر تحرکات و برنامه های این گروه می باشد.

اکنون همزمان با قوت گرفتن «خطر حذف جمهوریت» محمود احمدی نژاد و حامیان تشکیل حکومت اسلامی آیا توانسته اند آغازی بر پایان سه دهه دوستی و همراهی آیت الله خامنه ای و هاشمی رفسنجانی را کلید بزنند؟

دیدگاه - محمدتقی فاضل ميبدی

روز پنجشنبه 22 مردادماه در برخی جراید از قول آقای مصباح‌یزدی آمده بود: ... وقتی ریاست‌جمهور حكم ولی‌فقیه را دریافت كرد اطاعت از او همچون اطاعت از خداست. (اعتمادملی و آفتاب‌یزد 22/5/88) جای آن بود كه جراید تمامی سخنان مصباح‌یزدی را انتشار می‌دادند تا بهتر بتوان پیرامون آن سخن گفت؛ ولی چنین ادعایی كه اطاعت از رئیس‌جمهور، پس از تنفیذ رهبری، اطاعت از خداوند است، جای تاملات زیادی، چه از جهت سیاسی و چه از جهت علمی دارد.

روز پنجشنبه 22 مردادماه در برخی جراید از قول آقای مصباح‌یزدی آمده بود: ... وقتی ریاست‌جمهور حكم ولی‌فقیه را دریافت كرد اطاعت از او همچون اطاعت از خداست. (اعتمادملی و آفتاب‌یزد 22/5/88)

جای آن بود كه جراید تمامی سخنان مصباح‌یزدی را انتشار می‌دادند تا بهتر بتوان پیرامون آن سخن گفت؛ ولی چنین ادعایی كه اطاعت از رئیس‌جمهور، پس از تنفیذ رهبری، اطاعت از خداوند است، جای تاملات زیادی، چه از جهت سیاسی و چه از جهت علمی دارد.

1- علامه‌طباطبایی در تفسیر آیه 59 سوره نساء می‌گوید: اطاعت از اولی‌الامر واجب است؛ این وجوب قاعدتا عقلی است و نه شرعی زیرا اصل اطاعت ارشاد به حكم عقل است؛ به نظر ایشان اطلاق این آیه با سخن پیامبر(ص) مقید می‌شود كه فرمود: «لا طاعه المخلوق فی معصیه الخالق» یعنی اگر حاكمی در دوران زمامداری گناهی مرتكب شد، وجوب اطاعت به حرمت تبدیل می‌شود. از منظر اسلام بزرگترین گناه حاكمان نقض عهدی است كه هنگام بیعت، یعنی رای با مردم بسته‌اند. در این روزگار تشخیص این بدعهدی و نقض پیمان برعهده خبرگان جامعه و احزاب است. قاعده دموكراسی چنین است كه حاكمان پیمان‌شكن را با آرای مردم باید كنار گذاشت.

2- چرا آقای مصباح و همفكرانشان همواره حكومت را به خداوند وصل می‌كنند و از این سو آرای مردم را كه آرای جماعت است از سوی خداوند نمی‌دانند. به عبارت دیگر چرا همیشه از تكلیف مردم در امر اطاعت از رهبران سخن گفته می‌شود ولی از حق مردم در برابر حاكمان سخنی در میان نیست.

آیا حاكم دینی تكلیف اطاعت از خواسته‌های مردم را ندارد؟ آیا حاكم دینی در برابر مردم مسوول نیست؟ آیا اطاعت رئیس‌جمهور از مردم و توجه به آرای آدمیان اطاعت از خداوند نیست؟ چرا اطاعت از خداوند در امر حكومت و سیاست یكسویه است؟ اگر دست خداوند در امر حكومت در میان است این آحاد مردم هستند كه خلق خدا و نمایندگان خدایند. چرا از فرمایش امام‌علی‌(ع) فاصله می‌گیریم كه فرمود: خداوند برای من به موجب اینكه حكمران شما هستم حقی بر شما قرار داده و برای شما مردم نیز بر من همان اندازه حق است كه از من بر شما. (خطبه 214) چرا سخن جاودان پیامبر(ص) در ادبیات سیاسی ما نمی‌درخشد كه فرمود: «كلكم راع و كلكم مسوول؛ فالامام راع و هو مسوول...» یعنی هركدام از شما نگهبان و مسوولید. حاكمان و رهبران نگهبان و مسوول مردم هستند.

به تعبیر زیبای سعدی؛
گوسفند از برای چوپان نیست
بلكه چوپان برای خدمت اوست
البته تعبیر چوپان و گوسفند كه برگرفته از راعی و رعیت است در این روزگار معنایی ندارد. مهم این است كه اگر میان حاكم و مردم یكی برای دیگری است. این حاكمان هستند كه برای توده‌های مردم می‌باشند و نه توده مردم برای حكمرانان، یعنی این حكومت و رهبران جامعه هستند كه همواره باید پاسخگو باشند. در هیچ جامعه‌ای قابل تصور نیست كه ادعا شود: مردم در برابر حكومت مسوولند و حاكمان تنها در برابر خداوند؛ چون برگزیدگان خداوندند. در بخش دیگر سخن آقای مصباح چنین آمده است: «همه مردم از هر قشر و سنی كه باشند نسبت به رهبر مسوولیت دارند و باید در حد توان خود حمایت كنند.»

البته این سخن صوابی است اما چرا این مسوولیت یكسویه مطرح می‌شود؟ آقای مصباح نیك می‌داند كه مهم‌ترین شاخصه دموكراسی و مردم‌سالاری همین است كه حق حاكمیت به‌عنوان یك حق ذاتی و الهی از فرد گرفته و به مردم واگذار شده و در قانون‌اساسی جمهوری‌اسلامی بر این حق تصریح شده. «اصل 56» اگر مبنای آقای مصباح بر اینكه در فلسفه سیاسی شیعی فقیه نایب عام امام‌زمان است و معصومان منصوب خداوندند، پس فقها در ولایت منصوب خداوند؛ اعتبار علمی و شرعی ندارد، زیرا نمی‌توان با یك روایت توقیعی یك اصل كلی كلامی را ثابت كرد و حق حاكمیت بر سرنوشت انسان‌ها را از بالا به یك فرد داد. باید گفت حق حاكمیت از بالا نظری است كه در قرون وسطی بیان متكلمین مسیحی مطرح بود و این حق را در انحصار ارباب كلیسا می‌دانستند و آنان را برگزیدگان خداوند. باید گفت طرح مساله حق حاكمیت به شیوه‌ای كه امثال آقای مصباح مطرح می‌كنند، ممكن است همان خطری را در پی داشته باشد كه در نهضت عصر روشنفكری علیه كلیساها داشت. به تعبیر شهیدمطهری: «از نظر روان‌شناسی مذهبی، یكی از موجبات عقبگرد مذهبی این است كه اولیای مذهب میان مذهب و یك نیاز طبیعی، تضاد برقرار كنند، مخصوصا هنگامی كه آن نیاز در سطح افكارعمومی ظاهر شود. درست در مرحله‌ای كه استبدادها و اختناق‌ها در اروپا به اوج خود رسیده بود و مردم تشنه این اندیشه بودند كه حق حاكمیت از آن مردم است؛ كلیسا یا طرفداران كلیسا یا با اتكا به افكار كلیسا، این فكر عرضه شد كه مردم در زمینه حكومت، فقط تكلیف و وظیفه دارند نه حق. همین كافی بود كه تشنگان آزادی و دموكراسی و حكومت را بر ضد كلیسا، بلكه بر ضد دین و خدا به‌طور كلی برانگیزد... در این فلسفه‌ها مسوولیت در مقابل خداوند موجب سلب مسوولیت در مقابل مردم فرض شده است. مكلف بودن در برابر خداوند كافی دانسته شده است برای اینكه مردم هیچ حقی نداشته باشند.

«عدالت همان باشد كه حكمران انجام می‌دهد و ظلم برای او مفهوم و معنی نداشته باشد، به عبارت دیگر، حق‌الله موجب سقوط حق‌الناس فرض شده است...»

شهیدمطهری/‌سیری در نهج‌البلاغه، ص 123

كاش نظریه‌پردازان حكومت از بالا تاریخ فلسفه‌های سیاسی را همانند استاد شهیدمطهری می‌دانستند و این تئوری محكوم را دگر‌بار مطرح نمی‌كردند. اطاعت از رئیس‌جمهور را دركنار اطاعت از خدا گذاشتن و دستورات اجرایی را قدسی كردن و تنفیذ مقام‌رهبری را لاهوتی كردن، جز شكست مقدسات مذهب نتیجه‌ای در پی ندارد، زیرا در این روش، عملا‌، دین همواره باید از سیاست پیروی كند كه سرانجام آن ابزاری كردن دین خواهد بود. اگر دین ابزار و توجیه‌گر شد و هر حركتی از ناحیه حاكمان، خدایی و شرعی تلقی گشت، آنگاه چیزی به نام اخلاق در میان نخواهد بود و پای استبداد مطلق محكم‌تر خواهد شد. اگر عالمان دین در ادبیات سیاسی خود به‌گونه‌ای سخن بگویند كه حاكمان را بیشتر در برابر مردم مسوول جلوه دهند، این دینی‌تر خواهد بود تا اینكه اطاعت از رئیس‌جمهور را اطاعت از خدا تلقی كنیم. نباید در كنار اعتقاد به خدا و دین، پذیرش حكومت مطلقه فرد برآید و در تئوری اسلام و فلسفه سیاسی شیعی چنین نیست. به قول شهیدمطهری:
«از نظر فلسفه اجتماعی نه‌تنها اعتقاد به خدا پذیرش حكومت مطلقه افراد نیست و حاكم در مقابل مردم مسوولیت دارد، بلكه از نظر این فلسفه، تنها اعتقاد به خداست كه حاكم را در مقابل اجتماع مسوول می‌سازد و افراد را ذی‌حق می‌كند و استیفای حقوق را یك وظیفه لازم شرعی معرفی می‌كند... در نوشته‌های خود تصریح كرده‌ام كه... هر مقام غیر معصومی كه در وضع غیرقابل ا نتقاد قرار گیرد هم برای خودش خطر است و هم برای اسلام.»

اندیشه سیاسی آیت‌الله مطهری، ص‌189

در پایان از این سوال می‌گذرم كه چرا‌آقای مصباح مبنای خود را در زمان روسای‌جمهور پیشین به میان نیاورد و چرا در این دوران اطاعت از رئیس‌جمهور، اطاعت از خداوند تلقی شد؟
 

دیدگاه - از سایت الف

نقدی بر گفته آیت‌الله مصباح یزدی نقل كرده است كه «اطاعت از رییس‌جمهور اطاعت از خداست»

خبرگزاری دولتی ایرنا در خبری از قول حضرت آیت‌الله مصباح یزدی نقل كرده است كه «اطاعت از رییس‌جمهور اطاعت از خداست.» با فرض صحت این انتساب و با حفظ احترام مقام علمی و مذهبی این عالم معروف، نكاتی را تقدیم می‌كنیم:

1- اولین لازمه پذیرش اظهارات جدید حضرت آیت‌الله مصباح یزدی در مورد «اطاعت از رییس‌جمهور اطاعت از خداست» این است که خود رییس‌جمهور از ولی‌فقیه كاملا اطاعت کند. وقتی تا همین اندازه هم با مشکلاتی (!) مواجه هستیم، از آن پایین‌تر که جای خود دارد.

2- دومین شرط، این است كه رئیس‌جمهور كاملا در چارچوب قانون دستور دهد؛ كه در این زمینه نیز با مشكلات زیادی درگیر هستیم.

3- داستان انتقال اطاعت خداوند به ولی فقیه و ولی فقیه به رییس‌جمهور، آیا تا همین جا متوقف می‌شود یا ادامه دارد؟ آیا این پرتو نور به مراحل پایین‌تر مانند معاونین رییس جمهور و وزرا و پایین‌تر هم سرایت می‌کند؟ منطقا و بر طبق این تئوری، این پرتو افکنی باید از بازوی اجرایی رهبری (تعیین رییس جمهور) تا پایین هم ادامه پیدا کند زیرا وزرا هم بازوی اجرایی رییس جمهور هستند. در این صورت مخالفت با یک وزیر و معاون وزیر هم، مخالفت با خداوند متعال تعبیر می‌شود.

4- نظر محترم حضرت آیت‌الله مصباح یزدی در خصوص دوران ریاست جمهوری آقایان خاتمی و هاشمی رفسنجانی چه بود؟ آیا اطاعت از خاتمی و هاشمی را هم اطاعت از خداوند می‌دانستند. آنها هم از رهبری تنفیذ ریاست جمهوری گرفتند. تا آنجا که ما به خاطر داریم، ایشان مخالفت‌های جدی نظر و عملی با ریاست جمهوری آقای خاتمی داشتند.

در مورد رییس جمهوری بعد از آقای احمدی‌نژاد (که نمی دانیم چه کسی است) آیت‌الله مصباح چه اعتقادی دارند. آیا این نظریه پرتو افکنی صرفا در زمان رییس جمهور فعلی صدق می‌کند؟ در این صورت تئوری مذکور فقط یک محدوده زمانی دارد.

5- این اظهارات و سخنانی که در چند هفته اخیر و پس از حوادث و تنش‌های پس از انتخابات بیان شد و موضوع کهنه، مشروعیت مردمی و الهی ولی فقیه را مطرح کرد، چه مناسبت زمانی دارد؟ آیا این بیانات در مقطع کنونی که نیاز به آرامش فکری و روانی داریم و هرگونه جنجال و تشنج، بنفع تشنج آفرینان تمام می‌شود، چنین سخنانی صحیح است؟

خبر - مردمک

مصباح یزدی معتقد است که مردم اصلا حق حاکمیت ندارند تا به کسی اعطا کنند.

آیت الله مصباح یزدی عالم دینی معتقد است که مردم هیچ مشروعیتی به حکومت فقیه نمی‌دهند و تنها رای و رضایت آن‌ها به آن عینیت می‌بخشد.

فرید مدرسی در اعتماد ملی در مقاله‌ای به بررسی جزییات نظرات مصباح یزدی عضو مجلس خبرگان رهبری پرداخته است.

دیدگاه روشن مصباح یزدی نسبت به نظام سیاسی علی‌رغم داشتن مشترکاتی با مدل فعلی جمهوری اسلامی، تفاوتهایی نیزبا آن دارد.

جمهوری اسلامی ايران از ابتدا تاكنون براساس نظام ولايت فقيه اداره شده است و عالی‌ترين مقام حكومتی آن، ولی فقيه (رهبر) است که از سوی «مجلس خبرگان رهبری» که هر هشت سال از میان نامزد‌های مورد تایید شورای نگهبان توسط مردم انتخاب می‌‌شوند برگزیده می شود.

تاکنون آرای متفاوتی درباره نظريه ولايت فقيه، نظام ولايت فقيه و مشروعيت آن و ولی فقيه و اختيارات آن ارائه شده است.

كليد نظام نظری و عملی سياسی آيت‌اللـه مصباح یزدی تحقق «نظام اسلامی» است و هرچيز ديگری مقدمه یا لوازم آن است و اصالت ندارد.

نقش مجلس خبرگان

او با ذکر این‌که در هر زمانی «فقيه اصلح» برای اداره جامعه اسلامی از سوی امام زمان(ع) منصوب می‌شود‌، نصب فقها را عام دانسته و بر این باور است که در هر زمانی برخی از آنها مأذون به حكومت هستند.

بر اين اساس او، با ابراز خرسندی از انتخاب غيرمستقيم رهبری، معتقد است که فقهای عضو خبرگان، كمتر تحت تاثير تبليغات واقع می‌‌شوند و در نتيجه در جو آرام می‌توانند ولی فقيه را كشف و به مردم معرفی ‌كنند.

از اين‌رو، او اعلام می‌کند که مردم هيچ مشروعيتی به حكومت فقيه نمی‌‌دهند، و تنها را‌ی و رضايت آنان باعث به وجود آمدن آن می‌‌شود، یا به عبارتی دیگر به آن عینیت می‌بخشد.

او در توضیح این باور می‌گوید: مردمی كه اختيار خود را ندارند، چگونه می‌‌توانند اختيار خلق خدا را به دست كسی بدهند.

او به این نتیجه می‌رسد که مهم‌ترين كار ويژه مجلس خبرگان رهبری جلوگيری از اختلاف پس از انتخاب رهبری است؛ چرا كه پيش از اين خود به خود رهبر از سوی امام زمان منتصب شده است.

مصباح‌يزدی معتقد است كه در نظام سياسی اسلام حجيت كلام رهبر به رای مردم نيست و اعتبار و مشروعيت نظام و رهبر برگرفته و ناشی از رای خبرگان نمی‌‌باشد، زيرا خبرگان مقام ولايت را به رهبر اعطا نمی‌‌كنند و وظيفه آن ها فقط تشخيص مصداق رهبری الهی است كه شرايط آن را ائمه بيان كرده‌اند.

نقش انتخابات

آيت‌اللـه با اشاره به این‌که « مراجعه به آرای مردم از ديدگاه عقيدتی ما هيچگاه مشروعيت‌آور نيست که با منفی شدن آرای عمومی، مشروعيت نظام باطل گردد» انتخابات را دارای دوفایده می داند يكی اينكه با برگزاری آن مردم خود را در ايجاد حكومت دينی سهيم می‌دانند و بيشتر و بهتر از آن حمایت می‌کنند و دوم آن‌که همان‌طور که امام راحل با تاكيد بر اهميت نقش مردم و آرای آنان مخالفان نظام را خلع سلاح كردند حربه مخالفان از كار خواهد افتاد.

او با ذکر این که رژیم ما در ادبیات سیاسی « جمهوری» است ، می گوید منظور نه آن جمهوری است ‌که همه چیزش و اختیارش در دست مردم باشد.

اختیارات ولی فقیه

آيت‌اللـه مصباح‌يزدی در باب اختيارات ولی فقيه، معتقد به مطلقه بودن آن در چارچوب احكام اسلامی است و اختیارات ولی فقیه ر ا وسیع می‌بیند و آن را فراتر از قانون اساسی می‌داند به طوریکه اگر دانسته شود که در جایی ولی فقیه در یک مورد راضی نیست ، آن قوانین نیز هیچ اعتباری ندارد.

بر همین اساس او «رای دادن» مردم و اعتبار آن را نیز منوط به رضایت ولی فقیه می‌داند.

شیوه مقابله با مخالفان

مصباح یزدی حکومت اسلامی را پس از تشکیل شدن، مسئول دفاع از آن تا آخرین لحظه می داند  و بر همین اساس هر مخالفتی، آشوب تلقی می‌شود. بنابر این پس از تشکیل حکومت حق « صحبت از رفراندوم، رای اكثريت و اين حرف‌ها برای تغيير حكومت اسلامی نيست. .. هر كس مخالفت با حكومت اسلامی كند، محكوم است و بايد با او مبارزه كرد؛ كم باشند يا زياد.»

نظام سیاسی

عضو مجلس خبرگان رهبری « انتخاب غیر مستقیم » را بهترین روش برای انتصاب یا انتخاب مسولان کشور می‌داند.

او ضمن احتمال وجود شرایطی در آینده برای تغییر نظام پارلمانی کشور و انجام اصلاحاتی در آن، علت انتخاب « جمهوری» یا « حکومت پارلمانی» را در آغاز انقلاب تشخیص امام خمینی بر حسب شرایط می‌داند که باید مورد احترام باشد.

در مدل آيت‌الله محمدتقی مصباح‌يزدی شهروندان دو دسته‌اند: غيرروحانی و روحانيت.

افراد غيرروحانی در طی مراحلی که از روستاها، شهرها و مناطق مختلف کشورآغاز می‌شود به تدریج شناسایی شده و به مراکز استان‌ها و مرکز راه پیدا می‌کنند.

این افراد عادل گمنام با دسته‌بندی شدن بر اساس تخصص‌ها به سمت‌های اجرایی شهر ها، استان‌ها و کشوربه کار گماشته می‌شوند.

آن‌ها در نهادهای كشوری مسووليت می‌پذيرند و گروهی نیز مشاور رهبری می‌شوند كه مسووليت قانونگذاری در بخش تخصصی خود را برعهده می‌گيرند كه اين قوانين با تنفيذ رهبری قابل اجراست.

روحانیان نیز با همین سلسله مراتب به مجلس خبرگان راه می‌یابند که عالم ترین آنها به عنوان رهبر کشف می‌شود.

بقیه به دو دسته فقیه که بازوی مشورتی رهبر خواهند بود و قانونگذار که شورای نگهبان را شکل می‌دهند تقسیم می‌شوند.

این شورا ناظر قوانین تصویب‌شده در شورای قانون‌گذاری خواهند بود.